Cholesterol i hiperlipidemie

W organizmie stale zachodzą procesy wchłaniania, syntezy, rozpadu, wydzielania i ponownego wchłaniania lipidów. Jeżeli pozostają one w stanie względnej równowagi, stężenia cholesterolu i jego frakcji utrzymują się w normie i nie zagrażają naszemu zdrowiu. Szacuje się, że ponad 60% Polaków ma zbyt wysoki poziom cholesterolu, zwanego też „złym” cholesterolem.

Profil lipidowy

W osoczu krwi znajdują się związki tłuszczowe, głównie w postaci cholesterolu, trójglicerydów, fosfolipidów i wolnych kwasów tłuszczowych. Pełnią one wiele ważnych funkcji:

  • trójglicerydy i wolne kwasy tłuszczowe są przede wszystkim głównym źródłem energii dla organizmu,
  • cholesterol i fosfolipidy biorą udział w budowie błon komórkowych i są odpowiedzialne za ich przepuszczalność, pośredniczą w przekazywaniu sygnałów między komórkami, zwłaszcza w układzie nerwowym,
  • cholesterol jest potrzebny do produkcji kwasów żółciowych, hormonów płciowych – estrogenów, testosteronu, hormonów sterydowych, witaminy D3 i innych.

Cholesterol

U osoby dorosłej ilość cholesterolu w organizmie wynosi ok.100-150 g. Pochodzi on z dwóch źródeł. Większość to tzw. cholesterol endogenny, syntetyzowany w ok. 70% w wątrobie, ale także w jelitach i skórze. Pozostałą część stanowi cholesterol egzogenny dostarczany z pożywieniem. Przeciętnie w dobowej diecie zawarte jest ok. 300-500 mg cholesterolu, a w wyniku syntezy w wątrobie powstaje ok. 700-900 mg. Najwięcej cholesterolu znajduje się w wątrobie, szpiku kostnym i gruczołach wydzielania wewnętrznego.

Trójglicerydy

Z kolei trójglicerydy i wolne kwasy żółciowe stanowią materiał energetyczny w ustroju, który jest zużywany na bieżąco lub magazynowany w postaci tkanki tłuszczowej. Dziennie do naszego organizmu dostarczane jest ok. 70-150 g trójglicerydów. Są one w jelicie cienkim rozkładane do kwasów tłuszczowych, wchłaniane do krwi i transportowane w postaci chylomikronów.

Część kwasów tłuszczowych powstaje w wątrobie i komórkach tłuszczowych. Niektóre wielonienasycone kwasy tłuszczowe, jak kwas linolowy i linolenowy, nie mogą być syntetyzowane w organizmie i muszą być dostarczane z zewnątrz.

Lipidy krążące we krwi są nierozpuszczalne w wodzie, dlatego łączą się z białkami, tworząc lipoproteiny. Najistotniejsze z nich to te o małej gęstości – LDL i dużej gęstości – HDL.

Lipoproteiny LDL zwane są też „złym” cholesterolem, ponieważ transportują jego nadmiar z wątroby do komórek i powodują jego odkładanie się w ścianach tętnic w postaci blaszek miażdżycowych, zwężających światło naczynia.

Dla odmiany HDL-cholesterol nazywany jest „dobrym”. W tej postaci jest transportowany z krwi do wątroby, gdzie powstają z niego kwasy żółciowe, wydzielane z żółcią do jelita.

Prawidłowe stężenie cholesterolu i trójglicerydów

W organizmie stale zachodzą procesy wchłaniania, syntezy, rozpadu, wydzielania i ponownego wchłaniania lipidów. Jeżeli pozostają one w stanie względnej równowagi, stężenia cholesterolu i jego frakcji utrzymują się w normie i nie zagrażają naszemu zdrowiu.

Za wartości prawidłowe przyjmuje się stężenie:

  • cholesterolu całkowitego 130-200 mg/dl
  • cholesterolu LDL 35-150 mg/dl
  • cholesterolu HDL > 35 mg/dl dla mężczyzn i > 45 mg/dl dla kobiet
  • trójglicerydów < 150 mg/dl

Tak szerokie granice norm spowodowane są tym, że niektóre osoby obciążone są jeszcze innymi czynnikami ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych i dla nich zalecenia są bardziej restrykcyjne.

Przyczyny wysokiego stężenia cholesterolu i trójglicerydów

Niestety, wraz z rozwojem cywilizacji zaszły bardzo niekorzystne zmiany w naszym stylu życia, prowadzące do powszechnego zwiększenia stężenia cholesterolu we krwi i związanych z tym konsekwencji. Szacuje się, że ponad 60% Polaków ma wysoki poziom LDL.

Za ten stan rzeczy odpowiedzialny jest przede wszystkim siedzący tryb życia i brak ruchu, przekarmianie się, duża ilość tłuszczu i cukrów prostych w diecie, spożywanie wysoko przetworzonej i wysokokalorycznej żywności.

Najbardziej podwyższają poziom cholesterolu nasycone kwasy tłuszczowe zawarte w tłustych mięsach, wędlinach, maśle, smalcu, pełnotłustym mleku i serach. Nasycone kwasy tłuszczowe nie powinny dostarczać więcej niż 7% całkowitej energii z diety.

Niekorzystnie na cholesterol wpływają również jednonienasycone kwasy tłuszczowe trans, powstające w procesie utwardzania tłuszczów roślinnych, szeroko wykorzystywanych w przemyśle spożywczym do produkcji twardych margaryn, wyrobów ciastkarskich, tłuszczów smażalniczych i piekarniczych.

Nadmiar dostarczanych do organizmu węglowodanów, w szczególności cukrów prostych w formie słodyczy, ciast, słodkich napojów powoduje, że część jest metabolizowana do tkanki tłuszczowej i również pogarsza profil lipidowy.

Cholesterol a choroby serca i miażdżyca

Wszystko to znacznie przyspiesza procesy miażdżycowe i powoduje m.in. choroby niedokrwienne i zawały serca, udary mózgu oraz zmiany zarostowe w tętnicach obwodowych kończyn.

W ocenie ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych bierze się pod uwagę również tzw. wskaźnik aterogenności, czyli stosunek cholesterolu całkowitego do frakcji HDL. Wynik powyżej 5 świadczy o dużym zagrożeniu.

Zagrożenia te zwiększają jeszcze takie czynniki jak wiek, płeć męska, palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca i otyłość.

Hiperlipidemia a choroby

Szukając powodów hiperlipidemii, musimy wziąć pod uwagę także inne przyczyny. Wyróżnia się tu:

  • hiperlipidemię pierwotną, najczęściej uwarunkowaną genetycznie, występującą rodzinnie,
  • hiperlipidemię wtórną w przebiegu takich chorób jak:
    • niedoczynność tarczycy,
    • zespół nerczycowy,
    • przewlekła niewydolność nerek,
    • schorzenia wątroby (wirusowe zapalenie wątroby, marskość),
    • przewlekła niedoczynność kory nadnerczy,
  • hiperlipidemię polekową ( progestageny, kortykosterydy, niektóre leki moczopędne)

Dieta a wysoki poziom cholesterolu i trójglicerydów

Zaczynając walkę z cholesterolem, w pierwszej kolejności powinniśmy zmienić swój styl życia i zmodyfikować sposób odżywiania.

Duży nacisk kładzie się na zwiększenie aktywności fizycznej, ograniczanie alkoholu oraz uzyskanie prawidłowej masy ciała.

Elementami diety, które chronią przed miażdżycą, są:

  • jednonienasycone kwasy tłuszczowe obniżające stężenie LDL, zawarte w oliwie z oliwek, oleju rzepakowym, orzechach czy oleju lnianym,
  • wielonienasycone kwasy omega-3 i omega-6, obecne głównie w rybach morskich, które działają przeciwzapalnie oraz zwiększają wrażliwość tkanek na insulinę. Ważne jest zachowanie odpowiedniej proporcji między tymi kwasami. Stosunek omega-6 do omega-3 powinien wynosić od 4:1 do 2:1,
  • błonnik pokarmowy, który reguluje i usprawnia pracę jelit, występuje w pełnoziarnistych produktach zbożowych, owocach i warzywach. Dziennie zaleca się spożycie ok. 30 g błonnika,
  • antyoksydanty, w tym witamina C, E, beta-karoten, flawonoidy.

W obniżaniu poziomu cholesterolu mogą pomóc sterole roślinne. Są to związki, które w jelicie cienkim konkurują o miejsce z cholesterolem, mają zdolność hamowania jego wchłaniania. W przeciętnej diecie znajduje się jednak zbyt mała ilość steroli, dlatego są one dodawane np. do niektórych margaryn. Dopiero 1-3 g steroli dziennie obniża stężenie LDL o 5-15%.

Dalszą redukcję cholesterolu możemy uzyskać farmakologicznie poprzez stosowanie takich leków jak: statyny, fibraty, żywice jonowymienne, ezetymib, kwas nikotynowy.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Cholesterol LDL

Frakcja liporoteiny LDL zawiera najwięcej cholesterolu w swojej cząsteczce i transportuje go do komórek. Jego ...

Hipertrójglicerydemia

Hipertrójglicerydemia to zaburzenie gospodarki lipidowej, występujące z podwyższonym stężeniem trójglicerydów. Norma laboratoryjna dla trójglicerydów to ...

Jak obniżyć poziom złego cholesterolu?

Zmniejszenie stężenia cholesterolu jest niezbędne by zmniejszyć ryzyko wstąpienia miażdżycy, chorób serca, ryzyka wystąpienia udaru. ...

Cholesterol a alkohol

Czy alkohol obniża cholesterol? W licznych badaniach stwierdzono, że bardzo niewielkie ilości przyjmowanego alkoholu mogą ...

Wideo – Dieta na cholesterol

Nieodpowiednia dieta jest ważną, choć nie jedyną przyczyną wysokiego poziomu cholesterolu. Pierwszą cechą złej diety ...

HDL – cholesterol – jak działa i jakim chorobom zapobiega dobry cholesterol?

Cholesterol HDL, zwany przez pacjentów „dobrym cholesterolem”, jest produkowany w wątrobie i działa przeciwmiażdżycowo. Usuwa ...

Niski poziom testosteronu u kobiet i mężczyzn

Testosteron jest podstawowym hormonem androgennym. Powstaje w ciągu przemian chemicznych z prekursora, jakim jest cholesterol. ...

Wideo – Dieta cholesterolowa

Dieta w chorobach serca powinna obejmować zalecenia prowadzące do obniżenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL (potocznie ...

Sterole i stanole roślinne

Sterole to podstawowy element budulcowy błon komórkowych organizmów zwierzęcych i roślinnych. Są to związki organiczne, ...

Hiperlipidemia

Hiperlipidemia to zaburzenie gospodarki lipidowej organizmu. Charakteryzuje się ona nadmiarem: cholesterolu LDL – hipercholesterolemia, trójglicerydów ...

Wideo – Wysoki cholesterol – jaka dieta?

Cholesterol LDL, czyli tzw. zły cholesterol, ma udowodnione działanie promiażdżycowe. Miażdżyca jest przyczyną takich groźnych ...

Czynniki ryzyka zawału serca

Najczęstszą przyczyną zawału serca jest zaawansowana miażdżyca, dlatego pośrednio czynniki ryzyka rozwoju miażdżycy są jednocześnie ...

Komentarze (0)