Niepożądane działania antybiotyków

Brak zdjęcia

6 marca 2013

Oprócz klinicznych korzyści, jakie niosą za sobą antybiotyki, istnieje również ryzyko powstania objawów niepożądanych po stosowaniu antybiotyków. Najczęściej pojawiają się dolegliwości związane z układem pokarmowym – takie jak biegunki, wymioty, niestrawność, utrata apetytu czy nudności. Antybiotyki stosowane są w infekcjach o etiologii bakteryjnej, ale nie tylko – antybiotykoterapia skuteczna jest także przy zakażeniach grzybiczych.

Wskazania i przeciwwskazania do antybiotykoterapii

Wyizolowanie i wprowadzenie do użycia pierwszych antybiotyków miało miejsce dopiero w XX wieku i stanowiło prawdziwy przełom w medycynie. Dziś można nimi wyleczyć większość zakażeń bakteryjnych i grzybiczych, które kiedyś uznawane były za śmiertelne. Jednak stosowanie tych popularnych współcześnie leków wymaga dużo rozwagi i to z wielu powodów. Przyjrzyjmy im się zatem trochę bliżej.

Antybiotyki mogą mieć działanie bakteriostatyczne (hamujące wzrost bakterii) lub bakteriobójcze (prowadzą do śmiertelnego uszkodzenia komórki bakteryjnej). Stosowane są więc w infekcjach o etiologii bakteryjnej. Skuteczne są także przy zakażeniach grzybiczych, a nawet w chorobach nowotworowych. Takie choroby, jak zapalenia oskrzeli i płuc, ucha, infekcje bakteryjne dróg moczowych i układu moczowego, grzybicze zmiany skórne, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i wsierdzia, kiła i rzeżączka, gruźlica, to tylko niektóre ze wskazań do antybiotykoterapii.

Te leki przeciwdrobnoustrojowe nie mogą być stosowane u pacjentów, u których występuje nadwrażliwość na antybiotyki (reakcja alergiczna) i może nastąpić wzmożone niepożądane działanie antybiotyków.

Wyjątkowo silnym alergenem jest penicylina, której zastosowanie u chorego uczulonego może prowadzić do wstrząsu i być tragiczne w skutkach. Ponadto niektóre rodzaje antybiotyków nie mogą być stosowane u kobiet w ciąży i w okresie laktacji, u chorych z ciężką niewydolnością wątroby czy nerek, niewydolnością krążenia. Czasem przeciwwskazaniem jest upośledzenie słuchu lub niedrożność jelit. Istnieją też przeciwwskazania do wprowadzenia terapii antybiotykami u noworodków. W leczeniu starszych dzieci również konieczna jest duża ostrożność w doborze leku i jego dawki.

Osobną kwestią jest wystąpienie u pacjenta leczonego antybiotykami rzekomobłoniastego zapalenia jelit, czyli choroby wywoływanej przez laseczki Clostridium difficile lub Clostridium perfringens, objawiającej się głównie bólem brzucha i bardzo nasilonymi biegunkami. Stosowanie antybiotyków paradoksalnie sprzyja tej infekcji, ponieważ leki niszczą naturalną florę bakteryjną organizmu, a tym samym zwiększają prawdopodobieństwo zakażenia drobnoustrojami chorobotwórczymi. Leczenie infekcji Clostridium difficile polega często na odstawieniu (ewentualnie zmianie) antybiotyków, co zwykle wystarcza do ustąpienia zapalenia.

Dlaczego antybiotyki nie zawsze są skuteczne?

Dzieje się tak z wielu powodów. Przede wszystkim nie ma co liczyć na to, że antybiotyk pomoże w leczeniu infekcji wirusowej. Ewentualnie stosuje się go profilaktycznie, by nie dopuścić do powikłania w postaci nadkażenia bakteryjnego. Ponadto z całej gamy antybiotyków należy dobrać te najskuteczniejsze w leczeniu danego schorzenia, co bywa trudne do ustalenia. To samo dotyczy określenia odpowiedniej dla konkretnego pacjenta dawki i drogi podania leku.

