Zespół górnego otworu klatki piersiowej – objawy, leczenie, rehabilitacja

Zespół górnego otworu klatki piersiowej (TOS) to zespół objawów naczyniowych i neurologicznych, których przyczyną jest ucisk w obrębie zwężenia w otworze górnym klatki piersiowej. Przyczyną rozwoju tych dolegliwości są wady wrodzone i zmiany nabyte w postaci urazów w obrębie barku i szyi. Najczęstsze objawy to drętwienie i mrowienie, ból barku, bóle głowy, osłabienie siły mięśniowej. Zdarzają się obrzęki, zatory i owrzodzenia. Leczenie zespołu opiera się na stosowaniu leków przeciwbólowych oraz rehabilitacji, w tym ćwiczeń.

Czym jest zespół TOS (otworu górnego klatki piersiowej)?

Zespół górnego otworu klatki piersiowej, zwany także zespołem ciasnoty górnego otworu klatki piersiowej (thoracic outlet syndrome, TOS) jest schorzeniem spowodowanym uciskiem na splot ramienny oraz naczynia podobojczykowe. W zależności od uciskanej okolicy oraz konkretnej struktury wyróżniamy: specyficzny, niespecyficzny TOS, neurogenny i naczyniowy.

Dolegliwość ta zauważalna jest najczęściej w 4. i 5. dekadzie życia. Często wiąże się z wcześniejszym urazem barku. W większości przypadków TOS jest zbyt późno diagnozowany, dlatego też nie ma jednego, ogólnie stosowanego modelu leczenia i postępowania. Zazwyczaj zespół TOS wykrywany jest w momencie wystąpienia poważnych komplikacji naczyniowych.

Zespół otworu górnego klatki piersiowej – przyczyny

Uciskowy zespół otworu górnego klatki piersiowej związany jest z patologicznymi objawami o charakterze neurologicznym oraz naczyniowym. Objawy lokalizują się w obrębie kończyn górnych i są spowodowane przez ucisk nie tylko na splot ramienny, ale także na tętnicę podobojczykową, pachową i żyłę podobojczykową. Ze względu na dość zróżnicowany obraz kliniczny występują trudności w prawidłowej i wczesnej diagnozie pacjentów. Wynika to między innymi z wielu schorzeń wliczanych do tego zespołu, takich jak na przykład zespół żebra szyjnego (Naffzigera), zespół nadmiernego odwiedzenia oraz wiele innych.

Kto choruje najczęściej i dlaczego? Przyczynami pojawiania się górnego otworu klatki piersiowej są:

  • predyspozycje anatomiczne,
  • typ budowy (asteniczna, tj. szczupła budowa ciała; rzadziej kobiety otyłe z dużym biustem),
  • wady wrodzone (dodatkowe żebro szyjne),
  • urazy w obrębie szyi oraz barku,
  • zmiany zwyrodnieniowe,
  • płeć (częściej u kobiet),
  • wiek (najczęściej pomiędzy 40. a 50. rokiem życia).

Jakie są typy (rodzaje) TOS?

W zależności od tego, która okolica jest uciskana, wyróżniamy cztery różne typy TOS.

  • Zespół żebra szyjnego – powoduje zwężenie przestrzeni tylnej mięśni pochyłych, częściej zauważalne po lewej stronie. Jeżeli dojdzie do całkowitego wykształcenia żebra szyjnego, wówczas może dojść do komplikacji na tle naczyniowym.
  • Zespół żebrowo-obojczykowy – najczęściej spowodowany urazem bądź wadą wrodzoną. Dotyczy nieprawidłowego połączenia obojczyka oraz pierwszego żebra.
  • Zespół nadmiernego odwiedzenia – pojawia się wskutek ucisku pęczka naczyniowo-nerwowego przez wyrostek kruczy łopatki bądź mięsień piersiowy mniejszy.
  • Zespół mięśni pochyłych – występujący najczęściej u sportowców, spowodowany uciskiem mięśni pochyłych na pęczek naczyniowo-nerwowy.

Objawy zespołu uciskowego górnego otworu klatki piersiowej

W zależności od stopnia uciśnięcia splotu ramiennego, tętnicy oraz żyły podobojczykowej, u pacjentów możemy wyróżnić objawy o charakterze: neurologicznym, żylnym, tętniczym lub mieszanym.

Objawy neurologiczne:

  • ból barku nasilający się podczas wykonywania ruchu podnoszenia oraz odwodzenia kończyny górnej,
  • ból kończyny górnej promieniujący od strony łokciowej przedramienia do IV i V palca, promieniujący także do szyi,
  • ból głowy,
  • bóle stenokardialne (pojawiające się przy niedostatecznym ukrwieniu mięśnia sercowego),
  • parestezje (drętwienie i mrowienie),
  • osłabienie siły mięśniowej,
  • obniżenie precyzji ruchów ręki,
  • zanik małych grup mięśniowych (rzadko),
  • nadmierna potliwość,
  • zespół Hornera.

Objawy tętnicze:

  • zator tętnic w obrębie przedramienia,
  • uczucie zimna w obrębie dłoni,
  • bóle spoczynkowe,
  • objawy Raynauda,
  • chromanie przestankowe,
  • owrzodzenia zlokalizowane pod płytką paznokciową,
  • martwica.

Objawy żylne:

  • ból w obrębie ramienia,
  • obrzęk przedramienia i dłoni – widoczny zwłaszcza rano,
  • bladość i sinawy kolor skóry,
  • parestezje,
  • niewydolność żylna kończyny górnej (epizody).

Jak rozpoznać TOS – jakie badania wykonać?

Właściwe rozpoznanie zespołu górnego klatki piersiowej polega na przeprowadzeniu z pacjentem konkretnych prób klinicznych, w tym poniżej opisanych.

  • Próba Adsona – ramiona pacjenta znajdują się w przywiedzeniu. Chory unosi ramiona, robi głęboki wdech oraz obraca głowę w kierunku strony badanej. W ten sposób ocenia się tętno na tętnicy promieniowej oraz występowanie szmeru nad tętnicą podobojczykową.
  • Test militarny Falconera i Weddella – pacjent siedzi z opuszczonymi barkami, łopatkami w przywiedzeniu oraz głową w ustawieniu neutralnym. W takiej pozycji oceniamy kondycję okolicy nad tętnicą podobojczykową
  • Test Wrighta – pacjent w pozycji siedzącej z odwiedzionym ramieniem do 135o. W ten sposób można ocenić tętno na tętnicy promieniowej.
  • Próba AER (abduction external rotation) – ramiona pacjenta ustawione są w odwiedzeniu pod kątem prostym oraz zgięciu w stawach łokciowych, dłoniowa powierzchnia ręki jest zrotowana na zewnątrz. W tej pozycji pacjent wykonuje ruch zaciskania dłoni w pięść oraz ich otwieranie przez około 3 minuty.

Należy pamiętać o tym, że wyżej wymienione próby mają charakter względny i nie powinny być traktowane jako specyficzne testy wykorzystywane przy wykrywaniu TOS.

Do badań nieinwazyjnych stosowanych w diagnostyce należą:

  • RTG okolicy szyjno-piersiowej,
  • EMG – elektromiografia,
  • segmentarny pomiar ciśnienia metodą Dopplera.

Leczenie, rehabilitacja i ćwiczenia

Chorzy, u których zaobserwowano jedynie symptomy o charakterze neurologicznym wymagają wielomiesięcznego leczenia zachowawczego, polegającego na: wdrożeniu odpowiednich ćwiczeń ruchowych, stosowaniu leków przeciwbólowych, NLPZ, wazoaktywnych, zabiegów z zakresu fizykoterapii oraz masażu. Jednym z ważniejszych elementów leczenia są zabiegi z zakresu fizykoterapii. Postępowanie obejmuje:

  • zabiegi z wykorzystaniem ciepła (laser, jonoforeza, pole magnetyczne),
  • masaż,
  • ćwiczenia korekcyjne oraz ogólnousprawniające,
  • ćwiczenia wzmacniające obręcz barkową.

Tego typu leczenie wymaga wielomiesięcznej regularnej pracy.

W cięższych przypadkach, kiedy dochodzi do niebezpiecznych powikłań, takich jak zakrzepica, tętniak, zespół Pageta-Schroettera oraz dodatkowe żebro szyjne, należy rozważyć zabieg operacyjny.

Zespół górnego otworu klatki piersiowej wymaga zróżnicowanej diagnostyki, którą utrudnia złożony obraz kliniczny choroby. Powszechnie uważa się, że przy odpowiednio prowadzonej fizjoterapii chorzy z objawami neurologicznymi w 80 proc. mogą uniknąć zabiegu operacyjnego. W przypadku zaburzeń o charakterze naczyniowym zazwyczaj wymagana jest interwencja chirurgiczna.

Bibliografia

  • Szarnecka-Sojda A., Thoracic outlet syndrome. Acta Angiol., 2004, 10, 3: 99–113.
  • Pigońska J., Zespół górnego otworu klatki piersiowej – opis przypadku. Postępy Psychiatrii i Neurologii, 2006, 15, 1: 57–59.
  • Urbanek T., Występowanie zespołu uciskowego górnego otworu klatki piersiowej (TOS) w populacji w wieku 19–26 lat. Chirurgia Polska, 2008, 10, 1: 8.15
Opublikowano: ; aktualizacja: 24.10.2018

Oceń:
4.9


Może cię

Jak leczyć haluksy? Jakie są domowe sposoby na haluksy?

Wiele osób, szczególnie kobiet, ma problemy z haluksami. Jest to wada palucha powodująca dyskomfort, ból ...

Mrowienie ciała i skóry – jakie są przyczyny i co robić?

Mrowienie skóry należy do parestezji, czyli nieprzyjemnych objawów związanych z podrażnianiem nerwów obwodowych. Drętwienie ciała ...

Spastyczność mięśni – wzmożone napięcie mięśni – jakie są przyczyny?

Spastyczność jest to wzmożone napięcie mięśni występujące np. u osób po przebytym udarze mózgu, u ...

Choroba Fabry’ego

Choroba Fabry’ego to schorzenie dziedziczne, którego objawy spowodowane są spadkiem aktywności enzymu – α-galaktozydazy A. ...

Parestezje (drętwienie i mrowienie)

Parestezje, określane często jako czucie opaczne, to nic innego jak nieprzyjemne odczucia, najczęściej przyjmujące charakter ...

Neuropatie

Neuropatie to cała grupa schorzeń nerwów obwodowych, czyli struktur anatomicznych przekazujących impulsy nerwowe do różnorodnych ...

Sklerotyzacja kości podchrzęstna – co to jest i jak leczyć sklerotyzację stawów?

Sklerotyzacja podchrzęstna to zmiana w obrębie struktury kości charakterystyczna dla choroby zwyrodnieniowej stawów oraz chorób ...

Ból pleców po prawej stronie – jakie są przyczyny i co robić, kiedy boli po prawej stronie pleców?

Ból pleców po prawej stronie może być objawem przeciążenia, bezruchu, dyskopatii lub rwy kulszowej. Przyczyny ...

Drętwienie twarzy i mrowienie twarzy

Wielu pacjentów skarży się na przykre dolegliwości w obrębie twarzy. Najczęściej opisują je jako drętwienie ...

Zaburzenia czucia – jakie są rodzaje i przyczyny zaburzeń czucia głębokiego i powierzchownego?

Zaburzenia czucia są jednymi z najczęstszych objawów neurologicznych towarzyszących wielu chorobom ośrodkowego (mózgowie i rdzeń ...

Bolesne skurcze mięśni

Bolesne, niespodziewane, nagłe i krótkotrwałe skurcze występują coraz częściej zarówno u osób młodych jak i ...

Artretyzm – przyczyny, objawy, leczenie

Przyczyną artretyzmu jest nadmiar kwasu moczowego we krwi, który wywołuje zapalenie stawów. Choroba najczęściej atakuje ...

Komentarze (0)