Co wpływa na przemianę materii?

Metabolizm komórkowy składa się z procesów syntezy (anabolizm - wymaga dostarczenia energii do syntezy związków złożonych) oraz procesów rozkładu (katabolizm- rozpad związków z wydzieleniem energii). To jak bardzo są intensywne te przemiany w organizmie, zależy od wielu czynników zewnętrznych i wewnętrznych.

Podstawowa przemiana materii

Celem odżywiania jest dostarczenie człowiekowi energii niezbędnej do życia i wykonywania pracy. W komórkach i tkankach żywego organizmu nieustannie zachodzą procesy przemiany materii określane jako metabolizm. Wynikiem tych procesów jest zapotrzebowanie na energię. U osób dorosłych i zdrowych przemiany te pozostają w równowadze i bilans energii jest zrównoważony. U dzieci, młodzieży, kobiet w ciąży i kobiet karmiących, osób starszych dominują procesy anaboliczne.

Bilans energii określamy jako energię dostarczoną do organizmu z pożywieniem a z drugiej strony wydatki energii związane w wykonywaniem różnych czynności, utrzymaniem stałej temperatury ciała oraz energię wydaloną z potem, moczem, kałem, gazami jelitowymi. Podstawową przemianę materii (PPM) określa się jako najniższy poziom energii potrzebnej do podstawowych czynności fizjologicznych które podtrzymują życie. Wymieniamy tu:

  • krążenie, bicie serca,
  • oddychanie,
  • powstawanie tkanek,
  • ruchy jelit,
  • inne funkcje życiowe.

Określając PPM człowiek powinien znajdować się na czczo w spokoju psychicznym i fizycznym w pozycji leżącej i odpowiednim mikroklimacie. To jak intensywna jest PPM u danej osoby, zależy od masy ciała, wzrostu, wieku, płci i powierzchni skóry. Dla przykładu podstawowa przemiana materii będzie większa u wysokiego dorosłego mężczyzny o masie ciała przykładowo 90 kg aniżeli u niskiej kobiety której masa ciała równa się 50 kg. Im człowiek jest starszy, PPM się zmniejsza ale zależy to także od zdrowia i kondycji fizycznej danej osoby. Określono, że na każde 10 lat życia człowieka dorosłego spowalnia się o około 2 %. Na podstawową przeminę materii wpływają także proporcje ciała i jego skład. Ponieważ u kobiet w składzie ciała występuje większy udział tkanki tłuszczowej ( 23-27 %) potrzeby energetyczne są mniejsze niż u mężczyzn, których poziom tkanki tłuszczowej to 13-14 %. PPM zwiększa się u kobiet podczas menstruacji, ciąży i w trakcie karmienia piersią. Również wpływ mogą mieć takie czynnik jak: pora roku, klimat, wysokość nad poziomem morza, czynniki genetyczne oraz stan odżywienia organizmu. U osoby głodującej lub niedożywionej zazwyczaj jest niższa przemiana materii. Zwiększać się może natomiast w stanach gorączkowych, spowolnienie tempa przemian metabolizmu może być związane z wadliwym funkcjonowaniem gruczołów dokrewnych (tarczycy, nadnerczy, przysadki mózgowej). Przy niedoczynności tarczycy może nastąpić spowolnienie o 30-40 % a nadczynność może spowodować wzrost nawet o 80 %. Poziom wytwarzanej adrenaliny przez nadnercza również zwiększa tempo przemian metabolicznych.

Całkowita przemiana materii

Całkowitą przemianę materii określamy jako łączny poziom przemian energetycznych organizmu, który warunkuje życie i prawidłowe funkcjonowanie. CPM to przemiany związane z utrzymaniem życia i wykonywaniem różnych czynności, wydatkami energii związanymi z przyjmowaniem i trawieniem pokarmu, utrzymaniem stałej temperatury ciała. Skład pokarmu wpływa na tempo tych przemian i tak spożycie tłuszczów zwiększa tempo metabolizmu o 14 %, białek o 25-40 %, węglowodanów o 6 %. Zwiększają metabolizm również sytuacje stresowe, niskie temperatury, używki i palenie tytoniu. Całość przemian zachodzących w organizmie człowieka może podlegać wahaniom w ciągu dnia. Zależy to od rodzaju pracy, jej intensywności i warunków w jakich jest wykonywana. Aktywność fizyczna znacząco wpływa na tempo przemian dlatego określenie intensywności pracy w ciągu dnia ma duże znaczenie w obliczeniu dobowego zapotrzebowania na energię. Z tego względu zostały opracowane normy żywienia określające poziom energii dla różnych grup ludności oraz zapotrzebowanie na składniki mineralne, witaminy a także białko, tłuszcze i węglowodany. Wysokie wydatki energetyczne szczególnie występują u osób pracujących ciężko fizycznie oraz sportowców w takich dyscyplinach jak:

  • kolarstwo,
  • pływanie,
  • spoty siłowe,
  • biegi długodystansowe.

Obliczenie dobowej przemiany materii

Istnieje wiele metod określenia przemiany materii. Jedną z najprostszych metod są obliczenia za pomocą specjalnych ustalonych wzorów. Pomiarów dokonujemy poprzez metody:

  • kalorymetrii pośredniej i bezpośredniej,
  • poprzez monitorowanie częstości tętna.

Założenie to oparte jest na fakcie, że im większa przemiana materii tym większe zapotrzebowanie komórek na tlen. Podczas aktywności fizycznej wzrasta częstość tętna serca i zużycie tlenu. Obliczanie wydatków energii w ciągu dnia jest częścią planowania racjonalnego żywienia, dzięki czemu dostarczamy do organizmu odpowiednią ilość energii, a to zapobiega występowaniu nadwagi i otyłości.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.2


Może cię

Jak przyspieszyć metabolizm?

Metabolizm jest to całokształt reakcji chemicznych i związanych z nimi przemian energii zachodzących w żywych ...

Chrom a odchudzanie

Jak ważną rolę w zapewnieniu prawidłowych przemian metabolicznych odgrywa chrom, odkryto przez przypadek w latach ...

Spalanie tłuszczu – dieta na spalanie tkanki tłuszczowej

Szybkie spalanie tłuszczu i przyspieszenie metabolizmu jest możliwe dzięki połączeniu odpowiedniej diety i aktywności fizycznej. ...

Dieta a metabolizm

Metabolizm to procesy przemiany materii, które nieustannie zachodzą w komórkach i tkankach żywego organizmu. Intensywność ...

Jak poprawić przemianę materii?

Osoby, które cieszą się szybką przemianą materii mogą zdecydowanie więcej zjeść i nie mają problemów ...

Otyłość gynoidalna – pośladkowo-udowa

Otyłość, zarówno brzuszna jak i pośladkowo-udowa, stanowi coraz bardziej powszechny problem nie tylko zdrowotny, ale ...

Dieta bogata w tłuszcze a odchudzanie

Większość tych, którzy chcą zgubić zbędne kilogramy, spogląda nieufnie w stronę diety bogatej w tłuszcze ...

Choroby, które prowadzą do tycia

Przyczyny tycia są dość złożone. Czynników, które sprzyjają nadwadze i otyłości jest naprawdę wiele. Poczynając ...

Pory dnia a przemiana materii

Rozumiejąc mechanizmy rządzące zmianami zachodzącymi w metabolizmie, mamy szansę na lepsze wykorzystanie określonych pór dnia ...

Dieta przyspieszająca przemianę materii

W pogoni za szczupłą sylwetką często sięgamy po restrykcyjne diety, które mają zapewnić widoczną utratę ...

Metabolizm a pory dnia

Możemy się spodziewać, że spożycie dużych ilości jedzenia pod wieczór i na noc odbije się ...

Podstawowa przemiana materii a odchudzanie

Podstawowa przemiana materii to najmniejsza ilość energii, jaka jest niezbędna do zachowania przez organizm podstawowych ...

Komentarze (0)