zarejestruj się zaloguj się

Żółtaczka pokarmowa – objawy, przyczyny, badania, leczenie, rokowanie, powikłania

Tekst: lek. Radosław Korczyk
Dodane: 02. listopada, 2017

Żółtaczka pokarmowa to potoczne określenie stosowane w odniesieniu do wirusowego zapalenia wątroby typu A (w skrócie WZW A). Zakażenie następuje drogą pokarmową przez spożycie skażonej żywności, wody lub poprzez kontakt z osobą chorą. Objawy żółtaczki pokarmowej to: dyskomfort w nadbrzuszu, nudności, wymioty, osłabienie i podwyższona bilirubina. Zapobiegać można poprzez stosowanie szczepionki na WZW A.

lek. Radosław Korczyk
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Żółtaczka pokarmowa WZW A

     

    Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) wywoływane jest przez wirusa A z rodziny pikornawirusów wykrywalnych w mikroskopie elektronowym (1973). Materiałem genetycznym jest w tym przypadku pojedyncza nić RNA (kwasu rybonukleinowego) otoczona przez płaszcz białkowy.

    Niewielkie rozmiary wirusa sprawiają, że łatwo przenika on przez nabłonek przewodu pokarmowego do naczyń wrotnych wątroby. Namnażanie wirusa, czyli jego replikacja, odbywa się w cytoplazmie komórek wątrobowych (hepatocytów), powodując upośledzenie czynności wątroby, co objawia się dyskomfortem pod prawym łukiem żebrowym oraz żółtaczką.

    Do tej pory ryzyko zakażenia żółtaczką pokarmową kojarzone było głównie z wyjazdami do krajów rozwijających się (Afryka, Azja). Jednak w ostatnim czasie niepokojąco wzrasta liczba nowych przypadków zachorowania w Europie, w tym w krajach Unii Europejskiej.

    Można zapobiec tej chorobie i jej skutkom. Profilaktyka opiera się o dwa filary – szczepienia i przestrzeganie zasad higieny, co pozwala zapobiec zapaleniu wątroby.

    Początkowo w zakażeniu mogą wystąpić objawy typowej infekcji żołądkowej. Drogą przenoszenia wirusa jest przewód pokarmowy, znaczna ilości antygenów znajduje się w stolcu. Zakażenie odbywa się przez kontakt ręka–ręka, kontakt z zanieczyszczonym pokarmem, rzadziej rezerwuarem może być woda.

    Wirus, który znajduje się w wątrobie, wywołuje odpowiedź układu odpornościowego przez wytworzenie związków interferonu i swoistych przeciwciał. W badaniu mikroskopowym pobranych fragmentów wątroby w zakażeniu obserwuje się nacieki komórek zapalnych wokół uszkodzonych komórek wątroby.

    Czy wirus zapalenia wątroby typu A powoduje raka wątroby? Ostre zapalenie wątroby w przebiegu hepatitis A nie przechodzi w przewlekłe, co wiąże się z brakiem zachorowalności na nowotwory i marskość wątroby w wieloletniej obserwacji.

     

    Żółtaczka pokarmowa – objawy wirusowego zapalenia wątroby typu A

     

    Okres inkubacji (wylęgania) wirusa WZW typu A trwa przeciętnie miesiąc. W tym czasie osoba, która jest źródłem infekcji, pozostaje bezobjawowa. Antygeny wirusa można wówczas wykryć w stolcu, a pierwsze przeciwciała wytwarzane są u gospodarza pod koniec okresu inkubacji.

    Objawy żółtaczki pokarmowej są niespecyficzne i można je również wiązać ze zwykłym zatruciem pokarmowym po błędzie żywieniowym. Gdy dochodzi do rozwinięcia się infekcji, pojawić się mogą objawy ze strony przewodu pokarmowego:

    • nudności,
    • wymioty treścią pokarmową,
    • gorączka i dreszcze,
    • dyskomfort w nadbrzuszu środkowym po spożyciu posiłku,
    • osłabienie,
    • utrata apetytu,
    • wodnista biegunka,
    • krew w stolcu (występuje bardzo rzadko),
    • bóle mięśni i stawów (objawy grypopodobne).

    WZW A u dziecka ma przebieg skąpoobjawowy lub asymptomatyczny. U starszych dorosłych występuje ryzyko świądu skóry i żółtaczka wątrobowa (stężenie bilirubiny powyżej 2 mg/dl), odbarwienia stolca i ściemnienia moczu. Odbarwianie stolca związane jest z blokadą odpływu żółci do jelita, a ściemnienie moczu wiąże się ze zwiększeniem w nim zawartości urobilinogenu.

    Postać bezżółtaczkowa występuje częściej u dzieci. Opisane ostre objawy WZW A utrzymują się kilka dni, po tym czasie do 4–5 tygodni można obserwować podwyższone stężenia aminotransferaz (prób wątrobowych) we krwi.

