Szczepienie przeciwko rotawirusom

Brak zdjęcia

17 października 2013

Chociaż szczepienie przeciwko rotawirusom nie zostało ujęte w Polskim Programie Szczepień Ochronnych, to jest to szczepienie zalecane przez instytucje państwowe oraz lekarzy pediatrów. W związku z czym, warto zapoznać się z najnowszym stanem wiedzy, by móc podjąć decyzję o ewentualnym szczepieniu swojego dziecka.

Co to są rotawirusy?

Rotawirusy (RV) są to wirusy z grupy Reoviridae i są najczęstszą przyczyną niebakteryjnej zakaźnej biegunki u niemowląt i małych dzieci do 5 roku życia. Objawy zakażenia RV ustępują samoistnie po kilku dniach. Jednak u osób predysponowanych – niedożywionych i odwodnionych – może dojść do śmierci.

Rotawirusy zostały opisane, jako czynnik infekcyjny ostrej niebakteryjnej biegunki w 1973 roku, kiedy to Ruth Bishop i jej zespół, odkryli wirusy w komórkach nabłonka jelit dzieci. Dalsze badania nad wirusem wykazały, że ze względu na jego budowę, można wyróżnić 7 grup wirusów (A, B, C, D, E, F, G), z czego pierwsze trzy są przyczyną zachorowań u ludzi. Grupa A jest najczęstszym czynnikiem etiologicznym i dotyczy 90% zachorowań.

Najbardziej jednak istotna, jest budowa kapsydu (osłonki wirusa), którego powierzchnia pokryta jest charakterystycznymi, dla każdego szczepu, cząstkami (antygenami). Wyselekcjonowane na tej podstawie wirusy są atenuowane (to znaczy, że organizm wciąż je rozpoznaje, jako coś obcego, ale takie wirusy nie mogą wywołać choroby) i używane, jako szczepionka. W jelicie przeciwko antygenom wirusa produkowane są przeciwciała, które go neutralizują, zapobiegając rozwojowi choroby.

Kto może zachorować na biegunkę rotawirusową?

Zakażenia rotawirusami u osób dorosłych przebiegają zwykle bezobjawowo, gdyż w ciągu życia wielokrotnie zetknęli się z wirusem i wytworzyli odporność.

Najgroźniej biegunka rotawirusowa przebiega u dzieci do 6 miesiąca życia, ponieważ ich układ odpornościowy musi dopiero wytworzyć przeciwciała, a równocześnie wtedy dzieci najłatwiej ulegają odwodnieniu.

W Polsce, w okresie od 1 stycznia do 1 sierpnia 2013 zanotowano 30 280 zachorowań na biegunki wirusowe, z czego 18 550 to zakażenia spowodowane przez rotawirusy.

1 na 100 dzieci w Polsce, w wieku do 5 lat, jest hospitalizowanych z powodu biegunki rotawirusowej. Badania potwierdzają, że wszystkie dzieci w wieku od 3-5 lat miały kontakt z wirusem, a u 80% doszło do objawowego zakażenia. Zakazić RV dziecko może się także w szpitalu. Ryzyko śmierci wynosi pomiędzy 1:300 i 1:400 zachorowań. W Polsce rocznie stwierdza się od około 13 zgonów związanych z infekcją rotawirusową.

Jak można się zakazić rotawirusem?

Do zakażenia może dojść na drodze fekalno-oralnej, oddechowej a także przez zanieczyszczone przedmioty i ręce. Na dłoniach wirus może przetrwać do kilku godzin, na stałych powierzchniach i w wodzie nawet parę tygodni. Okres wylęgania wynosi 12-96 godzin. Już po 8 godzinach od połknięcia cząstki wirusa, wnika on do wnętrza komórek jelita (enterocytów) i zaczyna produkować swoje białka. Biegunka spowodowana jest zniszczeniem nabłonka jelita, co powoduje utratę elektrolitów i wody. Wirus dobrze znosi zarówno zmiany pH, temperatury jak i stosowanie detergentów.

Objawy zakażenia to trwające od 2-5 dni wymioty, biegunka – obfita i wodnista, temperatura mogąca sięgać 40°C, a ponadto brak łaknienia i odwodnienie, nudności, zmęczenie, ból brzucha i głowy. Biegunka może przybierać zarówno formę bezobjawową, łagodną jak i ostrą. By wykryć wirusy, stosuje się badanie próbki kału metodą immunoenzymatyczną ELISA bądź za pomocą aglutynacji lateksowej – oba te badania wykorzystują obecność antygenów wirusa.

