Siatkówczak – przyczyny, objawy, leczenie siatkówczaka oka

Siatkówczak to wewnątrzgałkowy złośliwy nowotwór oka. Najczęściej rozpoznawany jest siatkówczak u dziecka, u dorosłych niemal nie występuje. Siatkówczak obustronny jest rzadkością, zwykle guz na gałce ocznej pojawia się z jednej strony. Pierwsze objawy siatkówczaka to odblask w źrenicy oka, biała plamka na oku, zniekształcenie źrenicy, zez. W rozpoznaniu pomaga m.in. USG i badanie dna oka. Rokowanie zależy od zaawansowania nowotworu, guz może być jednak wyleczalny.

Co to jest siatkówczak oka?

Siatkówczak oka (łac. retinoblastoma) to złośliwy nowotwór oka. Guz rozwija się z pierwotnych komórek siatkówki oka. Zajmuje drugie miejsce (po czerniaku naczyniówki) wśród nowotworów oka, choć występuje dość rzadko (1 chore dziecko na 15 000–20 000 urodzonych dzieci).

Siatkówczak u niemowląt i małych dzieci rozpoznawany jest najczęściej, zwykle w wieku do 3 lat. Chorują na niego także dzieci starsze i nastolatki. Siatkówczak u dorosłych występuje wyjątkowo rzadko i jest praktycznie niespotykany. Częściej (w 2/3 przypadków) siatkówczak rozwija się w jednym oku. W pozostałych przypadkach występuje siatkówczak obuoczny, ale nie zawsze jednocześnie.

Wyróżnia się dwa podstawowe typy siatkówczaka.

  • Siatkówczak dziedziczny – guz w oku rozwija się zazwyczaj obuocznie, najczęściej wieloogniskowo. Nowotwór ten występuje rodzinnie i dziedziczy się w sposób autosomalnie dominujący. Wadliwe geny mogą być przekazane potomstwu. Pierwsze objawy siatkówczaka zauważa się już u dzieci poniżej 1. roku życia. W przypadku siatkówczaka dziedzicznego istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia innych nowotworów (np. szyszyniaka płodowego, kostniakomięsaka, czerniaka złośliwego, włókniakomięsaka).
  • Siatkówczak niedziedziczny – mutacja genu wywołującego chorobę następuje w pojedynczych komórkach siatkówki. Pierwsze objawy pojawiają się u dzieci od 1. do 5. roku życia. Choroba nie dziedziczy się i nie jest przekazywana potomstwu. Zwykle występuje guz oka z jednej strony i zawsze jednoogniskowo. Nie istnieje również zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia innych nowotworów złośliwych.

Jak wygląda siatkówczak na zdjęciach?

Przy siatkówczaku objawy są zależne od wielkości guza, stopnia zaawansowania, umiejscowienia i jego postaci. Najczęstsze objawy raka oka to leukokoria i zez. Pozostałe występują rzadziej i świadczą o postępującym zaawansowaniu choroby.

  • Leukokoria to biały refleks źrenicy, która może być poszerzona. Często objaw ten nazywany jest objawem ślepego kociego oka. Jest on dość szybko zauważany przez rodziców dziecka i prowadzi do rozpoznania choroby. Dodatkowo źrenica może być zniekształcona, poszerzona (widoczna asymetria źrenic) i przestać reagować na światło. Początkowo leukokoria może być widoczna jedynie pod określonym kątem, lecz w miarę rozwoju guza staje się stałym objawem. Niekiedy leukokoria uwidacznia się na zdjęciach wykonywanych z lampą błyskową. Efekt nieco różni się od zwykłego „efektu czerwonych oczu” – jeśli to siatkówczak, na zdjęciach mogą nawet uwidocznić się białe masy guza.
  • Zez to drugi co do częstości zauważany objaw siatkówczaka u dziecka. Niestety, jest dość późnym objawem i świadczy o zajęciu dużej części siatkówki.

Objawy siatkówczaka – jak rozpoznać siatkówczaka na oku?

Do innych objawów siatkówczaka na gałce ocznej zalicza się:

  • zmiany tęczówki – różnobarwność tęczówek, jednostronne zapalenie tęczówek, wysięk ropny w przedniej komorze oka, pojawienie się białych plamek na oku (na tęczówce);
  • ból oka, zaczerwienienie oka;
  • zapalenie tkanek oczodołu;
  • wytrzeszcz, powiększenie gałki ocznej;
  • zaćmę, jaskrę;
  • samoistne pęknięcie gałki ocznej.

Siatkówczak jest chorobą oczu, która stopniowo obniża jakość widzenia u dzieci. Niestety mali pacjenci sami tego nie zauważają i rzadko o tym mówią. Rodzice mogą zaobserwować ten objaw, kiedy dziecko przekręca głowę w stronę zdrowego oka, aby spojrzeć na pokazywany przedmiot.

Należy pamiętać, że siatkówczak może rozwijać się początkowo zupełnie bezobjawowo, co opóźnia rozpoznanie choroby.

Badanie oka w wykrywaniu siatkówczaka oka u dziecka

W przypadku podejrzenia siatkówczaka (np. siatkówczak występujący w rodzinie) i zauważenia niepokojących objawów (np. zez, leukokoria) należy koniecznie zgłosić się do okulisty. Lekarz wykona serię badań okulistycznych i starannie obejrzy całe dno oka.

Inne badania dodatkowe pomagające w rozpoznaniu siatkówczaka to ultrasonografia oka i tomografia komputerowa. Pozwolą one uwidocznić powstające w guzie zwapnienia.

Badanie rezonansu magnetycznego nie uwidacznia zwapnień, ale pokazuje ewentualne nacieki guza na otaczające go tkanki. Niekiedy zalecane jest również przeprowadzenie testów genetycznych na obecność charakterystycznych dla siatkówczaka mutacji genów. W przypadku zaawansowanego nowotworu konieczne jest przeprowadzenie badań ogólnych celem poszukiwania guzów przerzutowych.

Leczenie siatkówczaka – czy siatkówczak jest wyleczalny?

Siatkówczak to nowotwór oka u dzieci, który nieleczony może dawać przerzuty odległe i prowadzić do zgonu. Jeszcze do niedawna jedynym sposobem leczenia było wycięcie gałki ocznej (enukleacja). Obecnie metodę tę stosuje się w bardzo zaawansowanych guzach.

Współcześnie istnieje wiele schematów leczenia siatkówczaka. W większości przypadków terapię zaczyna się od chemioredukcji. Uzyskuje się w ten sposób zmniejszenie rozmiarów guza. Następnie na tak przygotowany nowotwór działa się metodami miejscowo niszczącymi jego tkanki. Należą do nich fotokoagulacja laserowa, hipertermia, krioterapia, radioterapia miejscowa.

Rokowanie przy siatkówczaku zależne jest od zaawansowania choroby. Dzięki rozwojowi medycyny w większości przypadków udaje się uratować dziecku życie i zachować dość dobrą jakość widzenia. Po zakończeniu leczenia pacjenci powinni się zgłaszać na wizyty kontrolne do okulisty. Początkowo co kilka miesięcy, później raz do roku.

Bibliografia:

  • Niżankowska M., Okulistyka. Podstawy kliniczne. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010.
  • https://okulistyka.mp.pl/chorobyoczu/chorobysiatkowki/94455,siatkowczak
Opublikowano: ; aktualizacja: 06.06.2018

Oceń:
4.6


Może cię

Uszkodzenie rogówki – przyczyny, objawy, leczenie uszkodzonej rogówki oka

Uszkodzenie rogówki to stosunkowo częsta przyczyna wizyt w pogotowiu okulistycznym. Powierzchowna erozja rogówki wywołana jest ...

Siatkówczak oka

Siatkówczak jest najczęstszym pierwotnym złośliwym nowotworem wewnątrzgałkowym wieku dziecięcego. Zapadalność w ciągu całego życia wynosi ...

Zespół Sjögrena

Zespół Sjögrena jest schorzeniem o podłożu autoimmunologicznym, powodującym zmniejszenie wydzielania łez połączone z suchym zapaleniem ...

Choroby powiek – jakie objawy wskazują na chore powieki?

Powieki chronią nasze oczy i są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania narządu wzroku. Pacjenci często zgłaszają: ...

Jak dbać o wzrok? Co robić by mieć zdrowe oczy?

Wzrok pogarsza się wraz z wiekiem. Przyczynę stanowi tu zwyrodnienie plamki żółtej. Istnieje wiele czynników ...

Anizokoria – przyczyny i badania przy nierównych źrenicach

Anizokoria, czyli nierówne źrenice, to stan, którego przyczyną nie zawsze jest choroba. Jeżeli różnica szerokości ...

Retinopatia cukrzycowa

Czynnikami ryzyka rozwoju retinopatii cukrzycowej, oprócz czasu trwania i skuteczności kontroli cukrzycy, są także wiek ...

Odwinięcie powieki (ektropion)

Odwinięcie powieki (ektropion) to odstawania brzegu rzęsowego od wypukłej powierzchni gałki ocznej. Powieki są odpowiednio ...

Ślepota zmierzchowa (Kurza ślepota)

Ślepota zmierzchowa inaczej nazywana jest nyktalopią. Testem szczególnie przydatnym podczas diagnozowania chorych na jest adaptacja ...

Jaskra pierwotna otwartego kąta

Jaskra jest niejednolitą grupą chorób o podstępnym przebiegu, prowadzącym bez leczenia do nieodwracalnej ślepoty. U ...

Zespół nawracających ubytków nabłonka rogówki

Zespół nawracających ubytków nabłonka rogówki (RCE z ang. recurrent corneal erosion) jest schorzeniem, które charakteryzuje ...

Laserowa korekcja wad wzroku

Chirurgia refrakcyjna ma na celu zmianę refrakcji oka poprzez modyfikację rogówki i/lub soczewki a także ...

Komentarze (0)