Czerniak oka – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania czerniaka w oku

Czerniak oka to nowotwór złośliwy, który może dawać przerzuty. Objawy w początkowym stadium nie występują, co utrudnia diagnostykę. Bardziej zaawansowana zmiana może być widoczna jako guz na gałce ocznej lub plamka na tęczówce. Przyczyną jest m.in. promieniowanie UV, dodatkowo czerniak w oku może być dziedziczny. Sposób leczenia, podobnie jak rokowania, zależy od umiejscowienia i zaawansowania choroby.

Co to jest czerniak oka i jakie ma przyczyny?

Czerniak gałki ocznej stanowi niewielki odsetek zachorowań na ten typ nowotworu (w przeważającej liczbie przypadków mamy do czynienia z czerniakiem skóry). Warto jednak podkreślić, że jest on najczęstszym nowotworem gałki ocznej. Czerniak w oku z reguły jest guzem pierwotnym, czyli pierwszym ogniskiem tego nowotworu w organizmie. Ze względu na złośliwy charakter zmiany, istnieje ryzyko przerzutów czerniaka oka do innych organów drogą naczyń krwionośnych (w oku nie ma naczyń chłonnych).

Często nazywany jest rakiem gałki ocznej, choć z medycznego punktu widzenia jest to mylna nazwa. Rak to nowotwór wywodzący się z komórek nabłonkowych. Czerniak rozwija się z innego typu komórek – melanocytów.

Czynniki prowadzące do transformacji nowotworowej komórek barwnikowych, nie są jeszcze w pełni poznane. Uważa się, że ważna rolę odgrywa narażenie na promieniowanie ultrafioletowe (UV). Długotrwałe kąpiele słoneczne są szczególnie niebezpieczne dla osób o jasnej karnacji i predyspozycjach do poparzeń.

Czynnikiem ryzyka rozwoju czerniaka jest również upośledzenie odporności, długotrwały stres i narażenie na czynniki kancerogenne. Nie jest całkowicie pewne, czy czerniak oka jest dziedziczny, niemniej zauważono, że nowotwór ten częściej pojawia się rodzinnie. Ryzyko zachorowania wzrasta, jeżeli wystąpił on u bliskich krewnych. Czerniak oka u dziecka występuje znacznie rzadziej niż u dorosłych, na ogół występuje u osób starszych, zwykle jednostronnie.

Czerniak oka – powieki, spojówki, tęczówki, naczyniówki

Czerniak gałki ocznej jest najczęstszym pierwotnym nowotworem złośliwym oka u dorosłych. W obrębie narządu wzroku może występować w różnych lokalizacjach. Wyróżnia się czerniaki powieki, spojówki, błony naczyniowej (może lokalizować się w tęczówce, ciele rzęskowym, naczyniówce) oraz w oczodole. Najczęściej czerniak oka atakuje błonę naczyniową. Większość z nich pojawia się w tylnej części oka, która nie jest widoczna bez specjalistycznych urządzeń okulistycznych. Rosnący czerniak może naciekać twardówkę i okoliczne tkanki oczodołu.

Błona naczyniowa składa się z trzech części – naczyniówki, czyli warstwy oka pomiędzy twardówką i siatkówką, ciała rzęskowego oraz widocznej tęczówki. Najczęstszy czerniak błony naczyniowej to czerniak naczyniówki. Rzadziej guz lokalizuje się w ciele rzęskowym, a najrzadziej (ok. 5 proc. czerniaków błony naczyniowej) na tęczówce. Czerniak spojówki występuje stosunkowo rzadko. Łatwo go dostrzec, więc rozpoznawany jest dość szybko. Rośnie jako ciemny, uwypuklony guzek na spojówce gałkowej lub spojówce powieki.

Czerniak rosnąc, nacieka okoliczne struktury (twardówkę, tkanki oczodołu). Przerzuty czerniaka pojawiają się przede wszystkim w wątrobie, rzadziej w płucach, kościach i innych narządach. Nowotwór oka może dawać również przerzuty do skóry, które często początkowo mylnie uważane są za pierwotne ognisko nowotworu.

Czerniak na oku – objawy nowotworu gałki ocznej

Objawy czerniaka oka w pierwszym stadium choroby nie występują, przez to wyjątkowo trudno wcześnie go wykryć. Guzy rosnące w tylnym biegunie oka, są niewidoczne dla chorego i jego bliskich. Rozpoznaje się je podczas przeprowadzania wnikliwego badania okulistycznego. Niekiedy, pierwszym zauważalnym objawem są dolegliwości ze strony guzów przerzutowych (żółtaczka, kaszel, duszność, krwioplucie, czerniak skóry). Rozsiew nowotworu znacznie pogarsza rokowanie pacjenta.

Zmiany na tęczówce, spojówce, powiece rozpoznawane są stosunkowo wcześnie. Rosnący guz na oku łatwo zauważyć jako przebarwienie, widoczną gołym okiem plamkę barwnikową (np. na tęczówce, spojówce), uwypukloną, rosnącą zmianę na gałce ocznej. Duży czerniak tęczówki, może spowodować zniekształcenie źrenicy. Pojawiające się przebarwienia najlepiej widoczne są na jasnych oczach (niebieskich).

Czerniak ciała rzęskowego przez długi czas nie daje zauważalnych objawów. Można go wyryć dopiero przy pomocy badań dodatkowych. Rosnący guz wywołuje z czasem ograniczoną zaćmę, zaburzenia akomodacji lub jaskrę. Czerniak naczyniówki, to nowotwór oka, który bardzo trudno zdiagnozować w początkowym stadium zaawansowania. Rosnący guz może odwarstwić siatkówkę. Ponadto zmiana w oku może wywoływać ogniska krwotoczne w naczyniówce. Pacjenci skarżą się na zaburzenia ostrości wzroku i pola widzenia, błyski, dalekowzroczność.

Jak leczyć czerniaka oka?

Sposób leczenia czerniaka oka zależy od wielkości guza, jego umiejscowienia, szybkości wzrostu, stanu drugiego oka i stopnia zaawansowania nowotworu. Niewielkie guzy w oku mogą zostać poddane terapii oszczędzającej. Małe zmiany w niektórych lokalizacjach leczone są chirurgicznie – wycinane sektorowo. Inną często stosowaną metodą jest brachyterapia – czyli stosowanie płytek z pierwiastkami promieniotwórczymi, które zostają przymocowane na pewien czas do gałki ocznej. Promieniowanie niszczy tkankę guza. Niestety ten wybór metody wiąże się z możliwością powikłań, takich jak zaćma, uszkodzenie siatkówki i nerwu wzrokowego.

Termoterapia przezźreniczna, polega na nakierowaniu na guza wiązki promieniowania diodowego (zbliżonego do podczerwieni) i „podgrzania” guza, a przez to wywołanie jego martwicy i zmniejszenie objętości. Istnieją jednak doniesienia medyczne, wskazujące że ten rodzaj terapii wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nawrotu nowotworu oka. Metoda ta może być stosowana jako przygotowanie do brachyterapii.

Usunięcie gałki ocznej (enucleatio), to obecnie ostateczność. Metoda ta stosowana jest przy dużych, zaawansowanych guzach. Wyboru rodzaju terapii powinien dokonać lekarz wyspecjalizowany w onkologii okulistycznej, po wnikliwym badaniu i ocenie wszystkich czynników ryzyka.

Czerniak w gałce ocznej – rokowania

Rokowanie co do przeżycia uzależnione jest od wielu czynników. Przede wszystkim znaczenie ma wielkość guza. Im większy nowotwór tym rokowanie w czerniaku oka gorsze. Naciek pozatwardówkowy guza rokuje bardzo źle. Podobnie pojawienie się przerzutów odległych.

Wpływ na rokowanie ma również:

  • wiek chorego (im pacjent starszy tym gorsze rokowanie),
  • położenie guza (głębsze położenie guza opóźnia jego zauważenie i rozpoznanie),
  • typ histopatologiczny nowotworu.

Wszelkie niepokojące plamki na oku należy zatem zgłaszać okuliście. Śmiertelność przy czerniaku oka, tak jak i przy innych typach nowotworów złośliwych, znacznie zmniejsza się, przy wczesnym wykryciu.

Bibliografia

  1. Okulistyka. Podstawy kliniczne, M. Niżankowska, Wyd. PZWL, Warszawa 2010.
  2. Patologia, znaczy słowo o chorobie, J. Stachura, Wyd. Polska Akademia Umiejętności, Kraków, 2009.
  3. Interna Szczeklika, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2013.
Opublikowano: ; aktualizacja: 01.03.2018

Oceń:
0.0


Może cię

Objawy jaskry

Pod pojęciem jaskry rozumiemy postępującą neuropatię nerwu wzrokowego, która nie jest jednak jedną chorobą, lecz ...

Zespół Sjögrena

Zespół Sjögrena to choroba o podłożu immunologicznym. Objawami choroby jest zmniejszone wydzielanie łez i śliny. ...

Jak poprawić wzrok? Jakie są przyczyny pogorszenia wzroku?

Przyczyn pogorszenia wzroku jest bardzo wiele, np.: zbyt długa praca przy komputerze, uszkodzenie siatkówki (retinopatia) ...

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD)

Zwyrodnienie plamki żółtej (AMD) związane z wiekiem jest w krajach rozwiniętych główną przyczyną nieodwracalnej ślepoty ...

Opuchlizna pod oczami – skąd się biorą obrzęki pod oczami?

Opuchlizna pod oczami jest objawem mało swoistym i pojawia się w obrazie chorobowym wielu schorzeń. ...

Guzy tęczówki

Guzy tęczówki mogą mieć różny charakter: łagodny bądź złośliwy, bezbarwnikowy lub barwnikowy. Niektóre z nich ...

Ptoza – opadnięcie powieki

Ptoza, to zwykle wada wrodzona dzieci, jej objawem jest opadająca powieka. Przyczyny tego stanu to ...

Retinopatia cukrzycowa

Czynnikami ryzyka rozwoju retinopatii cukrzycowej, oprócz czasu trwania i skuteczności kontroli cukrzycy, są także wiek ...

Siatkówczak – przyczyny, objawy, leczenie siatkówczaka oka

Siatkówczak to wewnątrzgałkowy złośliwy nowotwór oka. Najczęściej rozpoznawany jest siatkówczak u dziecka, u dorosłych niemal ...

Wideo – Zaćma

Prawidłowa soczewka jest strukturą przejrzystą, a jakiekolwiek jej zmętnienie, czy to wrodzone, czy nabyte określane ...

Obrzęki pod oczami – jakie są przyczyny obrzęków pod oczami?

Obrzęki pod oczami najczęściej występują w związku z predyspozycjami genetycznymi. Niepokój powinny wzbudzić wówczas, gdy ...

Zespół rozproszenia barwnika

Zespół rozproszenia barwnika jest schorzeniem, które może prowadzić do rozwoju szczególnej postaci jaskry, zwanej jaskrą ...

Komentarze (0)