Niepłodność – czynnik szyjkowy

Brak zdjęcia

9 października 2013

Problem niepłodności dotyka coraz większą liczbę par, a szczególnie dotyczy to krajów rozwiniętych. Jednym z czynników mogących utrudniać zajście w ciążę jest tzw. czynnik szyjkowy. Do niepłodności szyjkowej zalicza się: zmiany w budowie szyjki macicy oraz zmiany w składzie śluzu szyjkowego. Obydwa czynniki mogą ze sobą współistnieć.

Budowa szyjki macicy

Szyjka macicy to dolna część mięśniówki macicy. Składa się ona z dwóch części: części pochwowej i nadpochwowej. Stanowi ona połączenie pochwy i jamy macicy. Szyjka macicy tworzy drogę dla plemników, które z pochwy po akcie płciowym przemieszczają się do macicy. W szyjce macicy znajdują się gruczoły, które produkują śluz szyjkowy. Podlega ona wpływowi hormonów: estrogenów i progesteronu w trakcie cyklu miesięcznego.

Wzrost stężenia progesteronu we krwi następuje po owulacji, ponieważ błona śluzowa macicy przygotowuje się do ewentualnego zagnieżdżenia zarodka, natomiast jeśli nie dojdzie do zagnieżdżenia następuje spadek progesteronu i występuje miesiączka. Progesteron odpowiada za zmniejszenie wydzielania śluzu szyjkowego i wzrost jego lepkości, przez co pacjentka odczuwa suchość w przedsionku pochwy. Szyjka staje się twarda i zmniejsza się jej rozwarcie. W ciąży progesteron pełni bardzo ważne funkcje, m.in. jest odpowiedzialny za powstrzymanie porodu, zmniejsza kurczliwość mięśniówki macicy, przygotowuje gruczoł sutkowy do wydzielania mleka.

Estrogeny w fazie lutealnej cyklu powodują rozrost endometrium, ułatwiają dzięki temu zagnieżdżenie jaja. Pobudzają one gruczoły śluzowe szyjki macicy do wydzielania śluzu. Estrogeny powodują zwiększenie wydzielania śluzu szyjkowego, wzrost jego rozciągliwości. Pacjentka odczuwa wilgotność w przedsionku pochwy. Szyjka staje się miękka i ulega rozwarciu.

Śluz z pochwy a czynnik szyjkowy

Śluz szyjkowy jest wydzielany przez gruczoły śluzowe, które znajdują się w kanale szyjki macicy. Śluz szyjkowy jest mieszaniną zawierającą w swoim składzie: śluz pochodzenia szyjkowego, śluz pochodzący z jamy macicy, z jajowodów, a także płyn, który wydzielany jest przez otrzewną.

Śluz charakteryzowany jest przez:

  • ilość,
  • lepkość,
  • ciągliwość,
  • kolor.

Te parametry zmieniają się wraz z cyklem miesiączkowym. Za zmienność charakteru śluzu w trakcie cyklu miesiączkowego odpowiedzialne są dwa hormony: progesteron i estrogeny. Śluz w trakcie owulacji jest wodnisty i cienki, taki charakter śluzu ułatwia plemnikom przeprawę przez kanał szyjki macicy i dotarcie do komórki jajowej, wówczas zwiększa się również rozwarcie kanału szyjki, co jest związane ze wzrostem stężenia estrogenów. Charakter śluzu w fazie lutealnej zmienia się; jest on wówczas gęsty i lepki, tworząc swego rodzaju czop, który zamyka kanał szyjki macicy, co z kolei zdecydowanie utrudnia plemnikom poruszanie się w kanale szyjki macicy, jest to związane ze wzrostem stężenia progesteronu.

