Niepłodność czynnościowa

Niepłodność podejrzewa się jeżeli po okresie dwunastu miesięcy współżycia z częstotliwości około czterech razy w tygodniu przy nie stosowaniu metod zapobiegania ciąży kobieta nie zachodzi w ciążę. Niepłodność czynnościowa jest stanem, w którym zajście w ciążę jest niemożliwe ze względu na nieprawidłowości fizjologicznych procesów związanych z rozrodczością.

Czym jest niepłodność czynnościowa?

Niepłodność podejrzewa się jeżeli po okresie dwunastu miesięcy współżycia z częstotliwości około czterech razy w tygodniu przy nie stosowaniu metod zapobiegania ciąży kobieta nie zachodzi w ciążę. Niepłodność czynnościowa jest stanem, w którym zajście w ciążę jest niemożliwe ze względu na nieprawidłowości fizjologicznych procesów związanych z rozrodczością. Istotę tych zaburzeń, która jest bezpośrednią przyczyną niepłodności, stanowi brak owulacji. Patologie skutkujące rozwojem niepłodności czynnościowej można podzielić w zależności od stężenia gonadotropina na przebierające z nadmiarem, niedoborem bądź prawidłowym ich stężeniem.

Przebieg cyklu miesiączkowego i owulacji

Na cały cykl miesiączkowy składają się cykl jajnikowy, endometrialny i szyjkowy. W regulacji cyklu miesiączkowego biorą udział substancje produkowane przez podwzgórze, przysadkę oraz jajniki. Gonadoliberyna produkowana w podwzgórzu pobudza przysadkę do produkcji gonadotropin, czyli folikulotropiny (FSH) i lutropiny (LH). Folikulotroina i lutropina regulują z kolei czynność hormonalną jajników i wpływają na produkcję estrogenów, progesteronu oraz androgenów. Pierwsza faza cyklu jajnikowego to faza folikularna. Największe znaczenie odgrywa wtedy FSH, które stymuluje rozwój pęcherzyków jajnikowych.

Jeżeli wszystko przebiega prawidłowo, pęcherzyki produkują estrogeny, a te wydzielone w dużych ilościach do krwi powodują gwałtowny wyrzut LH z przysadki, co skutkuje owulacją, czyli drugim etapem cyklu jajnikowego. Noworodek płci żeńskiej ma w swoich jajnikach około miliona oocytów. W okresie dojrzewania płciowego w gonadach znajduje się do 400 tysięcy komórek rozrodczych.

Natomiast na podstawie średniego czasu upływającego od pierwszej do ostatniej miesiączki można oszacować, że w trakcie całego życia jajniki uwalniają około 450 komórek jajowych. Po uwolnieniu komórki jajowej rozpoczyna się faza lutealna. Powstaje tak zwane ciałko żółte, które produkuje pod wpływem LH progesteron. Jeżeli dojdzie do ciąży produkcja progesteronu jest pobudzana przez hormony ciążowe. Opisane zmiany hormonalne wpływają na błonę śluzową macicy (endometrium) i regulują cykl endometrialny. Składa się on z czterech faz:

  • miesiączkowej,
  • wzrostowej,
  • owulacyjnej,
  • wydzielniczej.

Dla postępu cyklu endometrialnego kluczowe znaczenie ma zaistnienie owulacji. Widocznym „objawem” zachodzenia wszystkich zmian hormonalnych podczas cyklu miesiączkowego jest krwawienie miesiączkowe. Bezpośrednią przyczyną wystąpienia krwawienia jest spadek stężenia estrogenów i progesteronu pod koniec cyklu na skutek nie wystąpienia zapłodnienia uwolnionej komórki jajowej.

Choroby a rozwój niepłodności czynnościowej

Jedną z najczęstszych przyczyn braku owulacji jest zespół policystycznych jajników, w skrócie PCOS. Dominującą rolę w rozwoju choroby odgrywają nieprawidłowości w szlakach metabolicznych odpowiadających za produkcje hormonów steroidowych. Bardzo istotna rola przypada oporności komórek na insulinę, która rozwija się pod wpływem wielu czynników, zarówno uwarunkowanych genetycznie jak i środowiskowych. Skutkiem insulinooporności są inne zaburzenia hormonalne, które biorą udział w rozwoju objawów PCOS w tym nadmiar androgenów. Bezpośrednim powodem niewystąpienia owulacji jest zatrzymanie rozwoju pęcherzyków jajnikowych na etapie pęcherzyka. Przyczyną takiego zjawiska jest obniżone stężenie hormonu folikulotropowego, w skrócie FSH, w stosunku do nadmiernego wydzielanie hormonu luteinizującego, czyli LH.

Stosunkowo często u kobiet pojawić się może brak owulacji spowodowany zaburzeniem funkcji samego podwzgórza. Jeżeli zakłócony zostanie fizjologiczny rytm wydzielania gonadoliberyny, również przysadka nie będzie prawidłowo produkowała swoich hormonów gonadotropowych. To z kolei może zahamować proces dojrzewania pęcherzyków jajnikowych i, co za tym idzie, wystąpienie owulacji. Przyczyny nieprawidłowego wydzielania gonadoliberyny mogą być różnorodne i należą do nich między innymi:

  • nadmierny wysiłek fizyczny,
  • stres,
  • wyniszczenie,
  • zaburzenia odżywiania.

Poza wymienionymi przyczynami czynnościowego zaburzenia funkcji podwzgórza może być ona zachwiana również z powodu rozwijającego się w tej okolicy i naciekającego podwzgórze guza mózgu oraz innych chorób uszkadzających struktury podwzgórza.

Traktowaną osobno przyczyną zaburzenia pulsacyjnego wydzielania gonadoliberyny jest hiperprolaktynemia, czyli przekraczające normę stężenie prolaktyny we krwi. Prolaktyna jak FSH i LH produkowana jest przez przysadkę, a jej główną funkcją jest przygotowanie gruczołów piersiowych do laktacji i jej pobudzanie. Produkcja prolaktyny może ulec zwiększeniu między innymi w przypadku:

  • chorób podwzgórza,
  • działań niepożądanych niektórych leków,
  • niewydolności nerek,
  • niewydolności wątroby,
  • niewyrównanej niedoczynności tarczycy,
  • obecności guza przysadki produkującego prolaktynę.

Brak owulacji może być również spowodowany dysfunkcją samych jajników. Stan nazywany przedwczesnym wygaśnięciem funkcji jajników to zanik prawidłowej owulacji i regularnego miesiączkowania przed ukończeniem 40 roku życia. Przyczyną niepłodności może być zbyt mała liczba wykształconych pęcherzyków jajnikowych, których pula w czasie dojrzewania i okresu prawidłowego miesiączkowania szybko zanika. Na ogół przedwczesne wygasanie funkcji jajników związane jest z chorobami o podłożu genetycznym bądź autoimmunologicznym.

Leczenie niepłodności czynnościowej

Leczenie niepłodności w przypadku rozpoznania niepłodności czynnościowej uzależnione jest od pierwotnej przyczyny zaburzeń. Jeżeli wyjściowym powodem jest zespół policystycznych jajników, leczenie może obejmować, w zależności od zaawansowania choroby, redukcję masy ciała, farmakologiczne zmniejszenie insulinooporności oraz leczenie hormonalne mające na celu wywołanie owulacji. W niektórych sytuacjach kobiecie cierpiącej na niepłodność związaną z zespołem policystycznych jajników zaproponowane może zostać wdrożenie leczenia operacyjnego.

W przypadku czynnościowego zaburzenia wydzielania gonadoliberyny konieczna może być modyfikacja stylu życia oraz diety. Jeżeli zaś przyczyną są choroby zapalne lub rozrostowe podwzgórza, leczenie jest skomplikowane i wymaga podejścia interdyscyplinarnego. Hiperprolaktynemia wymagać może leczenia farmakologicznego, jeżeli zaś przyczyna leży poza przysadką, zastosowane postępowanie terapeutyczne zależne jest od „miejsca wyjścia” problemu. Leczenie niepłodności spowodowanej przedwczesnym wygaśnięciem funkcji jajników jest skomplikowane i niejednokrotnie wymaga zastosowania leczenia hormonalnego połączonego z zastosowaniem metod wspomaganego rozrodu.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.3


Może cię

Czy niepłodność ma wpływ na związek?

Pary leczące się na niepłodność często skarżą się, że starania o dziecko zdominowały ich życie. ...

Badanie poziomu hormonu luteinizującego (LH)

Badanie poziomu hormonu luteinizującego (LH) wykonywane jest najczęściej w diagnostyce: niepłodności i problemów z zajściem ...

Endometrioza

Endometrioza jest jedną z częstszych chorób nękających pacjentki w wieku reprodukcyjnym (zdecydowanie rzadziej występuje w ...

Rezerwa jajnikowa

Rezerwa jajnikowa to ilość pęcherzyków, które dają początek komórkom jajowym. Znaczący spadek płodności u kobiet ...

Przyczyny niepłodności u mężczyzn

Wbrew powszechnie panującej opinii zaburzenia płodności mogą dotykać także mężczyzn. W około 40% przypadków za ...

Niepłodność – czynnik szyjkowy

Problem niepłodności dotyka coraz większą liczbę par, a szczególnie dotyczy to krajów rozwiniętych. Jednym z ...

Niepłodność pierwotna i wtórna

Niepłodność dzieli się na pierwotną i wtórną. Podział ten opiera się na uzyskaniu przynajmniej jednej ...

Niepłodność a endometrioza

Endometrioza to zależna od estrogenów przewlekła choroba ginekologiczna. Jej głównymi objawami są bolesne miesiączki, ból ...

Niepłodność – czynnik jajnikowy

Niepłodność jajnikowa to stan, w którym z przyczyn chorób jajników lub ich niewydolności, istnieją trudności ...

Wideo – Niepłodność z przyczyn hormonalnych

Niepłodność małżeńska jest to niemożność zajścia w ciążę po roku systematycznego współżycia bez stosowania środków ...

Zespół hiperstymulacji jajników – przyczyny, objawy, badania, leczenie, zapobieganie, powikłania

Zespół hiperstymulacji jajników jest powikłaniem leczenia niepłodności. Działania niepożądane są skutkiem ubocznym każdej formy terapii. ...

Planowanie ciąży a endometrioza

Endometrioza jest problem wielu Polek w wieku rozrodczym. Choroba w zasadniczy sposób negatywnie wpływa na ...

Komentarze (0)