     

    Żółtaczka pokarmowa – gdzie można się zarazić?

     

    Zapobieganie zakażeniu hepatitis A polega na dokładnym i częstym myciu rąk, unikaniu zbiorowisk ludzkich, spożywaniu pokarmów tylko z pewnych źródeł.

    Antygeny wirusa można znaleźć w niesprawdzonych barach i kuchniach w krajach rozwijających się (przykładem może być Afryka Północna i jej kurorty turystyczne w Egipcie i Tunezji oraz kraje Azji południowo-wschodniej – Wietnam, Mjanma, Laos, Tajlandia). Tam ryzyko transmisji jest wysokie.

    Pokarmy, które w sposób szczególny zwiększają ryzyko zachorowania na hepatitis A to: owoce morza (np. ostrygi i małże), niektóre pieczywo, mięso niedokładnie poddane obróbce termicznej.

    Rzadkie epidemie WZW A występowały po zakażeniu zbiorników wodnych w krajach tropikalnych. Niemniej lokalne epidemie mogą zdarzyć się w każdym miejscu na świecie. W ostatnim czasie wzrasta liczba zdiagnozowanych przypadków na terenie Unii Europejskiej (najwięcej na terenie Słowacji).

    Stosowanie swoistej szczepionki było zawsze najskuteczniejszą metodą zapobiegania rozwinięciu się choroby. Warto stosować szczepionkę na żółtaczkę pokarmową w przypadku planowanej podróży do krajów tropikalnych, w których zakażenia HAV są często opisywane (dobrym przykładem jest obecnie Egipt).

     

    Szczepionka na WZW A

     

    Obecnie na rynku dostępne są następujące szczepionki: Avaxim 160 U i Havrix Adult – 1440 jednostek. W aptekach jest też szczepionka na WZW A dla dziecka (Avaxim 80 U, Havrix Junior – 720 jednostek).

    Osoby, które chcą zaszczepić się jednocześnie na dwa typy żółtaczki – wszczepienną (typu B) oraz opisywaną typu A, mogą skorzystać ze szczepionki skojarzonej – Twinrix.

    Wszystkie preparaty zawierają inaktywowany wirus WZW typu A (HAV), należą do kategorii „nieżywych”. Wszystkie preparaty dostępne są na receptę. Wstępnej kwalifikacji do podania szczepionki może dokonać lekarz rodzinny.

    Szczepionka na WZW A obejmuje dwie dawki szczepionki. W przypadku opisanych powyżej preparatów odstęp pomiędzy dwiema dawkami powinien wynieść 6 miesięcy, jednak nie więcej niż 12 miesięcy po podaniu pierwszej.

    Zaszczepić się powinny nie tylko osoby wyjeżdżające do egzotycznych krajów. Wykonanie takiego zabiegu zaleca się u zawodowo pracujących przy produkcji i dystrybucji żywności, usuwaniu odpadów komunalnych i płynnych nieczystości oraz przy konserwacji urządzeń służących do tego celu. Należy wspomnieć także o personelu medycznym oraz wojskowych wyjeżdżających na misje zagraniczne.

    Ciąża i karmienie piersią nie są przeciwwskazaniem do szczepienia. W ciągu tygodnia po wystąpieniu objawów klinicznych chory nie powinien przygotowywać posiłków dla pozostałych domowników.

    Jaka jest cena szczepienia na WZW A? Jedna dawka (ampułkostrzykawka) to koszt około 200 złotych.

     

    Żółtaczka pokarmowa – badania na hepatitis A

     

    Podstawą diagnozy zapalenia wątroby typu A jest dobrze zebrany wywiad u osoby z żółtaczką i świądem skóry, w kierunku odbywanych podróży do 2 miesięcy przed pojawieniem się objawów.

    W badaniach dodatkowych z pobranej krwi pacjenta obserwujemy podwyższone wartości bilirubiny i prób wątrobowych. W postaci cholestatycznej (z zastojem żółci) w moczu występuje podwyższone stężenie urobilinogenu.

    Wirus może być zbadany na różne sposoby. Najdokładniejsza jest metoda z użyciem mikroskopii elektronowej, ale nie stosujemy jej rutynowo. Aby potwierdzić wirusowe zapalenie wątroby A wystarczy wykonać oznaczenie całkowitego miana przeciwwirusowych przeciwciał anty-HAV w klasie IgM (faza ostra). Przeciwciała IgG świadczą o przebytym zakażeniu i nie mają znaczenia klinicznego.

    Przeciwciała anty-HAV total (całkowite) to suma klasy IgG i IgM i są one podwyższone w ostrym i przewlekłym zakażeniu. W diagnostyce uzupełniającej można wykonać USG jamy brzusznej głowicą konweksową 3,5 MHz do wykluczenia zmian guzowatych w miąższu wątroby.

