Niedoczynność tarczycy a odchudzanie

Brak zdjęcia

8 sierpnia 2013

Niedoczynność tarczycy jest spowodowana zmniejszonym wydzielaniem hormonów tarczycy, do którego może dochodzić zarówno z powodu zaburzenia czynności tarczycy, jak i zaburzonej czynności przysadki lub podwzgórza, które nadzorują czynność dokrewną gruczołu tarczowego. Prowadzi to do obniżenia metabolizmu, co w dalszej kolejności powoduje przyrost wagi.

Przyczyny niedoczynności tarczycy

Tarczyca jest gruczołem dokrewnym, który produkuje hormony mające wpływ na przemianę materii. Należą do nich nieaktywna tyroksyna (T4) i aktywna trójjodotyronina (T3). W warunkach prawidłowych zapewniona jest przemiana formy nieaktywnej w aktywną.

Przyczyna niedoczynności tarczycy może być pierwotna, polegająca na zaburzonym wydzielaniu hormonów tarczycy przez sam gruczoł, rozwijająca się np. w przypadku chorób autoimmunologicznych, takich jak np. choroba Hashimoto, bądź wtórna, dotycząca zaburzonego wydzielania hormonu tyreotropowego (TSH) przez przysadkę lub tyreoliberyny przez podwzgórze.

Niedoczynność tarczycy a przyczyny przyrostu wagi

Niedoczynność tarczycy jest jedną z najczęstszych przyczyn nadwagi i otyłości, zarówno u dzieci, jak u dorosłych. Poniżej opisano czynniki, które mogą powodować przyrost wagi.

Obniżony metabolizm

Hormony tarczycy wpływają na przemianę materii, wobec tego ich niższe stężenia będą prowadziły do zmniejszenia tempa metabolizmu.

Ograniczanie kalorii

Chorzy z niedoczynnością tarczycy i współwystępującą nadwagą lub otyłością dążą do zmniejszenia masy ciała. Okazuje się jednak, że ograniczenie ilości spożywanych kalorii nie jest w tym przypadku dobrym rozwiązaniem. Należy postawić na odpowiednio zbilansowaną dietę, dostosowaną do aktualnych potrzeb i zapotrzebowania energetycznego organizmu, jednocześnie suplementując pierwiastki śladowe.

Działanie TSH

Przypuszcza się, że zwiększone stężenie TSH, które występuje w przypadku obniżenia hormonów produkowanych przez tarczycę, może wpływać na miejscowe gromadzenie się tkanki tłuszczowej podskórnej.

Zmniejszona liczba receptorów TSHR oraz TRα1

Receptory te odpowiadają za czynność tarczycy, a ich zmniejszoną ekspresję zauważono w tkance tłuszczowej, zarówno podskórnej, jak i wisceralnej. Dodatkowo w przypadku zmniejszenia masy ciała ilość receptorów ponownie wzrastała, zatem jest to stan odwracalny.

Leptyna

Pozwala zachować właściwą równowagę energetyczną. Stwierdzono zależność między jej stężeniem a TSH oraz indeksem masy ciała (BMI), co może wskazywać na udział tego czynnika w rozwoju otyłości.

Osoby leczone farmakologicznie L-tyroksyną napotykają również dużo trudności, które mogą wpływać niekorzystnie na efekty lecznicze. Poniżej przedstawiono kilka z nich:

  • utrudniona biologiczna dostępność zażywanych hormonów,
  • interakcje z lekami i suplementami diety (głównie dotyczy to wapnia),
  • choroby współistniejące, takie jak celiakia czy stan po resekcji jelita, przyczyniające się do zmniejszonego wchłaniania leku,
  • wydłużony czas od przyjęcia leku na czczo do pierwszego posiłku.

Niedoczynność tarczycy a dieta

Dieta w niedoczynności tarczycy powinna pokrywać zapotrzebowanie na pierwiastki, które biorą udział w syntezie hormonów tarczycowych. Należą do nich głównie jod, żelazo, selen, cynk. Dodatkowo funkcja tarczycy może być upośledzona w stanach niedoboru witaminy A, D oraz witamin z grupy B. Poniżej opisano podstawowe funkcje poszczególnych witamin i mikroelementów oraz zalecane dobowe zapotrzebowanie.

Jod

Jest pierwiastkiem, który pełni bardzo ważną rolę w funkcjonowaniu tarczycy, ponieważ wchodzi w skład hormonów tarczycowych oraz bierze udział w ich syntezie. Dobowa podaż jodu, jaką zaleca się u młodzieży i osób dorosłych, wynosi 150 µg, natomiast u kobiet ciężarnych oraz w czasie laktacji ilość jodu powinna być zwiększona, tak by mieściła się w granicach 175-200 µg.

Szczególnie ważne jest, by zwracać uwagę na ilość spożywanego jodu u kobiet w ciąży. Zarówno niedobór, jak i nadmiar tego pierwiastka w diecie mogą być szkodliwe. Tarczyca płodu nie jest przystosowana do nadmiaru tego mikroelementu, co może być przyczyną mechanizmu Wolffa-Chaicoffa, czyli unieczynnienia tyreopreoksydazy, a w dalszej kolejności prowadzić do rozwoju niedoczynności tarczycy oraz wola u rozwijającego się płodu. Dzięki jodowaniu soli znacznie zmalała częstość niedoczynności tarczycy wywołanej brakiem tego pierwiastka w diecie. Duże ilości jodu zawierają np. dorsz, mintaj, tuńczyk, makrela.

Żelazo

To pierwiastek, który wchodzi w skład peroksydazy tarczycowej, będącej enzymem odpowiadającym za powstanie hormonów tarczycowych z tyreoglobuliny. Z tego powodu zaleca się, by dobowa ilość spożywanego żelaza wynosiła 10 mg u mężczyzn i kobiet przed menopauzą oraz 18 mg u kobiet po menopauzie. Ponadto niedobór tego pierwiastka może prowadzić do anemii z niedoboru żelaza, która dodatkowo pogłębia istniejące już zaburzenia funkcji tarczycy. Produktami bogatymi w żelazo są nasiona lnu, pestki dyni, otręby pszenne, wątróbka, żółtko jaj.

Selen

Jest pierwiastkiem zawartym w enzymie o nazwie dejodynaza, który odpowiada za przemianę nieaktywnej tyroksyny w formę aktywną, czyli trójjodotyroninę. Ponadto pełni funkcję antyoksydacyjną i jako „zmiatacz wolnych rodników” chroni tkankę tarczycy przed uszkodzeniem. Aby korzystne działanie selenu było widoczne, w organizmie nie może być niedoboru jodu. Uważa się, że ilość 45 µg selenu pokrywa dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek. Produktami, które zawierają duże ilości tego mikroelementu są dorsz, mąka pełnoziarnista, płatki owsiane, grzyby.

Cynk

Badania nie wykazały jednoznacznie, czy niedobór cynku może zaburzać czynność tarczycy. Wiadomo jednak, że pierwiastek ten odgrywa rolę w syntezie i działaniu hormonów tarczycy. Jego stężenia mogą być niższe u pacjentek przyjmujących doustną antykoncepcję hormonalną, a także u osób wystawionych na stres oraz podatnych na infekcje. Zalecana dobowa dawka cynku wynosi 8 mg dla kobiet oraz 11 mg dla mężczyzn. Produktami, które mogą pomóc w utrzymaniu właściwych ilości cynku w organizmie, są np. otręby pszenne, nasiona lnu, groch, mąka żytnia, mięso.

Poza odpowiednią suplementacją składników pokarmowych należy pamiętać o regularnych porach posiłków. Ważne jest, aby spożyć śniadanie w ciągu godziny od przebudzenia. Niewłaściwe żywienie może dodatkowo pogarszać czynność tarczycy. Każdy posiłek powinien również zawierać białko oraz błonnik. Ponadto należy zwrócić szczególną uwagę na produkty, które zawierają substancje goitrogenne (tiocyjanki wolotwórcze) i zdecydowanie ich unikać. Należą do nich np. kalafior oraz brokuły. Dieta powinna zawierać białko pełnowartościowe, węglowodany o niskim indeksie glikemicznym oraz wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Bardzo istotne jest to, aby osoba z niedoczynnością tarczycy się nie głodziła. Powoduje to bowiem zwolnienie metabolizmu i odkładanie tkanki tłuszczowej.

Niedoczynność tarczycy a aktywność fizyczna

Zaleca się zwiększenie aktywności fizycznej u osób z niedoczynnością tarczycy oraz współwystępującą nadwagą lub otyłością. Istotna jest także pora dnia, o jakiej uprawia się sport. W przypadku osób z niedoczynnością tarczycy najlepiej, aby wysiłek fizyczny podejmować rano, ponieważ dzięki temu możliwe jest spalanie kalorii nawet przez kilka godzin od czasu treningu, a jednocześnie dochodzi do przyspieszenia przemiany materii.

Niedoczynność tarczycy a ciąża

Konieczne jest monitorowanie czynności tarczycy w czasie ciąży. Fizjologicznie w pierwszym trymestrze ciąży dochodzi do obniżenia stężenia TSH, co może prowadzić do zmniejszonej produkcji hormonów tarczycowych. Zaleca się jednak, by poziom TSH przed planowaną ciążą nie był wyższy niż 2,5 mj/l. Obniżenie stężenia hormonów tarczycowych w ciąży może prowadzić do rozwoju wrodzonej niedoczynności tarczycy u dziecka, objawiającej się przedłużoną żółtaczką, niedorozwojem umysłowym (kretynizmem), zaburzeniami słuchu i mowy.

Niedoczynność tarczycy a leczenie farmakologiczne

Niedoczynność tarczycy nie jest trudna w leczeniu, ponieważ polega na substytucji hormonów. Podaje się L-tyroksynę, zaczynając od małych dawek. Dawkę należy dostosować indywidualnie do stanu chorego, a leczenie trwa zwykle do końca życia. Nie powinno się jednak leczyć otyłości L-tyroksyną w przypadkach, kiedy zachowana jest prawidłowa funkcja tarczycy.

Opublikowano: ; aktualizacja: 28.03.2017

Oceń:
4.7


Może cię

Niedoczynność tarczycy u dzieci

Niedoczynność tarczycy (łac. hypothyreosis, hypothyroidismus) może być wrodzona lub nabyta. Wrodzoną niedoczynnością tarczycy nazywa się ...

Zespół policystycznych jajników a niedoczynność tarczycy

Badania naukowców wskazują, iż wśród kobiet chorujących na zespół policystycznych jajników (PCOS), częściej spotyka się ...

Badanie TSH (hormon tyreotropowy) – normy, interpretacja wyniku

Badanie TSH (hormon tyreotropowy, tyreotropina, syntetyzowana przez część gruczołową przysadki) przeprowadzane jest przy podejrzeniu nadczynności ...

Hormony a nadciśnienie

Nadciśnienie tętnicze jest chorobą powszechną – szacuje się, że cierpi na nie ok. 32% dorosłych ...

8 tydzień ciąży

W 8 tygodniu ciąży w strukturze zarodka pojawiają się zawiązki oczu, małżowin usznych i wyrostka ...

Guzki tarczycy – przyczyny, objawy, leczenie guzków na tarczycy

Guzki tarczycy są to małe zmiany zlokalizowane w gruczole tarczowym. Są wyczuwalne przez lekarza w ...

Nadczynność a niedoczynność tarczycy

Potocznie nadczynność i niedoczynność tarczycy traktuje się jako jednostki chorobowe gruczołu tarczowego, podczas gdy tak ...

Tyroksyna – norma i wyniki – co oznacza nadmiar i niedobór?

Badanie tyroksyny (tetrajodotyroniny), jednego z najważniejszych hormonów tarczycy, służy do monitorowania schorzeń – nadczynności (nadmiar ...

Niedoczynność tarczycy – przyczyny, objawy, badania, leczenie niedoczynności gruczołu tarczowego

Przyczyną niedoczynności tarczycy jest niedobór tyroksyny. Niskie TSH zaburza prawidłowe wydzielanie hormonów tarczycy – tyroksyny ...

Wole tarczycowe

Wole tarczycowe jest to objaw chorobowy, polegający na widocznym lub wyczuwalnym powiększeniu objętości tarczycy. Niemal ...

Wideo – Niedoczynność tarczycy

Niedoczynność tarczycy jest to zespół kliniczny spowodowany niedoborem hormonów tarczycy — tyroksyny i trójjodotyronina. Niedobór ...

Prolaktyna – badanie – co oznacza niska i wysoka prolaktyna?

Prolaktyna (hormon prl) to hormon wytwarzany w przysadce mózgowej. Poziom prolaktyny oznacza się w przy ...

Komentarze (0)