Nowotwory a nadciśnienie

Nadciśnienie tętnicze u osób cierpiących na chorobę nowotworową jest problemem, któremu nie poświęca się wystarczająco dużo uwagi, nawet w literaturze medycznej. Z uwagi na liczbę osób, które cierpią w Polsce na chorobę nowotworową (ok. 300 tysięcy) oraz na powszechność nadciśnienia tętniczego (ok. 10,5 miliona osób) wymaga to szczegółowego omówienia.

Nowotwory a wtórne nadciśnienie tętnicze

Istnieje wiele nowotworów gruczołów wydzielania wewnętrznego oraz guzów neuroendokrynnych (NET) stanowiących jedną z przyczyn tzw. hormonozależnego nadciśnienia tętniczego. Nowotwory takie wytwarzają hormony w ujęciu klasycznym, które obecne w odpowiednio wysokich stężeniach we krwi dają charakterystyczny obraz kliniczny oraz sprzyjają rozwojowi nadciśnienia tętniczego. Do takich nowotworów można zaliczyć:

  • gruczolak lub rak kory nadnerczy produkujące aldosteron, dające obraz zespołu Conna,
  • gruczolak przysadki mózgowej wydzielający adrenokortykotropinę (ACTH), gruczolak lub rak kory nadnerczy produkującekortyzol,dające obraz zespołu Cushinga,
  • łagodny lub złośliwy guz chromochłonny rdzenia nadnerczy oraz przyzwojaki pozanadnerczowej tkanki okołozwojowej produkujące katecholaminy,
  • gruczolak lub rak przytarczyc produkujące parathormon (PTH) i postulowany przytarczyczny czynnik hipertensyjny (PHF), dające obraz nadczynności przytarczyc.
  • nowotwory neuroendokrynne przewodu pokarmowegoprzerzutujące do wątroby wytwarzające m. in. serotoninę, dające obraz zespołu rakowiaka,
  • gruczolaki przytarczycwydzielające hormon wzrostu (GH) – dające obraz akromegalii.

Mechanizm, w jakim dochodzi do rozwoju nadciśnienia tętniczego w przypadku wyżej wymienionych nowotworów, jest zróżnicowany i zależy bezpośrednio od rodzaju produkowanego w nadmiarze hormonu oraz jego działania biologicznego. Leczenie nadciśnienia tętniczego w tym przypadku wiąże się więc z leczeniem chirurgicznym (wycięciem lub zmniejszeniem masy – tzw. cytoredukcją) danego guza. Niezbędna jest współpraca endokrynologa oraz chirurga.
 

Reninoma a nadciśnienie

Reninoma to niezwykle rzadki nowotwór nerki wywodzący się z tzw. komórek przykłębuszkowych, produkujący enzym reninę. Komórki przykłębuszkowe wchodzą w skład tzw. aparatu przykłębuszkowego, którego fizjologiczną rolą jest (w uproszczeniu):
 

  • regulacja objętości krążącej krwi,
  • kontrola stężeń jonów sodowych i potasowych,
  • kontrola ciśnienia tętniczego.

Guz ten najczęściej powoduje oporne na leczenie nadciśnienie tętnicze. Zwykle rozwija się u młodych dorosłych oraz ma charakter nowotworu łagodnego – w większości przypadków jest otorebkowany. Nadciśnienie tętnicze zwykle ma charakter utrwalony, rzadziej napadowy. Ponadto, występuje hipokaliemia, czyli obniżone stężenie potasu w surowicy krwi, wywołane wtórnym nadmiarem aldosteronu. Oba zaburzenia mogą zostać w prosty sposób skorygowane chirurgicznym usunięciem guza. Guz może być widoczny w badaniu ultrasonograficznym jamy brzusznej jako hipoechogeniczna (obrazowo: ciemniejsza od otoczenia) zmiana. W diagnostyce różnicowej rolę odgrywa badanie tomografii komputerowej jamy brzusznej. Leczenie opiera się na współpracy specjalistów z zakresu nefrologii, hipertensiologii oraz chirurgii.

Czerwienica prawdziwa

Czerwienica prawdziwa (PCV – polycythemia vera; choroba Vaqueza) – nowotwór mieloproliferacyjny, cechujący się znacznym zwiększeniem liczby erytrocytów, czyli krwinek czerwonych, któremu często towarzyszy wytwarzanie płytek krwi i leukocytów, czyli krwinek białych. Choroba rozwija się w wyniku nowotworowej proliferacji zmutowanego klonu wywodzącego się z tzw. wielopotencjalnej krwiotwórczej komórki macierzystej szpiku. Nadciśnienie tętnicze w tej chorobie jest spowodowane zwiększeniem objętości krwi krążącej w ustroju (tzw. wolemii). Pozostałe objawy czerwienicy prawdziwej to:

  • ból i zawroty głowy,
  • szum w uszach,
  • zaburzenia widzenia,
  • bolesny rumień kończyn,
  • świąd skóry nasilający się po gorącej kąpieli,
  • zakrzepica tętnicza lub żylna,
  • powiększenie śledziony,
  • ciemnoczerwone zabarwienie skóry twarzy, rąk, stóp i małżowin usznych,
  • zasinienie warg.

W morfologii krwi obwodowej występuje zwiększona liczba erytrocytów, zwiększone stężenie hemoglobiny oraz wartości hematokrytu (stosunku objętości elementów morfotycznych krwi – w praktyce krwinek czerwonych do objętości całej krwi, tzn. elementów morfotycznych razem z osoczem). Leczeniem zajmuje się specjalista hematolog.

Inne nowotwory a nadciśnienie tętnicze

Guzy wydzielające reninę

Nadciśnienie tętnicze może również wystąpić jako tzw. zespół paranowotworowy (paraneoplastyczny) w przebiegu wydzielających reninę:

  • guzów okołokłębkowych,
  • nowotworów nerek,
  • nowotworów płuc,
  • nowotworów trzustki,
  • nowotworów jajnika.

O zespole paranowotworowym mówimy, gdy istnieją charakterystyczne objawy (endokrynologiczne, skórne lub naczyniowe), które mogą świadczyć o współistnieniu choroby nowotworowej. Nie należy także zapominać, że wszystkie guzy powodujące poprzez tzw. „efekt masy” niedokrwienie w obrębie nerek przyczyniają się do następczego wzrostu wydzielania reniny w drodze odruchowej, a tym samym mogą powodować wystąpienie nadciśnienia tętniczego.

Guzy wydzielające PTHrP

Nowotwory płuc, sutka i nerek są zdolne do produkcji tzw. peptydu PTH-podobnego (skrót - PTHrP). Jest on rozpoznawany przez receptory dla parathormonu - PTH, powodując wzrost stężenia wapnia we krwi (tzw. hiperkalcemię). Hiperkalcemia prowadzi do skurczu naczyń krwionośnych (zwłaszcza nerkowych), co skutkuje wzrostem ciśnienia tętniczego krwi.



Nadciśnienie tętnicze a leczenie przeciwnowotworowe

Leczenie przeciwnowotworowe niesie ze sobą coraz częściej niekorzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy. Lista działań niepożądanych ze strony układu krążenia jest bardzo długa i oprócz takich stanów chorobowych jak niewydolność serca, zaburzenia rytmu i przewodzenia czy zakrzepica żylna wymienić można tutaj również nadciśnienie tętnicze.

Leki hamujące angiogenezę

Wśród pacjentów leczonych preparatami hamującymi angiogenezę (czyli proces tworzenia nowych naczyń krwionośnych) częstotliwość występowania nadciśnienia tętniczego jest wysoka – sięga od kilku do kilkudziesięciu procent. Leki te znalazły na stałe swoje miejsce w terapii przeciwnowotworowej, gdyż małe ogniska nowotworowe muszą wytworzyć siatkę nowych naczyń krwionośnych, niezbędną do ich dalszego wzrostu. Czynnikiem, który stymuluje proces angiogenezy jest niedotlenienie tkankowe, które powoduje wtórne pobudzenie wytwarzania śródbłonkowego czynnika wzrostu (VEGF). Do grupy tej należą takie leki jak:

  • bewacizumab- nadciśnienie tętnicze można zaobserwować u 20-30 % leczonych,
  • sinitinib– nadciśnienie tętnicze występuje u niespełna 20% leczonych,
  • sorafenib.

Inhibitory aromatazy

Wzrost wartości ciśnienia tętniczego krwi występuje również w czasie stosowania inhibitorów aromatazy w terapii raka piersi. Aromataza jest enzymem przekształcającym androgeny w estrogeny. Działanie tej grupy leków jest więc związane z obniżeniem syntezy estrogenów, stymulujących wzrost tego nowotworu. Nadciśnienie tętnicze występuje u około 5-15 % wszystkich leczonych.

Opublikowano: ; aktualizacja: 15.06.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Nadciśnienie tętnicze - jak sobie radzić

Nadciśnienie tętnicze (hipertensja) jest to występowanie u pacjenta przewlekłego stanu podwyższonego ciśnienia tętniczego powyżej 140/90 ...

Zespół metaboliczny – przyczyny, objawy, leczenie, zapobieganie, skutki

Zespół metaboliczny rozpoznawany jest u coraz młodszych ludzi. Przyczyną zespołu X jest m.in. wysokoenergetyczna dieta ...

Hormony a nadciśnienie

Nadciśnienie tętnicze jest chorobą powszechną – szacuje się, że cierpi na nie ok. 32% dorosłych ...

Leczenie nadciśnienia a leki

Leczenie nadciśnienia tętniczego to nie tylko odpowiednio dobrana farmakoterapia, ale także zmiana stylu życia – ...

Niefarmakologiczne sposoby leczenia nadciśnienia

Nadciśnienie tętnicze jest poważnym problemem zdrowotnym i społecznym. Lekarze są zgodni, że skuteczne leczenie nadciśnienia ...

Stres a choroby układu sercowo-naczyniowego

Stres w znaczeniu biologicznym oznacza każdą zmianę w środowisku, która zagraża homeostazie ustrojowej, czyli istniejącemu, ...

Jak mierzyć ciśnienie tętnicze?

Pomiar ciśnienia tętniczego pozwala ustalić wartości ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Może być on wykonany w ...

Leki na nadciśnienie

Nadciśnienie tętnicze leczy się lekami należącymi do pięciu głównych grup, które różnią się mechanizmem działania. ...

Nadciśnienie a nowotwory

Jedną z przyczyn nadciśnienia tętniczego może być guz chromochłonny. Guz ten wytwarza miejscowo hormony – ...

DASH – jakie są wskazania i zasady, co można jeść, a czego unikać w diecie DASH?

Nadciśnienie tętnicze to choroba przewlekła dotykająca co czwartą dorosłą osobę na świecie. Nieleczona prowadzi do ...

Czy nadciśnienie może być pierwszym objawem nowotworu?

Czy nadciśnienie może być pierwszym objawem nowotworu? Zwykle nie, jednak istnieje taka możliwość, gdyż szereg ...

Niedobór potasu w organizmie – hipokaliemia

Hipokaliemia, czyli niewystarczająca podaż potasu, może skutkować wystąpieniem arytmii, zaburzeń kurczliwości mięśni, objawami gastrycznymi, uczuciem ...

Komentarze (0)