zarejestruj się zaloguj się

Osteomalacja – przyczyny, objawy, badania, leczenie

Tekst: lek. Rafał Drobot
Osteomalacja – przyczyny, objawy, badania, leczenie
Źródło: Wikimediacommons.org
Dodane: 10. kwietnia, 2018

Osteomalacja (krzywica u dorosłych lub rozmiękanie kości) to metaboliczna choroba przebiegająca z upośledzoną mineralizacją substancji organicznej w obrębie tkanki kostnej. Często mylona jest z osteoporozą. Przyczyną tej choroby kości jest zwykle niedobór kalcytriolu. Objawy to: przewlekły ból kości, kaczkowaty chód czy tężyczka hipokalcemiczna. Wśród badań kości wykonuje się m.in. biopsję. Jak wygląda leczenie osteomalacji?

lek. Rafał Drobot
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Osteomalacja – co to za choroba kości?

     

    Osteomalacja to metaboliczna choroba kości charakteryzująca się upośledzoną mineralizacją substancji organicznej w obrębie tkanki kostnej. Jej odpowiednikiem w wieku dziecięcym jest krzywica. Niedostateczne odkładanie się soli wapnia (lub odwapnienie) prowadzi do częściowej utraty właściwości mechanicznych oraz uginania się i odkształcania kości pod wpływem obciążeń.

    Dane dotyczące rozpowszechnienia osteomalacji w społeczeństwie są dość ograniczone – wynika to z faktu, że choroba przez długi czas nie daje żadnych objawów.

    Osteomalacja (zwana też krzywicą u dorosłych lub rozmiękaniem kości) jest stwierdzana w badaniach biopsyjnych kości u około 10 proc. osób ze złamaniami bliższego odcinka kości udowej po 50. roku życia oraz u około 30 proc. osób z takimi złamaniami po 80. roku życia.

    Aby zrozumieć istotę choroby, jaką jest osteomalacja, niezbędny jest krótki wstęp opisujący w zarysie fizjologiczne przemiany i rolę witaminy D. W organizmie człowieka występuje ona pod dwoma postaciami, jako:

    • cholekalcyferol – czyli witamina D3,
    • ergokalcyferol – czyli witamina D2.

    Większość witaminy D jest syntetyzowana w ludzkim organizmie, a jedynie niewielka jej część pochodzi z pożywienia. Witamina D3 pochodzi z endogennego metabolitu – 7-dehydrocholesterolu, natomiast witamina D2 powstaje z egzogennego prekursora roślinnego – ergosterolu. Reakcje te zachodzą w skórze pod wpływem światła słonecznego (promieniowania UV).

    Cholekalcyferol powstały w skórze jest transportowany do wątroby. W wątrobie przekształcany jest w 25-hydroksycholekalcyferol, skąd wędruje do nerek. W nerkach powstaje aktywna postać witaminy D3, czyli 1,25-dihydroksycholekalcyferol (kalcytriol).

    Kalcytriol jest związkiem o cechach hormonu. Wykazuje liczne działania metaboliczne, do których możemy zaliczyć: pobudzenie komórek kościogubnych (osteoklastów), co powoduje uruchomienie jonów wapnia i fosforanów z depozytów kostnych, zwiększenie wchłaniania jonów wapnia i fosforanów w jelitach, nasilenie wchłaniania zwrotnego jonów wapnia i fosforanów w nerkach, podwyższenie stężenia jonów wapnia w osoczu krwi.

     

    Osteomalacja – przyczyny

     

    Osteomalacja (rozmiękanie kości) spowodowana jest najczęściej niedoborem kalcytriolu, rzadziej natomiast brakiem dostatecznej ilości fosforanów nieorganicznych w płynach pozakomórkowych czy niedoborem wapnia. Te trzy składowe są niezbędnym warunkiem mineralizacji kośćca w miejscu aktywności komórek kościotwórczych (czyli osteoblastów).

     

    Niedobór kalcytriolu

     

    Najczęściej do stanu niedoboru kalcytriolu może dojść w przypadku niedostatecznej podaży witaminy D3 w pożywieniu oraz niedostatecznego działania promieni ultrafioletowych (UV) na skórę.

    Do częstych przyczyn niedoboru kalcytriolu należy również:

    • upośledzone wchłanianie witaminy D3 z przewodu pokarmowego – w przebiegu chorób dróg żółciowych (np. żółtaczki zastoinowej), chorób górnego odcinka przewodu pokarmowego i chorób trzustki;
    • wtórnie zaburzony metabolizm witaminy D3 – w przebiegu chorób wątroby, niewydolności nerek oraz w razie długotrwałego stosowania leków takich jak barbiturany czy fenytoina.

    Do rzadkich przyczyn niedoboru kalcytriolu możemy zaliczyć: krzywicę witamino-D-zależną (pseudoniedoborową) typu I – genetycznie uwarunkowany defekt procesu hydroksylacji 25-hydroksycholekalcyferolu do kalcytriolu w nerkach, krzywicę witamino-D-zależną (pseudoniedoborową) typu II – genetycznie uwarunkowana niewrażliwość komórek na kalcytriol, ze zbyt dużym wydalaniem fosforanów nieorganicznych z moczem i obniżeniem ich stężenia w surowicy krwi.

     

    Niedobór fosforanów nieorganicznych

     

    Z niedoborem fosforanów nieorganicznych najczęściej możemy się spotkać w sytuacji:

    • niedostatecznej ich podaży z pokarmami – zwłaszcza u alkoholików, podczas stosowania diety ubogobiałkowej oraz w przypadku stosowania żywienia pozajelitowego preparatami ubogofosforanowymi,
    • upośledzonego wchłaniania fosforanów nieorganicznych z przewodu pokarmowego – podczas stosowania leków wiążących fosforany (tj. CaCO3, Al(OH)3, sewelameru, węglanu lantanu) oraz w przypadku uporczywych wymiotów lub biegunki.

    Znacznie rzadziej z przewlekłą hipofosfatemią spotykamy się w sytuacji wrodzonych lub nabytych dysfunkcji cewek nerkowych, nadmiernej utraty fosforanów nieorganicznych z moczem, spowodowanej nadmiarem parathormonu (PTH), fosfatonin (FGF-23) czy glikokortykosteroidów (GKS).

     

    Hipokalcemia – niedobór wapnia

     

    Do przewlekłej hipokalcemii, czyli obniżonego stężenia wapnia w surowicy krwi, najczęściej może dojść w przypadku:

    • stosowania niektórych leków moczopędnych (np. furosemidu, torasemidu) – przyczyniają się one do nadmiernej utraty wapnia z moczem,
    • zespołu rozpadu nowotworu – uwolnione z komórek fosforany nieorganiczne wiążą jony wapnia we krwi, co skutkuje rozwojem hipokalcemii.

    Z niedoborem wapnia rzadziej spotykamy się w sytuacji nadmiernego odkładania się wapnia w tkankach miękkich lub w kościach – ma to miejsce w przebiegu ostrego zapalenia trzustki, w zespole „głodnych kości” po usunięciu gruczolaka przytarczyc, podczas stosowania leków z grupy bisfosfonianów.

     

    Osteomalacja – objawy

     

    Osoby cierpiące na osteomalację najczęściej skarżą się na osłabienie siły mięśniowej oraz przewlekłe bóle kostne – zwłaszcza miednicy, kręgosłupa i klatki piersiowej. Osłabienie mięśni proksymalnych kończyn dolnych powoduje u nich kaczy chód (kołyszący) oraz trudności we wstawaniu z krzesła i chodzeniu po schodach.

    Badając pacjenta ortopeda może ponadto zaobserwować:

    • postępujące deformacje szkieletu (kości długich, kości miednicy, kręgosłupa, kości klatki piersiowej) – zniekształcenia kości nóg są najlepiej widoczne, kończyny przybierają kształt litery „O”,
    • ból kości przy ucisku,
    • kifozę odcinka piersiowego kręgosłupa,
    • pękanie i łamliwość kości,
    • kielichowate poszerzenia zakończeń kości długich (dają one obraz obrzmiałych stawów, a kości stają się bardziej podatne na złamania),
    • zmniejszenie gęstości kości

    Objawem osteomalacji jest także utajona lub jawna tężyczka hipokalcemiczna, czyli spowodowany hipokalcemią stan, w którym obserwujemy tendencję do nadmiernej kurczliwości mięśni. Zmniejszona jest gęstość kości, dlatego mają one tendencję do pękania i łamliwości. 

     

    Osteomalacja – badania pomocnicze

     

    Przeprowadzone badania laboratoryjne mogą wykazać: zmniejszone stężenie wapnia, fosforanów nieorganicznych oraz 25-hydroksycholekalcyferolu w surowicy krwi, zwiększoną aktywność enzymu fosfatazy alkalicznej (zasadowej) w surowicy krwi, zwiększone stężenie parathormonu (PTH) w surowicy krwi.

    W densytometrycznych badaniach kości (czyli badaniach gęstości mineralnej kości) można ujawnić zmniejszenie masy kostnej, spełniające kryteria osteopenii lub osteoporozy.

    Spośród badań obrazowych największą rolę odgrywa badanie rentgenowskie, niemniej jednak zmiany w RTG są widoczne dopiero w zaawansowanej chorobie. Polegają one na: zmniejszeniu gęstości kości oraz występowaniu charakterystycznych stref Loosera i Milkmana (złamań rzekomych).

    Są to prostopadłe do powierzchni kości linijne zacienienia o długości do kilkunastu milimetrów, najczęściej obserwowane w kości udowej, żebrach, kości łonowej i pozostałych kościach miednicy oraz w zewnętrznych częściach łopatek, które pozwalają jednoznacznie odróżnić osteomalację od osteoporozy.

    Biopsja kości z badaniem histopatologicznym wycinka wykazuje zmniejszenie, a nawet zupełne zniknięcie „frontów” wapnienia tkanki kostnej, powiększenie grubości substancji organicznej (osteoidu), a także cechy zmniejszenia aktywności osteoklastów (komórek kościogubnych).

    W diagnostyce różnicowej osteomalacji należy uwzględnić wszystkie choroby prowadzące do osteopenii oraz rozważyć przyczyny zaburzonej mineralizacji tkanki kostnej. Warto wspomnieć też o kwestii osteomalacja a osteoporoza. Objawy obu schorzeń są podobne. Nierzadko również wspomniane choroby kości współistneją.

     

    Osteomalacja – leczenie

     

    Jeżeli osteomalacja jest spowodowana małą ilością witaminy D w diecie lub niedostateczną ekspozycją na światło słoneczne, to jako postępowanie z wyboru powinniśmy zastosować doustną suplementację witaminy D.

    Co istotne, jeśli w okresie leczenia wraz ze spożywanymi pokarmami nie dostarczamy wystarczającej ilości wapnia (tj. ponad 1 g w ciągu doby), powinniśmy jednocześnie zastosować jego suplementację.

    W razie nieskuteczności leczenia osteomalacji witaminą D (a także u chorych z uszkodzeniem wątroby lub nerek), stosuje się aktywne jej metabolity:

    • kalcyfediol (25-OH-D) – w razie niedoboru aktywnego metabolitu z przyczyn wątrobowych,
    • alfakalcydol (1-OH-D) – w razie niedoboru aktywnego metabolitu z przyczyn nerkowych.

    Oba wymienione leki nie wymagają kontrolowania stężenia 1,25-dihydroksycholekalcyferolu, co jest konieczne w przypadku stosowania aktywnej postaci witaminy D, tj. kalcytriolu.

    W przypadku niedoboru fosforanów, bez związku z niedoborem witaminy D, stosuje się leczenie przyczynowe oraz zwiększa spożycie mleka i jego przetworów, które zawierają dużą ilość fosforanów.

     

    Bibliografia:

    • http://www.medbroadcast.com/condition/getcondition/osteomalacia
    • https://www.healthline.com/health/osteomalacia#symptoms 
    • https://www.webmd.com/osteoporosis/what-is-osteomalacia#1
    Autor: lek. Rafał Drobot
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Osteoporoza a dieta
    Znaleziono: 2 wyników

    Powiązane filmy

    Znaleziono: 2 wyników
    Wyświetlaj: 10 20 wyników

    Filtruj wyniki

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2018 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.