Omdlenie – przyczyny, rodzaje, objawy przedomdleniowe, pierwsza pomoc, leczenie

Omdlenie to nagła, chwilowa utrata przytomności, której przyczyną jest spadek ciśnienia tętniczego krwi. Należy różnicować je z zasłabnięciem. W zależności od mechanizmu będącego powodem mdlenia, wymienia się m.in. omdlenia wazowagalne (odruchowe) i ortostatyczne. Do objawów przedomdleniowych zalicza się mroczki przed oczami czy zawroty głowy. Leczenie nie zawsze jest konieczne, zwykle po udzieleniu pierwszej pomocy poszkodowany może wrócić do domu.

Co to jest omdlenie?

Omdlenie to, zgodnie z definicją, chwilowa utrata przytomności z towarzyszącym zanikiem napięcia mięśni posturalnych (a więc mięśni szkieletowych utrzymujących postawę stojącą), która jest spowodowana uogólnionym zaburzeniem przepływu krwi w obrębie naczyń mózgowych. Stanowi częsty problem kliniczny – często mamy do czynienia z omdleniami u nastolatków – szczyt wieku, w którym występuje pierwszy w życiu epizod omdlenia przypada mniej więcej na 15. rok życia. Omdlenia u dzieci młodszych występują o wiele rzadziej.

Krótkotrwała utrata przytomności ustępuje samoistnie i nie pozostawia trwałych skutków (poza ewentualnymi skutkami upadku następującego w wyniku omdlenia). Nagłe omdlenie może poprzedzić wystąpienie tzw. stanu przedomdleniowego – objawy są jednak mało charakterystyczne (np. zawroty głowy). Mimo tak niewielkich, nagłych następstw, omdlenie jest bardzo ważnym i zazwyczaj trudnym problemem diagnostycznym.

Omdlenieprzyczyny

Przyczyny omdlenia u około 10–30 proc. pacjentów są trudne lub niemożliwe do ustalenia. Zdarza się, że czynnik wywołujący mdlenie jest błahy i łatwy do wyeliminowania, w niektórych przypadkach jest to jednak jedyny objaw mogący zwiastować tak tragiczne w skutkach zdarzenia jak nagły zgon sercowy. Bezpośrednim powodem omdlenia jest znaczny spadek ciśnienia tętniczego krwi prowadzący do obniżenia ukrwienia mózgu (zwykle wystarczy 6–8 sekund zaburzenie ukrwienia mózgu lub nagłe obniżenie ciśnienia skurczowego krwi poniżej 60 mmHg).

Nagła utrata przytomności może mieć przyczyny neurologiczne czy kardiogenne. Zdarzają się także omdlenia związane z działaniem niesprzyjających czynników zewnętrznych (omdlenia z bólu, na tle nerwowym, np. ze stresu, strachu, omdlenie przy popraniu krwi).

Częste omdlenia powinny skłonić do wizyty u lekarza, który po zebraniu dokładnego wywiadu i przeprowadzeniu odpowiednich badań, będzie mógł ustalić przyczynę zaburzeń i wdrożyć stosowne postępowanie.

Omdlenie a zasłabnięcie i utrata przytomności – różnice

Do rozpoznania omdlenia upoważnia: szybko następująca i zarazem szybko samoistnie ustępująca utrata przytomności (zazwyczaj trwa 20 sekund – do maksymalnie kilku minut), wykluczenie urazu jako przyczyny utraty przytomności, wykluczenie innych przyczyn niż upośledzenie przepływu krwi przez naczynia mózgowe. Ponadto omdlenie należy różnicować z:

  • przejściową utratą przytomności – jest to pojęcie szersze od omdlenia, różnica polega na tym, że utrata przytomności, w przeciwieństwie do omdlenia, niekoniecznie jest związana z upośledzonym przepływem krwi przez naczynia mózgowe; do przejściowych przyczyn utraty przytomności można zaliczyć: urazy, napady padaczkowe (utrata przytomności i drgawki), zaburzenia psychogenne, hipoglikemię, hipoksję, hiperwentylację z hipokapnią, zatrucia;
  • pseudoomdleniem – stan ten przypomina omdlenie, jednak w jego mechanizmie nie dochodzi do uogólnionego niedokrwienia mózgu; podłoże napadów utraty przytomności w tej grupie omdleń jest psychogenne;
  • zasłabnięciem – czyli stanem, w którym dochodzi do zawrotów głowy, nudności, wymiotów, wzmożonej potliwości, osłabienia, zaburzeń widzenia; zasłabnięcie może poprzedzać utratę przytomności jednak w samym przebiegu zasłabnięcia ono nie występuje.