    W zakażeniu HAV obserwujemy mierne powiększenie wątroby bez zmian ogniskowych, wzmożony przepływ naczyniowy, możliwe jest również powiększenie śledziony. Oznaczenia antygenów wirusa w kale nie ma znaczenia praktycznego i stosuje się je głównie do badań naukowych.

    W różnicowaniu z innymi chorobami czasami potrzebne jest wykonanie profilu wirusologicznego w kierunku wirusa B i C. Chorzy z HAV w początkowym okresie choroby stosują leki przeciwgorączkowe, antybiotyki potencjalnie hepatotoksyczne, które mogą nieco zawyżać wyniki prób wątrobowych.

     

    Ostre wirusowe zapalenie wątroby typu A – leczenie i dieta

     

    W przypadku zakażenia HAV nie ma leczenia przyczynowego, tzn. nie dysponujemy preparatem, który blokuje działanie wirusa. Sama infekcja ma natomiast przebieg samoograniczający się. Zakażenie ostre nigdy nie przechodzi w przewlekłe. Objawy ostre, w tym żółtaczka, utrzymują się od kliku do kilkunastu dni.

    W przypadku świądu i zatrzymania żółci w drogach żółciowych można stosować specjalne leki przeciwświądowe, rzadko protezowanie dróg żółciowych.

    Podwyższone wyniki prób wątrobowych kilka tygodni po objawach nie dziwią i są czymś akceptowalnym. Powrót do aktywności zawodowej w większości przypadków następuje do pół roku od rozpoznania.

    Leczenie jest objawowe i polega na uzupełnianiu płynów, ograniczeniu aktywności fizycznej, unikaniu leków uszkadzających wątrobę. Hospitalizację można zakończyć w 2 tygodnie od pojawienia się objawów. Monitorowanie choroby polega na oznaczeniu prób wątrobowych i czasu krzepnięcia INR. Miarą żółtaczki jest stężenie bilirubiny w surowicy krwi.

    Dieta przy WZW A polega na zbilansowanym żywieniu z unikaniem pokarmów smażonych i bogatych w cukry proste. Zapotrzebowanie kaloryczne jest standardowe i obejmuje 2000–2500 kcal. Powrót do diety podstawowej zalecamy po kilku miesiącach od remisji objawów. Należy bezwzględnie unikać alkoholu.

     

    Żółtaczka pokarmowa – rokowanie, powikłania

     

    Rokowanie w wirusowym zapaleniu wątroby jest dobre. Zawsze dochodzi do ustąpienia fazy ostrej. U części chorych przebieg ostry może przebiegać ze znaczną żółtaczką i świądem skóry.

    U starszych pacjentów może dojść również do nadostrego przebiegu z ostrą dysfunkcją wątroby i pojawienia się objawów skazy małopłytkowej. Do objawów dołączają się wówczas zmiany neurologiczne związane z obrzękiem mózgu (tzw. encefalopatia wątrobowa).

    Przebieg nadostry jest rzadką sytuacją i u chorych po 50. roku życia występuje w 0,2 proc. przypadków. Ostra reakcja zapalna może być również związana z nadmierną odpowiedzią immunologiczną, czego przejawem jest odkładanie się związków antygen–przeciwciało w nerkach, co skutkuje niewydolnością nerek.

    W odróżnieniu do wirusowego zapalenia wątroby typu B i C zakażenie HAV nie powoduje zapalenia przewlekłego, a co za tym idzie, nie ma ryzyka raka pierwotnego wątroby i marskości wątroby.

     

    Bibliografia:

     

    1. Rymer W., Wroczyńska A., Piszko P., Medycyna podróży. 27-letni mężczyzna i 23-letnia kobieta z żółtaczką po powrocie z Egiptu. Internetowe wydanie Medycyny Praktycznej, Kraków 2011.
    2. Maynard J. E., Hepatitis A. Yale J. Biol. Med., 1976, 49, 3: 227–233.
    3. Pegah K. E., Seyed-Moyayed A., Prevention of Hepatitis A Virus infection, Need to vaccinate or not? Int. J. Prevent. Med., 2013, 4, 8: 863–865.
    4. Chironna M. i wsp., Outbreak of Infection with Hepatitis A Virus (HAV) Associated with a Foodhandler and Confirmed by Sequence Analysis Reveals a New HAV Genotype IB Variant. J. Clin. Microbiol., 2004, 42, 6: 2825–2828.
    5. Virella G., Mikrobiologia i choroby zakaźne, Wydanie I polskie pod redakcją Piotra B. Heczko, Urban & Partner, Wrocław 2000.
    6. Szczeklik A., Gajewski P., Interna Szczeklika 2015. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2015.
    7. Zuckerman A. J., Medical microbiology. 4th edition. Chapter 70: Hepatitis Viruses. University of Texas Medical Branch at Galveston, Galveston 1996.
    Autor: lek. Radosław Korczyk

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2017 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.