Jakie szczepionki są dostępne w Polsce?

W Polsce dostępne są dwie szczepionki: Rotarix i Rotateq, które są stosowane doustnie. Do 2011 roku zaczepiono w Polsce 78 298 niemowląt. Nie zauważono do tej pory istotnych różnic w przypadku skuteczności czy ewentualnych skutków ubocznych przy stosowaniu obu preparatów.

Rotateq zawiera 5 zmodyfikowanych szczepów rotawirusa cielęcego, który odpowiednio zmieniony produkuje białka powierzchniowe charakterystyczne dla ludzkiego wirusa. Dzięki temu uzyskano 5 szczepów przypominających rotawirusy ludzkie należące do najczęstszych typów serologicznych, co zapewnia szerokie spektrum ochrony. Szczepionka jest przeznaczona do podawania niemowlętom i wcześniakom, urodzonym po 25 miesiącu ciąży, od 6 tygodnia życia. W co najmniej 4 tygodniowych odstępach podaje się 3 dawki szczepionki. Cykl szczepienia należy zakończyć w 20-22 tygodniu życia, wyjątkowo można zaszczepić do 32 tygodnia. Preparat stosowany jest doustnie, można kupić w aptece w postaci 2ml tubki.

Rotarix zawiera atenuowany szczep ludzkiego rotawirusa RIX4414. Szczepionkę tę można podać już pomiędzy 6 a 12 (najlepiej przed 8) tygodniem życia niemowlętom i wcześniakom (urodzonym, co najmniej po 27 tygodniu ciąży), a następnie w odstępie, co najmniej 4 tygodni dawkę drugą. Zaleca się, by cykl szczepień zakończyć przed 16, a najpóźniej 24 tygodniem życia. W aptece można zakupić szczepionkę w postaci aplikatora doustnego (przypominającego małą strzykawkę) zawierającego 1,5 ml gotowej zawiesiny. Należy zachować szczególną ostrożność u dzieci, które są uczulone na lateks – gdyż może on wchodzić w skład aplikatora.

Obie szczepionki są podawane doustnie, dlatego w przypadku wyplucia bądź wymiotów można podać jedna zastępczą dawkę.

Zalety szczepionek przeciwko rotawirusom

Dużą zaletą szczepionek przeciwko rotawirusom jest fakt, iż podaje się je doustnie. Dodatkowo około połowę masy leku stanowi roztwór cukru – sacharozy, co sprawia, że są słodkie, dzięki czemu dzieci ich nie wypluwają.

Ponadto zaszczepić przeciwko RV można podczas jednej wizyty wraz z innymi szczepionkami takimi jak DTP (błonica, tężec, krztusiec). Ostrożność powinna być jednak zachowana przy szczepieniu przeciwko gruźlicy, gdyż szczepionka BCG zawiera żywe prątki, dlatego stosuje się bezpieczny odstęp pomiędzy szczepieniami- około 4 tygodni.

W przypadku wcześniaków, szczególnie zaleca się szczepienia, ponieważ takie noworodki są około 1,6-2,8 razy bardziej podatne na zakażenie rotawirusem niż dzieci urodzone o czasie. Co więcej, są one w większym stopniu narażone na hospitalizację, co sprzyja zakażeniom rotawirusami.

Ponieważ szczepionki Rotarix i Rotateq zawierają żywe wirusy, pojawiła się obawa, że osoby o obniżonej odporności, przyjmujące leki obniżające odporność mogłyby być narażone na ryzyko zakażenia. Jednakże przeprowadzone badania, jednoznacznie wskazują, że przy zachowaniu higieny rąk przy kontakcie z dzieckiem i jego pieluszkami, nie ma istotnego zagrożenia.

Warto nadmienić, że wyniki najnowszych badań z 2013 roku mówią, że szczepienie niemowląt powoduje nie tylko spadek zanotowanych zachorowań na ostre zapalenie żołądka i jelit wśród dzieci poniżej 5 roku życia, ale również i dorosłych. Świadczy to o tym, że za rozprzestrzenianie się wirusa odpowiadają głównie niemowlęta, a ich szczepienie powoduj pośrednią ochronę całej populacji.

Działania niepożądane wywołane przez szczepionki

Każde podanie leku wiąże się ze skutkami ubocznymi. Nie inaczej jest w przypadku szczepionek przeciwko rotawirusom. Najczęstsze działania niepożądane to: biegunka, wymioty, gorączka, brak łaknienia, jednakże występują one rzadko i mają łagodny przebieg.

Najwięcej badań przeprowadzono w kierunku rzekomego powodowania przez obie szczepionki wgłobienia jelita (kiedy to jedna część jelita wchodzi w drugą). Wykazano, że stosowanie się do zalecanego schematu szczepień wręcz zmniejsza ilość przypadków wgłobienia jelita w pierwszym roku życia. Niemniej jednak, w przypadku pojawienia się objawów sugerujących to zaburzenie (periodyczny płacz co kilkanaście minut, spowodowany kurczowym bólem brzucha, uporczywe wymioty lub wymioty żółciowe, wzdęty i napięty brzuch, stolec w postaci „malinowej galaretki” i gorączka), rodzice powinni pilnie zabrać dziecko do szpitala.

Zarówno Rotarix jak i Rotateq wydawane są na receptę, jednak nie są one finansowane przez NFZ. Pojedyncza dawka to wydatek rzędu około 300 zł.

Zarówno Minister Zdrowia jak i wytyczne europejskich towarzystw naukowych ESPID i ESPGHAN zalecają lekarzom proponowanie szczepienia przeciwko RV wszystkim rodzicom niemowląt w pierwszych 3 miesiącach życia, u których nie stwierdzono przeciwwskazań. Z punktu widzenia rodzica, może to przynieść wiele korzyści – hospitalizacja dziecka wiąże się dla rodziców między innymi z koniecznością zwolnienia z pracy na parę dni, a przede wszystkim powoduje duży stres u matek. W skali od 1 do 10, matki średnio oceniały go na 8,1 punktów. Dlatego, rodzice, których dzieci przebyły biegunkę rotawirusową, chętnie szczepią swoje pozostałe dzieci.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Biegunka u niemowląt

Biegunka u niemowlaka jest częstym objawem. Ze względu na charakter organizmu niemowlęcia, biegunki przebiegają nieco ...

Grypa – szczepienie

Szczepienie przeciwko grypie najlepiej zaplanować jesienią przed sezonem epidemicznym, gdy w aptekach pojawią się zalecane ...

Kalendarz szczepień twojego dziecka

Jak najskuteczniej ochronić dziecko przed groźnymi chorobami zakaźnymi, które mogą być groźne dla zdrowia, a ...

Szczepionka przeciw grypie – czy szczepić się przeciw grypie?

Szczepionka przeciw grypie zawiera martwe szczepy wirusa, których zadaniem jest pobudzenie układu immunologicznego do produkcji ...

Biegunka wirusowa u dziecka – przyczyny i leczenie

Zakażenie wirusowe jest jedną z najczęstszych przyczyn ostrej biegunki, zwłaszcza u dzieci. Częstemu oddawaniu stolca ...

Rotawirusy u dzieci – objawy i leczenie grypy żołądkowej

Rotawirusy to drobnoustroje odpowiedzialne za grypę żołądkową (tak zwaną jelitówkę) u dzieci oraz dorosłych. Jej ...

Biegunka u niemowlaka – jak sobie radzić?

Kupka niemowlaka to gorący temat dla wielu rodziców. Zmiany w ilości, kolorze czy konsystencji stolca ...

Bakteryjne i wirusowe zapalenie jelit u dzieci

Stany zapalne jelit mogą być wywołane przez bakterie i wirusy. Wśród bakteryjnych zapaleń, najczęstszą przyczyna ...

Choroby brudnych rąk

Nazwą „choroby brudnych rąk” określane są schorzenia przenoszące się w dużej mierze drogą pokarmową poprzez ...

Rotawirusy

Rotawirusy to wirusy z rodziny reowirusuów, które są częstą przyczyną wymiotów i biegunki u dzieci ...

Odwodnienie u dziecka

Odwodnienie u dzieci jest najczęściej efektem nasilonej biegunki, na przykład przebiegającej z wymiotami. Odwodnienie prowadzi ...

Wymioty i biegunka u dziecka

Biegunka jest objawem charakteryzującym się zwiększoną częstością oddawania stolca w formie płynnej lub półpłynnej albo ...

Komentarze (0)