Jednak prawdziwym problemem, z jakim borykają się klinicyści, jest oporność bakterii, czyli ich niewrażliwość na stosowane leki. Niektóre bakterie są naturalnie oporne na pewne grupy antybiotyków, jednak coraz częściej zdarza się, że patogen, który łatwo było wyeliminować standardowym leczeniem, adaptuje się do zmian i kolejne rodzaje leków przestają działać. To zjawisko może wystąpić m.in. kiedy terapia będzie prowadzona zbyt krótko, czyli np. jeżeli pacjent przyjmuje leki niesystematycznie lub zbyt szybko przerwie terapię, ewentualnie gdy stosowana przez niego dawka jest zbyt niska. Należy wtedy wykonać antybiogram, czyli badanie mikrobiologiczne pozwalające określić, na który antybiotyk dana bakteria jest wrażliwa, a na który nie.

Szacuje się, że jeżeli oporność bakterii będzie rosła w takim tempie jak obecnie, to skutecznych antybiotyków może zabraknąć już za 20 lat! Dlatego tak ważne jest, aby regularnie i do końca przyjmować lekarstwo, nawet jeżeli ustąpi większość objawów chorobowych. M.in. w celu uniknięcia lekooporności bakterii stosuje się leczenie skojarzone, czyli włączenie dwóch lub więcej antybiotyków jednocześnie.

Niepożądane działania antybiotyków

Przyjmowanie antybiotyków może prowadzić nie tylko do skutecznych efektów prowadzonej terapii, ale także do szeregu efektów niepożądanego działania antybiotyków. Najczęściej pojawiają się dolegliwości związane z układem pokarmowym:

  • biegunki,
  • wymioty,
  • niestrawność,
  • utrata apetytu,
  • nudności.

Należy pamiętać, że antybiotyki eliminują z organizmu nie tylko drobnoustroje chorobotwórcze, ale także pozostałe bytujące w fizjologicznych warunkach w przewodzie pokarmowym, czyli m.in. pałeczki okrężnicy (bakterie E.coli), które korzystnie wpływają na rozkład pokarmów, produkcję witaminy B i K, ponadto hamują namnażanie innych bakterii, które potencjalnie mogłyby być szkodliwe.

Bakterie te stymulują działanie układu odpornościowego. Ich niedobór może być przyczyną upośledzenia wchłaniania składników odżywczych oraz pojawienia się wspomnianych już biegunek i innych objawów gastrycznych.

Do efektów ubocznych antybiotykoterapii należą także:

  • zaburzenia krzepnięcia krwi,
  • upośledzenie czynności nerek,
  • zaburzenia funkcjonowania narządu słuchu,
  • alergiczne zmiany skórne,
  • bóle głowy.

Pojawienie się tych lub innych symptomów uzależnione jest od rodzaju antybiotyku i indywidualnej odpowiedzi pacjenta na leczenie.

Niezmiernie ważne jest, by dokładnie stosować się do zaleceń lekarza co do przyjmowania antybiotyków. Pozwoli to skutecznie zwalczać przyczynę choroby i zwalczać patogeny, które są jej przyczyną, a także nie dopuścić do wytworzenia oporności, a tym samym przedłużenia infekcji i utrudnienia jej leczenia.

Dzięki temu zmniejszymy również prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań. Należy pamiętać o prawidłowym odżywianiu, nawodnieniu organizmu, zwłaszcza jeżeli w przebiegu terapii wystąpi biegunka. Często stan pacjenta wskazuje na konieczność pozostania w domu i leżenia w łóżku, trzeba wtedy zaniechać wszelkich prób „przechodzenia” choroby i dać sobie czas na wyzdrowienie do końca.

Antybiotyk a terapia osłonowa

Istnieją również farmakologiczne sposoby radzenia sobie z objawami ubocznymi antybiotykoterapii. Pacjentom często pomaga terapia osłonowa, czyli stosowanie probiotyków. Są to takie szczepy bakterii, które nie są chorobotwórcze, wręcz przeciwnie – pomagają przywrócić prawidłową mikroflorę jelit, wspomagają pracę układu pokarmowego, pobudzają układ odpornościowy, co kompensuje niedobór wyeliminowanych przez antybiotyki bakterii, a także działają hamująco na drobnoustroje chorobotwórcze. Są to najczęściej bakterie kwasu mlekowego, które po spożyciu i przedostaniu się do okrężnicy kolonizują ją, pomagając przywrócić prawidłowe funkcjonowanie jelit. Probiotyki zawarte są w niektórych produktach mlecznych oraz gotowych preparatach dostępnych bez recepty. Terapię osłonową zaleca się osobom z obniżoną odpornością, dzieciom, pacjentom z ciężkimi chorobami przewlekłymi, a także w antybiotykoterapii osób zmagających się z chorobami jelit.

Co więcej, oprócz probiotyków dostępne na rynku są również prebiotyki, czyli substancje wspomagające wzrost i namnażanie przyjaznych bakterii, spełniające rolę pożywek bakteryjnych. Niektóre preparaty, tzw. synbiotyki, zawierają zarówno żywe szczepy bakterii (probiotyki), jak i pożywkę dla nich (prebiotyki), co dodatkowo wspomaga kolonizowanie jelit i wpływa na ograniczenie skutków niepożądanego działania antybiotyków.

Opublikowano: ; aktualizacja: 15.11.2017

Oceń:
4.6


Może cię

Leczenie osłonowe w antybiotykoterapii

Biegunka to częste powikłanie, związane ze stosowaniem antybiotyków. Skutecznym sposobem, który przed nią chroni, jest ...

Dieta w antybiotykoterapii

Antybiotyki to środki w leczeniu infekcji bakteryjnych. Większość działa na zasadzie likwidowania bakterii – ich ...

Azytromycyna – dawkowanie, wskazania, w ciąży, skutki uboczne, interakcje

Azytromycyna to antybiotyk bakteriostatyczny, który zwany jest przez pacjentów antybiotykiem trzydniowym. Łatwość przyjmowania oraz szeroki ...

Biegunka po antybiotyku

Obecnie wykorzystanie antybiotyków w leczeniu bakteryjnych schorzeń jest powszechne i dostępne dla każdego pacjenta. Dzięki ...

Probiotyki

Probiotyki nazywane są dobrymi bakteriami. Probiotyki to produkty, które w swoim składzie zawierają bakterie z ...

Antybiotyki a leczenie grypy

Antybiotyki stosuje się w chorobach wywołanych bakteriami, zaś grypa jest chorobą wirusową. Chorzy często sami ...

Bakteria Clostridium difficile – zakażenie – przyczyny, objawy, leczenie

Szeroko stosowana antybiotykoterapia, szczególnie jeśli jest bezpodstawna oraz długotrwała, sprzyja pojawieniu się powikłań pod postacią ...

Antybiotykooporność – oporność na antybiotyki

Antybiotykooporność to pojęcie, które oznacza utratę zdolności antybiotyku do niszczenia bakterii. Oporność na antybiotyki rozwija ...

Tetracykliny – działanie, wskazania, skutki uboczne, ulotka

Tetracykliny to antybiotyki stosowane często na trądzik, wykazujące silne działanie bakteriostatyczne. Leki te są przeznaczone ...

Cefalosporyny I, III generacji, wskazania, działania niepożądane

Antybiotyki β-laktamowe to grupa chemioterapeutyków przeciwbakteryjnych. Uważane są za najskuteczniejsze ze względu na bardzo szerokie ...

Antybiogram (badanie bakterii na oporność na antybiotyki) – wskazania, przebieg, wyniki

Antybiogram służy określeniu wrażliwość bakterii na dany antybiotyk. To badanie mikrobiologiczne przeprowadza się na drodze ...

Chinolony – działanie, podział, nazwy, skutki uboczne

Chinolony to leki przeciwbakteryjne należące do grupy chemioterapeutyków. Wyróżnia się cztery generacje tych środków – ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon