zarejestruj się zaloguj się

Tężyczka utajona – przyczyny, objawy, badania, leczenie spazmofilii

Tekst: lek. Radosław Korczyk
Dodane: 16. maja, 2018

Spazmofilia, czyli tężyczka utajona, to objaw związany z niedoborem wapnia we krwi. Najczęstszą przyczyną jest tu niedobór witaminy D. Objawy tężyczki utajonej to m.in.: skurcze mięśni, uczucie mrowienia czy objaw Chwostka. Senność i drażliwość to z kolei objawy neurologiczne. Diagnostyka obejmuje badania, takie jak: próby tężyczkowe, oznaczanie fosforu, wapnia i PTH (parathormonu) we krwi. Jak wygląda leczenie tężyczki utajonej?

lek. Radosław Korczyk
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Tężyczka – co to jest i u kogo występuje? 

     

    Co to jest tężyczka? Jako choroba nie istnieje, ponieważ jest to raczej objaw zaburzeń gospodarki wapniowej. Jako symptom, jest to spontaniczny skurcz mięśni z drętwieniem rąk w przebiegu niedoboru wapnia. Prawidłowy poziom wapnia we krwi to 2,102,60 mmol/l. Regulowany jest on przez parathormon produkowany przez przytarczyce, witaminę D (synteza przy udziale wątroby i nerek). Regulacja odbywa się również za pośrednictwem przewodu pokarmowego (wchłanianie z jelit). Witamina D jest głównie produkowana w skórze pod wpływem promieniowania słonecznego, z niewielkim udziałem diety. Zmniejsza się przy nasilonej pigmentacji skóry lub braku nasłonecznienia w miesiącach jesiennych i zimowych. Zwiększone zapotrzebowanie na wapń występuje w ciąży. Niskie poziomy wapnia stwierdza się także u dzieci karmionych piersią matek z hipokalcemią.

    Niedobór wapnia związany z niedoborem witaminy D zdarza się u pacjentów leczonych na padaczkę. Jest to spowodowane lekami przeciwpadaczkowymi, które przyspieszają eliminację witaminy D przez wątrobę.

    Pacjenci z celiakią (chorobą trzewną) to kolejna narażona na niedobór wapnia grupa. Rzadziej przyczyną hipokalcemii jest niedobór PTH (parathormonu), który zdarza się po chirurgicznym przypadkowym usunięciu przytarczyc w trakcie usuwania tarczycy.

    Zdarzają się również przypadki wrodzone z opornością receptora dla parathormonu, co wtórnie powoduje niedobór wapnia i wysoki poziom PTH. Do objawów zalicza się skrócenie kości śródręcza, deformacje twarzy i niski wzrost (Zespół Albrighta). Obserwuje się niedobory wapnia w przebiegu przewlekłej choroby nerek.

    Tężyczka hiperwentylacyjna polega na czynnościowym niedoborze wapnia. W czasie szybkiego oddychania zmienia się pH krwi na zasadowe co powoduje wiązanie jonów wapnia z białkami osocza. To prowadzi do objawów niedoboru wapnia zjonizowanego i tężyczki. Szybkie oddychanie, czyli hiperwentylacja spowodowana jest: nadmiernym wysiłkiem fizycznym (zadyszka), stresem emocjonalnym, chorobami psychiatrycznymi (np. nerwicą), uszkodzeniem mózgu po udarze, zaostrzeniem astmy, rzadko u ciężarnych jako przystosowanie organizmu (tężyczka w ciąży).

     

    Tężyczka utajona – jakie są przyczyny spazmofilii?

     

    Tężyczka utajona (spazmofilia) jest związana z niedoborem wapnia we krwi i jest potencjalnym stanem zagrożenia dla chorego. Niedobory wapnia w populacji są częste i zdarzają się z częstością 18 proc. wszystkich pacjentów szpitala i około 85 proc. w oddziałach intensywnej opieki medycznej. Najczęstszą przyczyną (około 50 proc.) hipokalcemii i tężyczki jest niedobór witaminy D (1,25-diOHD3). Niedobór wapnia we krwi może być bezobjawowy lub potencjalnie zagrażać życiu. 

    Ostra hipokalcemia jest stanem pilnym i wymaga przyjęcia do szpitala i podania wapnia dożylnie, w przeciwieństwie do stopniowej utraty wapnia z organizmu, gdzie objawy nie są widoczne gołym okiem.

    Tężyczka utajona nie ma objawów wcale lub pacjent zgłasza nieswoiste dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego lub układu nerwowego. Dopiero specjalne testy ujawniają pełne objawy tężyczki, takie jak: skurcz powiek, mięśni twarzy, skurcz ręki.

    Podsumowując przyczyny hipokalcemii można podzielić na częste i rzadsze. Do przyczyn często spotykanych w praktyce należą:

    • niedobór witaminy D jako efekt braku nasłonecznienia skóry,
    • upośledzone wchłanianie wapnia i witaminy D z jelita,
    • pooperacyjna niedoczynność przytarczyc związana z ich przypadkowym usunięciem,
    • autoimmunologiczne uszkodzenie przytarczyc,
    • choroba nerek.

    Przyczyny rzadkie, wymieniane w podręcznikach jako przyczyny genetyczne tło tężyczki utajonej, to: oporność tkanek na parathormon, wrodzona oporność na witaminę D, hipokalcemia dziedziczona autosomalnie dominująco.

    W wybranych przypadkach klinicznych niedobór wapnia z tężyczką utajoną może przebiegać z: przerzutami nowotworów do kości czy zespołem głodnych kości powstającym po operacji usunięcia przytarczyc oraz masywnych przetoczeniach krwi. Bywa, że pojawia się również w przypadku: ciężkiego stanu klinicznego chorego oraz po leczeniu dożylnym. Do jej wystąpienia predysponuje również: ciężki stan kliniczny chorego, leczenie dożylne niektórymi lekami (bisfosfoniany w osteoporozie i niektórych nowotworach kości) czy ciężki niedobór witaminy D.

     

    Tężyczka utajona – objawy 

     

    Tężyczka jawna występuje, gdy są już objawy skurczu mięśni twarzy lub rąk bez ich drażnienia. Tężyczka utajona to taka, której nie widać gołym okiem. Objawy są nieobecne lub niecharakterystyczne, takie jak senność, kolka, wzdęcia brzucha, arytmie serca), ale można wywołać jej objawy nerwowo-mięśniowe odpowiednimi testami (Chwostka i Trousseau).

    Jak wygląda atak tężyczki? Odpowiedni poziom wapnia we krwi warunkuje prawidłową czynność mięśni szkieletowych i nerwów. Klasyczne objawy tężyczkowe wynikają z upośledzonej pracy nerwów i mięśni, pacjent zgłasza:

    • nadwrażliwość mięśniową i nerwową,
    • skurcze mięśni (tężyczka mięśniowa),
    • drętwienia, czasem silny ból ręki,
    • uczucie mrowienia,
    • wygórowane odruchy ścięgniste (np. objaw Lusta z nerwu strzałkowego w nodze),
    • ręka zdrętwiała ze wzmożonym napięciem mięśni kciuka przypomina tzw. rękę położnika.

    Objawy tężyczki mogą być utajone i pojawiać się dopiero przy drażnieniu nerwów np. przy pomiarze ciśnienia tętniczego lub drażnieniu skóry twarzy. U pacjentów bez jawnych objawów pobudliwość nerwowo-mięśniowa może stać się widoczna w przypadku prowokacji. Uderzenie w okolicę ślinianki przyusznej w okolicę nerwu twarzowego może wywołać skurcz mięśni twarzy (objaw Chwostka). U 10 proc. chorych próba wywołania tego objawu kończy się jednak niepowodzeniem. Objaw Chwostka jest mało diagnostyczny u chorych z niedoczynnością przytarczyc (29 proc. prób z niepowodzeniem).

    Zgięcie ręki przy mierzeniu ciśnienia tętniczego jest nazywane objawem Trousseau. Mechanizm wywołania tego objawu polega na pomiarze ciśnienia tętniczego- wówczas dochodzi do niewielkiego niedotleniania ręki (próba ischemiczna), co powoduje jej skurcz samoistny (próba tężyczkowa dodatnia) w przypadkach niedoboru wapnia we krwi. Jest to objaw bardziej specyficzny w porównaniu do objawu Chwostka, ponieważ występuje w 94 proc. przypadków stwierdzonego niedoboru wapnia. Długotrwałe niedobory wapnia we krwi sprzyjają powstawaniu objawów neuropsychiatrycznych, jak: drażliwość, senność w ciągu dnia, upośledzenie koncentracji (objawy neurologiczne tężyczki utajonej). Ponadto hipokalcemia przyczynia się do rozwoju zaćmy i zwiększonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego.

     

    Tężyczka – diagnostyka – jakie badania na tężyczkę utajoną?

     

    Próby tężyczkowe są początkiem diagnostyki. Dalej powinno się oznaczyć: wapń, fosfor, PTH w surowicy. Stężenie wapnia należy interpretować razem z poziomem białka w surowicy krwi. Powodem jest występowanie wapnia we krwi w dwóch postaciach, jonowej i związanej z białkiem (albuminą). Biologicznie ważny jest tylko wapń w postaci jonowej. Dlatego należy uwzględnić korekcję poziomu wapnia, ze względu na zaburzenia białkowe występujące m. in.:

    • w niewydolności nerek (zespół nerczycowy),
    • chorobach krążenia,
    • nadczynności tarczycy,
    • niedożywieniu białkowym,
    • przewlekłej chorobie nerek (PChN).

    Jeżeli wiemy, że nie mamy niedoboru wapnia lub witaminy D w diecie to warto oznaczyć badanie PTH, tj. parathormon. Zazwyczaj wywiad chorobowy i oznaczenie PTH wystarczają do postawienia rozpoznania.

    W niedoborze wapnia we krwi PTH powinno być podwyższone w warunkach prawidłowej odpowiedzi organizmu na niskie stężenie wapnia we krwi. Przytarczyce wówczas produkują więcej hormonu PTH. Niskie PTH, poniżej normy lub w jej dolnej granicy, w tym kontekście jest nieprawidłowe i może oznaczać niedoczynność przytarczyc.

    Podwyższone wartości PTH, gdy nerki pracują prawidłowo zazwyczaj oznacza niedobór witaminy D lub złe wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego.

    Dodatkowe badania na tężyczkę to – oznaczenie PAL, czyli fosfatazy alkalicznej. Podwyższona fosfataza sugeruje osteomalację w przebiegu niedoboru witaminy D, należy też wykluczyć nowotwory kości. Diagnostyka powinna również ocenić gospodarkę fosforową. Do pełnej oceny pacjenta z tężyczką wykonuje się badania nerek – kreatynina.

     

    Tężyczka utajona – leczenie 

     

    Objawy drażliwości nerwowo-mięśniowej z niedoborem wapnia wymaga szybkiego leczenia w szpitalu i podania dożylnie preparatów wapnia. Pacjent bezobjawowy z poziomom wapnia ok. 1,9 mmol/l również powinien być przyjęty celem obserwacji i leczenia. Przy podawaniu specjalnego preparatu wapnia (glukonian wapnia) należy monitorować rytm serca, ciśnienie tętnicze, ponieważ zbyt szybkie podawanie wapnia może powodować zaburzenia rytmu serca i skoki ciśnienia. Napad tężyczki powinien ustąpić dość szybko.

    Leczenie tężyczki hipokalcemicznej można powtarzać do momentu ustąpienia objawów. Aby zapobiegać napadom tężyczki może być potrzebne ciągłe podania wapnia w kroplówce w powolnym wlewie. Może być potrzebne równoczesne podawania wapnia i witaminy D doustnie. Dodatkowo można podać magnez (tj. cytrynian magnezu) w przypadku oporności na leczenie standardowe. U niektórych pacjentów podawanie wapnia powinno być szczególnie ostrożnie, aby nie powodować zaburzeń rytmu serca, są to chorzy leczeni digoksyną w przebiegu migotania przedsionków. Tężyczka u dzieci przebiega podobnie, a leczenie dostosujemy do masy ciała. Rozpoznanie powinno uwzględniać przyczyny genetyczne.

     

    Witamina D i dieta w leczeniu tężyczki utajonej 

     

    Przewlekły niedobór wapnia należy leczyć w zależności od przyczyny. Najczęściej podajemy odpowiednio przygotowaną witaminę D w dawkach 8002000 IU a nawet 4000 IU razem z wapniem doustnym. Dieta w tężyczce powinna być bogata w wapń. Do pokarmów z wysoką jego zawartością należą:

    • ryby,
    • zmieniaki,
    • wątroba,
    • nabiał, mleko, twaróg.

    Należy pamiętać, że przy nasilonych objawach tężyczki potrzebne jest leczenie dożylne w odpowiednich, bezpiecznych warunkach – najlepiej szpitalnych pod nadzorem internisty.

     

    Bibliografia:

    • Mark S. Cooper, Neil JL Gittoes. Diagnosis and management of hypocalcemia. BMJ. 2008 Jun 7; 335(7656): 12981302.
    • Urbano FL. Signs of hypocalcemia: Chvostek’s and Trousseau’s. Hosp Physician 2000;36:435.
    • Netter FH. Clinical manifestations of acute hypocalcemia. In: The Ciba collection of medical illustrations. Vol 4. Summit, NJ: Ciba Pharmaceutical Company, 1965:185.
    • Thakker RV. Parathyroid disorders and diseases altering calcium metabolism. In: Warrall D, Cox T, Firth J, Benz E, eds. Oxford textbook of medicine 4th ed. Oxford: Oxford University Press, 2003.
    Autor: lek. Radosław Korczyk

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2018 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.