W obrębie szyjki macicy zachodzą pierwsze czynności związane z zapłodnieniem. Dochodzi tutaj m.in. do magazynowania plemników, śluz szyjkowy pełni funkcję odżywczą dla plemników, stanowi także ochronę przed szkodliwym środowiskiem pochwy. Zachodzi tutaj proces kapacytacji – jest to nabycie przez plemnik zdolności do zapłodnienia komórki jajowej. Śluz szyjkowy pełni funkcję swego rodzaju strażnika, który dokonuje selekcji plemników i odrzuca ich patologiczne formy.

Ze względu na znaczenie śluzu szyjkowego w procesie zapłodnienia bardzo ważne jest jego prawidłowe funkcjonowanie. Gdy jego struktura fizyczno-biochemiczna zostanie zaburzona, mogą pojawiać się problemy z zajściem w ciążę i pojawia się niepłodność szyjkowa.

Diagnostyka czynnika szyjkowego

Diagnostyka czynnika szyjkowego polega na ocenie jego parametrów a także na ocenie interakcji śluzu szyjkowego pacjentki wraz z plemnikami jej partnera.

Tzw. wskaźnik szyjkowy wg Inslera

Ocenie podlega tutaj:

Wskaźnik ten określa reakcję szyjki macicy na działanie estrogenów. Wynik jest oceniany w skali od 0 do 12 pkt, odpowiednio:

  • 0-3 pkt – oznacza brak reakcji estrogenowej
  • 4-7pkt – oznacza słabą reakcję estrogenową
  • 8-9 pkt – oznacza średnią reakcję estrogenową
  • 10-12pkt – oznacza pełną reakcję estrogenową

Test po współżyciu płciowym – wg Simsa i Huhnera

Test po stosunku umożliwia ocenę śluzu szyjkowego, a także sprawdzenie, czy w drogach rodnych kobiety obecne są plemniki. Ocenia on liczbę i ruchliwość plemników, a także interakcje między śluzem szyjkowym, a plemnikami.

Pacjentka zgłasza się do przeprowadzenia testu w okresie owulacji, około 6-8 godzin po odbytym stosunku płciowym. Partner pacjentki powinien zachować wstrzemięźliwość płciową na 2 dni przed stosunkiem z partnerką. Małą ilość śluzu pobiera się za pomocą specjalnych zaokrąglonych kleszczyków lub przez aspirację strzykawką, która jest zaopatrzona w cewnik naczyniowy. Śluz umieszczany jest na szkiełku. Oceniana jest tutaj lepkość śluzu, a także obecność plemników, ich liczba i ruchliwość.

Lekarz pobiera od pacjentki 3 próbki materiału z:

  • tylnego sklepienia pochwy,
  • ujścia zewnętrznego kanału szyjki macicy,
  • ujścia wewnętrznego kanału szyjki macicy.

Wynik testu określa się jako dodatni, wówczas, gdy we wszystkich 3 pobranych próbkach stwierdzono obecność żywych plemników.

Wynik testu określa się jako ujemny, wówczas, gdy plemniki utraciły zdolność do ruchu w krótkim czasie po pobraniu materiału. Przyczyna takiego stanu może być związana z nasieniem bądź śluzem szyjkowym. Konieczna jest tutaj dalsza diagnostyka – wykonanie spermatogramu nasienia, jeśli tutaj wynik będzie prawidłowy to konieczne jest wykonanie dalszego badania śluzu szyjkowego.

Test Kurzroka-Millera – test inwazyjności plemników

W celu wykonania testu pobiera się od kobiety wydzielinę szyjkową w okresie owulacji. Małą ilość śluzu pobiera się za pomocą specjalnych zaokrąglonych kleszczyków lub przez aspirację strzykawką, która jest zaopatrzona w cewnik naczyniowy. Na szkiełko nakładane jest pasmo śluzu i świeże nasienie (uzyskane od partnera pacjentki). Następnie nakłada się szkiełko nakrywkowe. Ocenia się tutaj żywotność plemników po zetknięciu ze śluzem i ich penetrację.

Zmiany w budowie szyjki macicy

 

  • Zwężenie ujścia zewnętrznego szyjki macicy,
  • Zwężenie ujścia wewnętrznego szyjki macicy,
  • Stany po operacjach na szyjce,
  • Ektropiony >1cm – ektropion – to wywinięcie błony śluzowej szyjki macicy,
  • Pęknięcia szyjki typu Emmeta – pojawiają się one na skutek małych pęknięć szyjki macicy podczas porodu,
  • Przewlekłe zapalenie szyjki macicy – jest to czynnik, który w najwyższym stopniu zaburza płodność i powinien być bezwzględnie leczony w każdym przypadku,
  • Pierwotna niewydolność szyjki,
  • Wtórna niewydolność szyjki.

Leczenie niepłodności szyjkowej

Leczenie niepłodności szyjkowej w przypadku stwierdzenia obecności czynnika szyjkowego obejmuje leczenie zmian w budowie szyjki macicy oraz wpływanie na właściwości śluzu szyjkowego.

Zapalenia szyjki macicy powinny być leczone po uprzednim badaniu bakteriologicznym, zgodnie z zasadami antybiotykoterapii. W celu wpłynięcia na właściwości śluzu szyjkowego mogą być stosowane estrogeny lub inne preparaty lecznicze. Dobór jest indywidualny dla każdej pacjentki.

Jeśli podejrzewa się u pacjentki zwężenie kanału szyjki macicy, lekarz może podjąć decyzję o jego rozszerzeniu.

Jeżeli dostępne metody leczenia nie pomogły, leczeniem z wyboru może być wówczas zapłodnienie pozaustrojowe – tzw. zapłodnienie in vitro. Polega ono na połączeniu ze sobą komórki jajowej i plemnika w warunkach laboratoryjnych, poza organizmem kobiety.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Niepłodność a bezpłodność

Niepłodność a bezpłodność często używane są zamiennie, należy pamiętać, że są to dwa skrajnie różne ...

Czy niepłodność ma wpływ na związek?

Pary leczące się na niepłodność często skarżą się, że starania o dziecko zdominowały ich życie. ...

Rezerwa jajnikowa

Rezerwa jajnikowa to ilość pęcherzyków, które dają początek komórkom jajowym. Znaczący spadek płodności u kobiet ...

Niepłodność czynnościowa

Niepłodność podejrzewa się jeżeli po okresie dwunastu miesięcy współżycia z częstotliwości około czterech razy w ...

Niepłodność pierwotna i wtórna

Niepłodność dzieli się na pierwotną i wtórną. Podział ten opiera się na uzyskaniu przynajmniej jednej ...

Niepłodność – czynnik jajowodowy

Niepłodność jajowodowa to stan, w którym problemy z zajściem w ciąże są wynikiem nieprawidłowości w ...

Wideo – Niepłodność z przyczyn hormonalnych

Niepłodność małżeńska jest to niemożność zajścia w ciążę po roku systematycznego współżycia bez stosowania środków ...

Niepłodność – czynnik jajnikowy

Niepłodność jajnikowa to stan, w którym z przyczyn chorób jajników lub ich niewydolności, istnieją trudności ...

Planowanie ciąży a endometrioza

Endometrioza jest problem wielu Polek w wieku rozrodczym. Choroba w zasadniczy sposób negatywnie wpływa na ...

Endometrioza i PCOS a niepłodność

Chorobom, takim jak endometrioza lub zespół policystycznych jajników często towarzyszy niepłodność. Odpowiednie postępowanie pozwala zwiększyć ...

Przyczyny niepłodności u mężczyzn

Wbrew powszechnie panującej opinii zaburzenia płodności mogą dotykać także mężczyzn. W około 40% przypadków za ...

Endometrioza

Endometrioza jest jedną z częstszych chorób nękających pacjentki w wieku reprodukcyjnym (zdecydowanie rzadziej występuje w ...

Komentarze (0)