Owrzodzenie rogówki – przyczyny, objawy, jak wygląda i ile trwa leczenie?

Brak zdjęcia

12 kwietnia 2019

Owrzodzenie rogówki to poważna choroba okulistyczna, której przyczyną jest najczęściej infekcja bakteryjna. Wrzód może rozwinąć się po uszkodzeniu rogówki (podrażnienie, zespół suchego oka, soczewki kontaktowe), a nieleczony grozi jej perforacją, czyli przerwaniem. Objawy wrzodu na rogówce to m.in. zaczerwienienie i ból oka, łzawienie, światłowstręt. Powikłania obejmują powstanie bielma na oku, blizny, a nawet utraty zdolności widzenia. Leczenie jest zależne od źródła problemu, zastosowanie znajdują m.in. antybiotyki.

Jaka jest budowa i funkcja rogówki?

Rogówka (łac. cornea) jest to najbardziej zewnętrzny element budowy układu optycznego oka. Ma ona za zadanie skupiać promienie świetlne i, co ciekawe, ma największą zdolność skupiające ze wszystkich części oka (większą niż soczewka).

Rogówka jest przezroczystym tworem o śrerdnicy 11–12 mm w poziomie, 10–11 mm w pionie oraz grubości od 0,7 mm na granicy z twardówką (limbus corneae – rąbek rogówki) do 0,5 mm na szczycie (vertex corneae – szczyt rogówki). Najważniejsza z punktu widzenia ostrości wzroku jest część centralna o średnicy 4 mm.

W histologicznej budowie rogówki wyróżnia się 6 warstw. Od zewnątrz są to:

  • film łzowy – pokrywa rogówkę, ma grubość 6–10 µm, posiada niewielką zdolność skupiającą.
  • Nabłonek (epithelium) – wielowarstwowy płaski, silnie unerwiony (100 x bardziej wrażliwy niż spojówka). Charakteryzuje się wysokim metabolizmem, dużą liczbą podziałów, w związku z czym cały nabłonek rogówki wymienia się co ok. 7 dni. Wzrost komórek zachodzi od obwodu (limbus corneae) do środka (vertex corneae).
  • Błona graniczna przednia, czyli błona Bowmana (membrana limitans anterior; membrana Bowmani) – tutaj nie ma komórek, jest to jednorodne zagęszczenie przednich blaszek rogówki.
  • Istota właściwa, czyli zrąb rogówki (substantia propria, stroma corneae) – 90 proc. grubości rogówki; w warstwie tej znajdują się równolegle ułożone włókna kolagenowe zorganizowane w blaszki tak, by zmniejszać rozproszenie światła. Warstwa ta jest silnie uwodniona (75 proc. masy zrębu to woda) w charakterystyczny sposób, tzn. im bardziej na zewnątrz, w stronę nabłonka, tym zawartość płynu jest większa. Ma to znaczenie w utrzymaniu przejrzystości rogówki. Warstwa ta zawiera również komórki ułożone w spiralną trójwymiarową sieć, której gęstość maleje w stronę wnętrza oka.
  • Blaszka graniczna tylna, czyli błona Descemeta (lamina limitans posteriori; membrana Descemeti) – błona podstawna komórek śródbłonka tworzona przez cienkie włókna kolagenowe. Jest twarda, elastyczna, stanowi barierę i mechaniczne wzmocnienie rogówki. Jej grubość wzrasta z wiekiem (3–4 µm u noworodka, 10–12 µm u osoby starszej).
  • Śródbłonek rogówki – pojedyncza warstwa wielobocznych komórek ściśle połączonych ze sobą. Ma za zadnie uszczelniać rogówkę i zapobiegać wnikaniu w nią wody. Komórki tej warstwy nie mają zdolności rozmnażania, dlatego ich liczba jest ściśle określona od urodzenia i z wiekiem maleje, zmniejsza się wtedy także gęstość tych komórek. Bariera staje się nieszczelna gdy gęstość ułożenia komórek spadnie <500/mm2, prowadząc wówczas do dekompensacji rogówki, pękania błony Descemeta, zmętnienia i pęcherzowatego uniesienia nabłonka (keratopathia bullosa).

Rogówka nie posiada naczyń krwionośnych, jest odżywiana za pomocą filmu łzowego a także płynu wnętrza oka poprzez śródbłonek. Podobnie zaopatrzenie w tlen i usuwanie dwutlenku węgla następuje drogą bezpośredniej wymiany z powietrzem atmosferycznym lub płynem śródgałkowym.

Czym jest owrzodzenie rogówki?

Zmiany na rogówce mają różne postaci morfologiczne. Wyróżnia się:

  • Punkcikowate ubytki nabłonka (tzw. erozje nabłonka, z łac. erosiones epitheliales punctatae). Lekarz rozpoznaje takie uszkodzenie rogówki w badaniu przy użyciu lampy szczelinowej oraz barwnika fluoresceiny lub też światłem zogniskowanym. Przyczyny to: zespół suchego oka, ciała obce, źle dopasowana soczewka kontaktowa, niedomykalność powiek w czasie snu.
  • Powierzchowne punkcikowe nacieki zapalne (łac. infiltrationes punctiformes epitheliales et subepitheliales). Najczęściej badalne za pomocą różu bengalskiego. Charakterystyczne dla namnażania adenowirusa w nabłonku rogówki i spojówki.
  • Podnabłonkowe (zrębowe) ogniska naciekowe rogówki (łac. infiltrationes corneae). Szarawe lub szaro żółtawe zmętnienia występujące w trakcie odpowiedzi układu immunologicznego na namnażanie adenowirusa.
  • Rozległy naciek zapalny zrębu rogówki (keratitis interstitialis). Często bez cech przekrwienia rzęskowego. Stan groźny – grozi trwałym zmętnieniem rogówki.
  • Wrzód rogówki (łac. uleus corneae; ang. corneal ulcer). Zmiana obejmuje zrąb rogówki, występuje szare zabarwienie dna i brzegów ubytku, powstałe zagłębienie pokrywają masy martwych tkanek. Owrzodzenie na rogówce jest otoczone naciekiem zapalnym, który powoduje dalszą destrukcję rogówki. Cechą charakterystyczną jest obecność ropy w przedniej komorze oka – tzw. ropostek (hypopyon).
  • Zapalenie rogówki miąższowe tarczowate (łac. keratitis disciformis sive parenehymatosa). Jest to reakcja na antygen zakażający, która nacieka centralną cześć rogówki.

Jakie są przyczyny owrzodzenia rogówki?

Najczęstsza przyczyna wrzodu na rogówce oka to zakażenie bakteryjne. Bakterie praktycznie nie mają możliwości przenikania przez nieuszkodzony nabłonek, dlatego do zakażenia dochodzi na tle innych stanów zapalnych lub urazów rogówki, np. w przebiegu zespołu suchego oka czy też wniknięcia ciała obcego. Specyficzną przyczyną jest niewłaściwe użytkowanie szkieł kontaktowych lub też używanie zakażonych leków okulistycznych, które uważa się za główny powód zakażenia pałeczką ropy błękitnej. Stany zapalne dróg łzowych mogą również zająć rogówkę.

Najczęstsze patogeny wywołujące owrzodzenie rogówki to bakterie, zwłaszcza:

  • gronkowce,
  • paciorkowce,
  • pałeczka ropy błękitnej.

Kolejną grupą patogenów odpowiedzialnych za zapalenia rogówki to grzyby, szczególnie rodzaje:

Zakażenia grzybicze rogówki są wynikiem immunosupresji, czyli obniżonej odporności lub zakażenia materiałem organicznym, np. uraz gałązką drzewa, słomą, trawą. Należy pamiętać o miękkich soczewkach kontaktowych, które niewłaściwie odkażane również stanowią rezerwuar zarodników i strzępek grzybów.

Użytkownicy miękkich soczewek kontaktowych mogą rozwinąć wrzód rogówki o podłożu zakażenia pełzakowatego spowodowanego przez Acanthamoeba. Pierwotniak ten jest obecny w powietrzu, glebie i wodzie, dlatego nie należy płukać soczewek kontaktowych przy użyciu wody wodociągowej. Należy pamiętać, że przetrwalniki tego pasożyta są w stanie przeżyć w wodzie słonej czy chlorowanej, zatem przed kąpielą w basenie albo morzu należy bezwzględnie usunąć soczewki kontaktowe.

Wrzód na rogówce może również powstać w przebiegu różnych zakażeń wirusowych.

Owrzodzenie rogówki – objawy

Objawy owrzodzenia na rogówce zależą w pewnym stopniu od patogenu odpowiedzialnego za ten stan. Objawy wspólne dla wszystkich zaburzeń przedniej części oka to:

W zapaleniu rogówki wywołanym przez bakterie należy się spodziewać:

  • zagłębienia w centrum oka, które ma jeden brzeg wyższy, jest otoczone zaczerwienieniem zapalnym i wypełnione osadami,
  • osadów na rogówce – szare, szarobiaławe, szarożółte masy,
  • ropy na dnie oka (hypopyon, czyli ropostek) – charakterystyczna obecność mętnej treści za rogówką, a przed źrenicą, może być widoczny poziom płynu na tle źrenicy,
  • przekrwienia około rąbkowego, czyli silnego zaczerwienienia ok. 0,5 cm od środka oka,
  • obrzęku spojówki – obraz czerwonego oka, ból oka,
  • obrzęku powiek – zauważalna zmiana grubości powiek, opuchlizna wokół zajętego oka.

Zapalenia grzybicze poza objawami wspólnymi może powodować:

  • kraterowate, suche, szarobiałe owrzodzenie o uniesionych brzegach i zatartych granicach, w obrębie którego można dostrzec nitkowate twory w przypadku grzybów nitkowatych (Aspergillus, Fusarium),
  • wyniosły, gęsty, biały naciek w centrum rogówki otoczony odczynem zapalnym, od którego odchodzą białe wypustki (gdy rogówkę zaatakują drożdżaki),
  • nacieki satelitarne – dodatkowe, mniejsze ogniska owrzodzenia,
  • poziom ropy w przedniej komorze oka.

Zakażenia rogówki pierwotniakiem Acanthamoeba rozwija się wolniej niż zakażenia bakteryjne i wirusowe. Cechą charakterystyczną jest upośledzenie widzenia i duże dolegliwości bólowe przy braku zmian w nabłonku lub przy zmianach przypominających te w zespole suchego oka. Obecne są drobne, wieloogniskowe nacieki, które rozwijają się tuż pod pierwszą warstwą komórek. Zmiany zapalne rogówki wywołane pierwotniakiem lokalizują się typowo w pobliżu nerwów i rąbka rogówki, rozchodząc się promieniście, a także w centrum tworząc szarobiałe masy bez produkcji ropy w oku.

Do czego może doprowadzić wrzód rogówki?

Owrzodzenie rogówki jest stanem bardzo niebezpiecznym dla narządu wzroku i nie wolno go lekceważyć. Nieleczone jest w stanie doprowadzić do perforacji rogówki, czyli przebicia tej struktury. Sytuację tę poprzedza najczęściej wystąpienie przezroczystej „perełki” w środku nacieku (descemetocele), czyli przepukliny błony Descemeta.

Perforacja rogówki skutkuje wypływem cieczy wodnistej z przedniej komory oka, co z kolei powoduje przylgnięcie tęczówki do rogówki, zwłaszcza do otworu po wrzodzie. To jest z kolei przyczyną wytworzenia się zrostów przednich, które, stanowiąc mechanizm obronny organizmu, pogłębiają patologię, gdyż z unaczynionej tęczówki do rogówki zaczynają przenikać naczynia krwionośne, w związku z czym rogówka mętnieje – powstaje bielmo zrośnięte z tęczówką (leukoma adherens), czyli silnie wysycona, nieprzejrzysta blizna.

Bielmo na oku to nie tylko problem kosmetyczny, utrudnia bowiem przepływ cieczy w komorze przedniej, sprzyja to zatem rozwojowi jaskry wtórnej lub ścieńczenia rogówki i w konsekwencji garbiaka (staphyloma corneae).

Ciężkim powikłaniem przerwania rogówki jest zakażenie wnętrza oka grożące utratą widzenia w zajętym narządzie, w skrajnych przypadkach kończące się enukleacją (usunięciem gałki ocznej).

Blizna po wrzodze gorówki pozostaje za każdym razem. Jeśli owrzodzenie było niewielkie, wówczas nosi ona nazwę plamki rogówkowej (macula corneae), natomiast większe stany zapalne skutkują rozwinięciem się bielma (leukoma corneae).

Jak wygląda leczenie wrzodu na rogówce?

Leczenie wrzodu rogówki zależy od patogenu, ale w każdym przypadku pojawienia się niepokojących objawów należy bezzwłocznie udać się do lekarza.

Zakażenia bakteryjne leczy się za pomocą odpowiednich antybiotyków, pobierając przed ich podaniem materiał do badania mikrobiologicznego. Stosuje się: terapię podwójną (aminoglikozyd + cefazolina/cefazydyna; miejscowo jako krople lub wstrzyknięcia podspojówkowe), ogólną antybiotykoterapię (ciprofloksacyna) lub inne antybiotyki. Dodatkowo by zapobiec powikłaniom stosuje się atropinę i glikokortykosteroidy, które pomagają opanować obrzęk i nie dopuścić do wytworzenia zrostów.

W przypadku grzybów, poza wyżej wymienioną procedurą stosuje się częste usuwanie zmian martwiczych, by lek mógł wniknąć w głąb warstw rogówki. Oczywiście na grzyby nie działa kuracja antybiotykowa i w tym wypadku w zastosowanie znajdują leki przeciwgrzybiczne, takie jak natamycyna, amfoterycyna B, ketokonazol czy flukonazol.

Jeśli przyczyną dolegliwości jest Acanthoamoeba, wówczas stosuje się kombinację zabiegu plastyki rogówki, z usunięciem zakażonego nabłonka i warstw rogówki oraz kombinację propamidyny z biguanidem poliheksamerowym lub propamidynę z neomycyną i/lub klotrimazolem. Leczenie to trwa od 6 do 12 m-cy. Występuje ryzyko nawrotów zakażenia.

Opublikowano: ; aktualizacja: 12.04.2019

Oceń:
4.7


Może cię

Wirusowe zapalenia powiek

Wirusowe zapalenia powiek są o tyle istotnym problemem, iż początkowe objawy im towarzyszące mogą być ...

Wideo – Zaćma

Prawidłowa soczewka jest strukturą przejrzystą, a jakiekolwiek jej zmętnienie, czy to wrodzone, czy nabyte określane ...

Czerniak oka – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania czerniaka w oku

Czerniak oka to nowotwór złośliwy, który może dawać przerzuty. Objawy w początkowym stadium nie występują, ...

Torbiel pajęczynówki u dzieci i dorosłych – objawy, leczenie, rokowania

Torbiel pajęczynówki (torbiel podpajęczynówkowa) to rzadko występującą zmiana patologiczna zlokalizowana wewnątrz czaszki, która w zależności ...

Leczenie i udrażnianie kanalików łzowych

Niedrożność kanalików łzowych zazwyczaj diagnozowana jest u dzieci. Wrodzona niedrożność kanalika łzowego jest wadą rozwojową, ...

Badanie GDx – na czym polega, wskazania, przygotowanie, czy jest bezpieczne?

Badanie GDx to jeden z wykonywanych rodzajów skaningowej polarymetrii laserowej i służy ono do oceny ...

Zespół rzekomego złuszczania

Zespół rzekomego złuszczania (syn. zespół pseudoeksfoliacji) jest chorobą układową, związaną ze starzeniem, która manifestuje się ...

Dystrofie rogówki

Dystrofie rogówki (inna nazwa: choroby dystroficzne rogówki) są grupą rzadkich, wrodzonych oraz dziedzicznych chorób, charakteryzujących ...

Zespół nawracających ubytków nabłonka rogówki

Zespół nawracających ubytków nabłonka rogówki (RCE z ang. recurrent corneal erosion) jest schorzeniem, które charakteryzuje ...

Wideo – Wylew krwi do ciała szklistego

Wylew krwi do ciała szklistego może powstać samoistnie, bądź po urazie. Obniżenie ostrości wzroku i ...

Zwyrodnienie siatkówki – przyczyny, objawy, leczenie

Zwyrodnienie siatkówki to bardzo szerokie pojęcie, obejmujące szereg chorób oczu, którym towarzyszą zmiany degeneracyjne siatkówki. ...

Leczenie zaćmy

Jedynym skutecznym sposobem leczenia zaćmy jest chirurgiczne usunięcie zmętniałej soczewki i wszczepienie soczewki wewnątrzgałkowej. Jak ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon