Makulopatia cukrzycowa

Makulopatia cukrzycowa jest najczęstszą przyczyną utraty wzroku u pacjentów chorujących na cukrzycę, szczególnie cukrzycę typu 2. W jej przebiegu dochodzi do zajęcia plamki żółtej, czyli miejsca najlepszego widzenia na siatkówce. Wyróżnia się wiele form klinicznych w zależności od położenia, rozległości i rodzaju powodujących ją zmian chorobowych.
 

Makulopatia cukrzycowa –patogeneza

U podłoża zmian obserwowanych w przebiegu makulopatii cukrzycowej leży:

  • obrzęk plamki żółtej (miejsca najlepszego widzenia na siatkówce)–istotną rolę w jego powstawaniu pełni niedotlenienie, do którego dochodzi w wyniku rozwoju obszarów bez perfuzji na siatkówce w przebiegu cukrzycy,
  • odkładanie się tzw.wysięków twardych, czyli miejsc przesięku lipidów oraz glikoprotein na granicy prawidłowej i obrzękniętej siatkówki, będących bezpośrednim skutkiem uszkodzenia naczyń siatkówki (mikroangiopatii cukrzycowej) i przerwania bariery krew-siatkówka.

Makulopatia cukrzycowa może rozwinąć się nawet w fazie retinopatii cukrzycowej nieproliferacyjnej (prostej), czyli w najwcześniejszym stadium rozwoju zmian naczyniowych na siatkówce w przebiegu cukrzycy.

Poniżej zostaną krótko scharakteryzowane różne formy kliniczne makulopatii cukrzycowej.

Makulopatia cukrzycowa – ogniskowy wysięk plamki

Obraz morfologiczny

Charakterystycznymi cechami ogniskowego wysięku jest dość dobrze ograniczone zgrubienie w obrębie siatkówki, często z towarzyszącymi zamkniętymi lub niezamkniętymi pierścieniami wysięków twardych wokół plamki żółtej.

Badania

Badanie angiografii fluoresceinowej, które polega na wykonaniu zdjęć dna oka po dożylnym podaniu specjalnego środka cieniującego tzw. fluoresceiny, pozwala wykazać późną oraz ogniskową hiperfluorescencję odpowiadające odpowiednio wysycającym się w czasie ogniskom przesięku oraz dobrej perfuzji w obszarze plamki żółtej.

Makulopatia cukrzycowa – rozlany wysięk plamki

Obraz morfologiczny

Charakterystyczną cechą rozlanego wysięku jest rozlane, rozległe oraz słabo ograniczone zgrubienie w obrębie siatkówki w wyniku rozległego uszkodzenia bariery naczyniowo-siatkówkowej. Może ono współwystępować ze zmianami torbielowatymi. Znacznego stopnia obrzęk może uniemożliwić całkowicie lokalizację plamki żółtej z uwagi na zatarcie punktów orientacyjnych.

Badania

Badanie angiografii fluoresceinowej zwykle pozwala na wykazanie:

  • wczesnej rozległej plamistej hiperfluorescencji –pochodzącej z mikrotętniaków, będących skutkiem uszkodzenia ścian drobnych tętniczek siatkówki,
  • późnej rozlanej hiperfluorescencji – spowodowanej przeciekiem (przesiękiem) osocza zabarwionego kontrastem, czasami dając obraz płatków kwiatu przy współwystępowaniu torbielowatego obrzęku plamki.

Nierzadko dochodzi do sytuacji, kiedy mimo swej znacznej rozległości obrzęk oszczędza centrum dołka środkowego plamki żółtej siatkówki oka.

Makulopatia cukrzycowa – torbielowaty obrzęk plamki

Obraz morfologiczny
 

Torbielowaty obrzęk plamki jest szczególną formą kliniczną makulopatii cukrzycowej, która obejmuje procesem patologicznym sam obszar dołeczka środkowego plamki żółtej, czyli miejsce o największej gęstości czopków –receptorów odpowiedzialnych za widzenie barwne przy dobrym oświetleniu. Właśnie z tego powodu w tej postaci makulopatii cukrzycowej dochodzi do głębokiego upośledzenia ostrości wzroku. Gromadzenie płynu w samym dołeczku środkowym siatkówki oka skutkuje tworzeniem promieniście układających się mikrotorbielek.

Inne przyczyny
 

Torbielowaty obrzęk plamki nie jest jednak stanem patognomonicznym (tj. wystarczającym do rozpoznania konkretnej jednostki chorobowej) dla makulopatii cukrzycowej. Może on powstawać z różnych innych przyczyn, takich jak:

  • choroby naczyniowe siatkówki,
  • wewnątrzgałkowe choroby zapalne,
  • usunięcie zaćmy,
  • zabiegi chirurgiczne,
  • leki,
  • dystrofie siatkówkowe,
  • zespół trakcji szklisto-plamkowej,
  • plamkowe błony przedsiatkówkowe.

Badania

W badaniu angiografii fluoresceinowej torbielowaty obrzęk plamki zawsze ma charakterystyczny wygląd, przypominający układ płatków kwiatu.

Makulopatia cukrzycowa – makulopatia niedokrwienna

Obraz kliniczny i morfologiczny

Do charakterystycznych cech makulopatii niedokrwiennej możemy zaliczyć zgłaszaną przez pacjenta znacznie obniżoną ostrość wzroku, współwystępującą ze względnie prawidłowym lub uwidaczniającym pozornie niewielkie zmiany wyglądem plamki w badaniu oftalmoskopowym dna oka. Czasem tylko można dostrzec plamkowate, ciemne krwotoczki. Tej postaci klinicznej dość często towarzyszy retinopatia proliferacyjna, czyli bardziej zaawansowane stadium rozwoju zmian naczyniowych na siatkówce w przebiegu cukrzycy.

Badania

Badanie angiografii fluoresceinowej (patrz wyżej) może uwidocznić obszary braku perfuzji w obrębie sieci naczyń kapilarnych plamki żółtej (naczyń okołodołkowych). Zanik przepływu nie zawsze koreluje z ostrością wzroku. Poza tym często notuje się obecność innych rozsianych obszarów braku perfuzji włośniczkowej na obwodzie oraz w tylnym biegunie oka.

Makulopatia cukrzycowa – makulopatia mieszana

Charakterystyczną cechą makulopatii mieszanej jest współwystępowanie obrazu klinicznego i zmian patologicznych typowych zarówno dla niedokrwienia, jak i obrzęku.

Makulopatia cukrzycowa – rozpoznanie

Rozpoznanie makulopatii cukrzycowej stawiane jest w oparciu o stereoskopowy obraz dna oka w lampie szczelinowej (syn. biomikroskopie), przy użyciu tzw. trójlustra Goldmanna pozwalającego uwidocznić dno oka.

W badaniu oftalmoskopowym (syn. wziernikowaniu dna oka) można stwierdzić obecność wysięków twardych, obrzękowe pogrubienie siatkówki o zmiennej lokalizacji w stosunku do dołka środkowego plamki żółtej oraz torbielowaty obrzęk plamki.

Optyczna koherentna tomografia (OCT) jest pomocna do oceny grubości plamki żółtej, w celu podjęcia decyzji co do postępowania terapeutycznego.

Makulopatia cukrzycowa – leczenie
 

Okulistyczne postępowanie terapeutyczne w przypadku makulopatii cukrzycowej zależy od lokalizacji i rozległości zgrubienia plamki żółtej:

  • Pacjenci ze zmianami mimośrodkowymi mogą być leczeni z użyciem fotokoagulacji laserowej. Fotokoagulacja laserowa jest zabiegiem polegającym na punktowym naświetlaniu siatkówki wiązką laserową, co przyczynia się do powstania lokalnego stanu zapalnego z następczym bliznowaceniem i zamykaniem światła patologicznych naczyń. Grupa pacjentów poddana temu zabiegowi wymaga najczęstszych kontroli okulistycznych;
  • Pacjenci z obrzękiem środkowej części plamki odniosą najkorzystniejsze wyniki przy leczeniu preparatami anty-VEGF. Lekiem pierwszego rzutu jest ranibizumabem. Jeżeli ranibizumab nie jest dostępny, można użyć bewacyzumabu. Innymi opcjami terapeutycznymi są iniekcje fluocynolonu i afiberceptu, nie są one jednak stosowane rutynowo. Terapię można połączyć z leczeniem laserowym. Osoby poddane terapii anty-VEGF mogą być kontrolowane nieco rzadziej niż osoby poddane zabiegowi fotokoagulacji laserowej;
  • U pacjentów ze wszczepioną sztuczną soczewką z powodu zaćmy (syn. pseudofakią) i cukrzycowym obrzękiem plamki alternatywą mogą okazać się wstrzyknięcia triamcynolonu do ciała szklistego, w połączeniu z następczym leczeniem laserowym plamki żółtej;
  • Pacjenci z obrzękiem w środkowej części plamki i dobrą ostrością wzroku mogą być obserwowani, przy jednoczesnym ścisłym przestrzeganiu częstych wizyt kontrolnych.
Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.4


Może cię

Zespół rozproszenia barwnika

Zespół rozproszenia barwnika jest schorzeniem, które może prowadzić do rozwoju szczególnej postaci jaskry, zwanej jaskrą ...

Ograniczona ruchomość gałek ocznych

Ruchy gałek ocznych uwarunkowane są działaniem mięśni gałkoruchowych. Ruchomość czynną gałek ocznych bada się w ...

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD)

Zwyrodnienie plamki żółtej (AMD) związane z wiekiem jest w krajach rozwiniętych główną przyczyną nieodwracalnej ślepoty ...

Wrodzona niedrożność kanalika łzowego

U około 50% noworodków można po urodzeniu stwierdzić niedrożność przewodu nosowo-łzowego. W niektórych przypadkach zamknięcia ...

Pieczenie oczu

Swędzenie oczu, pieczenie oczu i kłucie są to typowe objawy zgłaszane przez pacjentów podczas wizyty ...

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, czyli AMD, w krajach rozwiniętych jest główną przyczyną nieodwracalnej ślepoty, ...

Zmęczone oczy i pogarszający się wzrok – jak poprawić jakość widzenia?

W trakcie całego życia oczy ciężko pracują, aby zapewnić nam jak najlepszą jakość widzenia w ...

Zapalenie rogówki

Zapalenia rogówki są najczęściej wywołane zakażeniami spowodowanymi przez bakterie wirusy, grzyby i pierwotniaki. Mogą one ...

Zespół suchego oka

Pacjenci bardzo często zgłaszają się na badanie okulistyczne z powodu uczucie suchości, pieczenia czy uczucia ...

Ślepota zmierzchowa (Kurza ślepota)

Ślepota zmierzchowa inaczej nazywana jest nyktalopią. Testem szczególnie przydatnym podczas diagnozowania chorych na jest adaptacja ...

Guzy oczodołu

Najczęstszą przyczyną jednostronnego, bezbolesnego, niezapalnego wytrzeszczu gałki ocznej jest guz oczodołu. W przypadku zmian łagodnych ...

Zez

U dzieci najczęstszymi przyczynami zeza są zaburzenia równowagi okoruchowej związane z istnieniem dużej różnicy wady ...

Komentarze (0)