Omdlenia wazowagalne i inne omdlenia odruchowe

W zależności od mechanizmu prowadzącego do wystąpienia omdlenia, wyróżnia się trzy rodzaje omdleń. Należy jednak pamiętać, że u jednego pacjenta mogą występować omdlenia spełniające kryteria dwóch, a nawet trzech grup równocześnie, dlatego czasami nie da się ich jednoznacznie sklasyfikować. Do wcześniej wspomnianych trzech grup zaliczamy:

Omdlenia odruchowe najczęściej występująca grupa, której wspólną przyczyną jest nieprawidłowe funkcjonowanie odruchów organizmu stabilizujących prawidłową pracę układu krążenia. Pod wpływem czynnika powodującego omdlenie dochodzi do rozszerzenia naczyń obwodowych lub bradykardii (wolnej pracy serca), a nawet asystolii (przerwy w pracy serca), powodujących zaburzenia ukrwienia mózgu.

Rozpoznanie omdleń neurogennych sugerują takie fakty, jak: brak strukturalnej choroby serca, nawracające omdlenia, poprzedzający omdlenie ból lub jakiś nieprzyjemny zapach czy dźwięk, wystąpienie epizodu omdlenia w zatłoczonym miejscu, omdlenie i nudności / wymioty. Wśród tej grupy zaburzeń wyróżniamy.

  • sytuacyjne – powysiłkowe, poposiłkowe, spowodowane kaszlem, kichaniem, mikcją (oddawaniem moczu), czy śmiechem itp.,
  • zespół zatoki szyjnej – gdzie do omdlenia dochodzi w wyniku pobudzenia receptorów zatoki szyjnej np. przez ciasno zapięty kołnierzyk,
  • postacie atypowe (niespełniające kryteriów pozostałych podgrup);

Omdlenia wazowagalne

Odrębnym typem omdleń odruchowych jest omdlenie wazowagalne wywołane emocjami, długotrwałym przebywaniem w pozycji stojącej. To najczęściej występujący rodzaj omdleń u dzieci i młodzieży. Jednocześnie dochodzi w tym przypadku do zwolnienia rytmu serca i spadku ciśnienia tętniczego krwi. Przed utratą przytomności zaobserwować można objawy przedomdleniowe w postaci uczucia ogólnego osłabienia, problemów ze słuchem i wzrokiem (robi się "ciemno przed oczami", pojawiają się tzw. mroczki), bólu głowy i brzucha, czasem także skurcze mięśni, w tym przypadku dlatego omdlenie i drgawki należy różnicować z padaczką.

Omdlenia ortostatyczne i omdlenia kardiogenne

Omdlenia spowodowane hipotonią ortostatyczną występuje, gdy po zbyt szybkim przyjęciu pozycji stojącej następuje znaczne obniżenie ciśnienia skurczowego krwi. Ponadto na omdlenia ortostatyczne może wskazywać związek czasowy pomiędzy włączeniem lub zmianą dawek leków obniżających ciśnienie krwi a wystąpieniem epizodu omdlenia. Omdlenia po wstaniu występują w postaci: klasycznej, wczesnej i późnej. Różnią się między sobą czasem, jaki występuje od przyjęcia pozycji stojącej do omdlenia, a także zakresem wartości, o jakie spada ciśnienie tętnicze.

Omdlenia pochodzenia sercowego jest to druga grupa pod względem częstości występowania. Najczęściej przyczyną omdleń od serca są zaburzenia rytmu (w tym także wywołane przyjmowanymi lekami) przebiegające pod postacią bradyarytmii (w tym zespół chorego węzła zatokowego czy bloki przedsionkowo-komorowe), tachyarytmii czy chorób strukturalnych serca (np. wady zastawkowe, ostre zespoły wieńcowe, guzy serca, tamponada, zatorowość płucna, nadciśnienie płucne, ostre rozwarstwienie aorty).

Omdlenia – pierwsza pomoc

Pierwsza pomoc przy omdleniu zakłada w pierwszej kolejności wyniesienie danej osoby z miejsca, w którym zemdlała. Jeżeli z jakichś względów nie jest to możliwe, należy zapewnić jej dostęp świeżego powietrza, choćby przez odsunięcie tłumu gapiów czy rozpięcie kołnierzyka pod szyją.

Poszkodowanego układamy na wznak, czyli na plecach, i oceniamy funkcje życiowe. W tym celu jego głowę odginamy delikatnie do tyłu (udrożnia to drogi oddechowe), a następnie sprawdzamy czy oddycha poprzez przyłożenie ucha do jego ust. W ciągu 10 sekund powinniśmy usłyszeć przynajmniej dwa oddechy. Unosimy jego nogi ponad poziom serca. Można ułożyć je na torbie, plecaku lub poprosić, by podtrzymał je ktoś ze świadków zdarzenia.

Jeżeli to rzeczywiście omdlenie, utrata świadomości będzie chwilowa. Jeśli jednak po upływie kilku minut stan poszkodowanego nie ulega zmianie, mamy do czynienia z utratą przytomności, co oznacza, że należy wezwać pomoc. Zwłaszcza gdy pojawiają się dodatkowe objawy w postaci drgawek czy bezwiednej mikcji.

Diagnostyka i leczenie omdleń

Po epizodzie utraty przytomności należy ustalić, czy to omdlenie, jaka była jego przyczyna oraz określić czy dany pacjent znajduje się w grupie zwiększonego ryzyka zgonu lub innych poważnych w skutkach powikłań. W tym celu bardzo ważny jest wywiad i lekarskie badanie przedmiotowe, a także wykonanie specjalistycznych badań dodatkowych (w tym pomocne może okazać się wykonanie masażu zatoki szyjnej, prowokacyjnej próby ortostatycznej, monitorowanie zapisu EKG, badanie elektrofizjologiczne, badanie echokardiograficzne, testy wysiłkowe, cewnikowanie serca, badanie neurologiczn,e a także badanie psychiatryczne).

Na podstawie informacji uzyskanych w trakcie kontaktu z pacjentem oraz wyników przeprowadzonych badań, lekarz stara się określić postać omdlenia oraz dalsze (najlepsze dla danego pacjenta) postępowanie lecznicze, którego celem jest: zapobieganie przedwczesnej śmierci, zapobieganie nawrotom omdleń, a także urazom, których pacjent może doznać w trakcie epizodu omdlenia oraz poprawa jakości życia.

Leczenie omdleń zależy od ich postaci, a tym samym od mechanizmu, które prowadzą do ich wystąpienia. Wśród stosowanych metod wymienia się metody niefarmakologiczne (np. unikanie sytuacji wywołujących omdlenie, trening ortostatyczny, trening pochyleniowy), farmakoterapia, a także stała stymulacja serca (w przypadku omdleń na podłożu zaburzeń automatyzmu i przewodzenia w układzie bodźco-przewodzącym serca). Poza tym u pacjentów, u których omdlenia mogą wskazywać na wzrost ryzyka wystąpienia nagłego zgonu sercowego, konieczna może okazać się implantacja kardiowertera defibrylatora.

Opublikowano: ; aktualizacja: 21.02.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Niedomykalność zastawki aortalnej – przyczyny, objawy, stopnie, leczenie niedomykalności aortalnej

Niedomykalność zastawki aortalnej to rodzaj wady serca, prowadzącej do niedokrwienia narządów. Jej przyczyną są m.in. ...

Wideo – Co oznaczają częste omdlenia?

Częste omdlenia występują głównie w okresie dojrzewania, zwłaszcza u dziewcząt, u których diagnozuje się tzw. ...

Dieta w chorobach serca

Na rozwój miażdżycy, nadciśnienia tętniczego czy choroby niedokrwiennej serca bardzo duży wpływ ma styl życia, ...

Jak zapobiegać chorobom układu krążenia?

Podejmując walkę o życie wolne od chorób układu sercowo-naczyniowego, warto poznać czynniki, które sami jesteśmy ...

Niedomykalność zastawki mitralnej – przyczyny, rodzaje, objawy, leczenie, powikłania, rokowanie

Niedomykalność zastawki mitralnej (dwudzielnej) to wada polegającą na cofaniu się krwi z lewej komory do ...

Choroby układu krążenia a choroby cywilizacyjne

Choroby cywilizacyjne, nazywane również chorobami XXI wieku, to schorzenia wynikające z życia w wysoko rozwiniętej ...

Badania w chorobach serca

W przypadku diagnostyki chorób układu krążenia do postawienia pełnej diagnozy często konieczne okazuje się wykonanie ...

Duszność

Duszność jest subiektywnym odczuciem braku powietrza, utrudnionego oddychania. Może jej towarzyszyć wrażenie skrócenia oddechu lub ...

Menopauza a choroby serca

Choroby serca w czasie menopauzy mogą wynikać z zaburzeń hormonalnych lub niekorzystnych zmian w profilu ...

Arytmia serca

Arytmia serca, inaczej nazywana zaburzeniem rytmu serca, to zaburzenie pracy serca polegające na jej przyśpieszeniu, ...

Tamponada serca – co to jest, jakie są objawy, leczenie i rokowanie?

Tamponada serca to przedostanie się krwi lub płynu do worka osierdziowego, w którym znajduje się ...

Wideo – Omdlenie a utrata przytomności

Omdlenie jest stanem nagłej utraty przytomności, spowodowanym niedokrwieniem całego mózgu lub jego części, czyli pnia ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon