Reumatoidalne zapalenie stawów – przyczyny

Reumatoidalne zapalenie stawów (skrót – RZS) jest przewlekłą chorobą wielonarządową o nieznanej dotychczas przyczynie. RZS może być wyrazem odpowiedzi na czynnik zakaźny u osoby podatnej genetycznie – na istnienie predyspozycji genetycznych wskazują przypadki występowania rodzinnego. Ponadto, uważa się, że rozwój RZS jest zjawiskiem immunologicznym.

Rozwój reumatoidalnego zapalenia stawów a uwarunkowania genetyczne

Pokrewieństwo pierwszego stopnia

Szacuje się, że około 10 % krewnych pierwszego stopnia pacjentów chorych na RZS również jest dotkniętych tą chorobą.

Bliźniactwo

Prawdopodobieństwo zachorowania na RZS u obu bliźniąt jednozygotycznych (jednojajowych) jest przynajmniej czterokrotnie wyższe niż u dwuzygotycznych (dwujajowych), u których ryzyko rozwoju tej choroby jest zbliżone do występującego u rodzeństwa niebliźniaczego. Wynosi ono jednak zaledwie 15-20 %, co sugeruje udział czynników pozagenetycznych w patogenezie choroby.

Geny głównego układu zgodności tkankowej

Najwyższe ryzyko zachorowania na RZS u obu bliźniąt jednocześnie zaobserwowano w przypadkach, gdy występowały u nich allele HLA-DRB1 (HLA z ang. human leukocyte antigen – główny układ zgodności tkankowej, którego geny zlokalizowane są na chromosomie 6), o znanym wcześniej związku z RZS. Allele to konkretne wersje genu w określonym miejscu na danym chromosomie homologicznym.

Dotychczas ustalono, że allel głównego układu zgodności tkankowej HLA-DR4 jest głównym genetycznym czynnikiem ryzyka zachorowania na RZS. Fakt ten odzwierciedlają przeprowadzone badania - około 70 % chorych na RZS wykazuje ekspresję HLA-DR4, w porównaniu z 28 % w grupie osób zdrowych.

Z drugiej strony niektóre allele HLA-DR, w tym HLA-DR5, HLA-DR2, HLA-DR3 i HLA-DR7 mogą chronić przed rozwojem RZS, ponieważ są stwierdzane rzadziej u chorych na RZS. Szacuje się, że geny głównego układu zgodności tkankowej (HLA) odpowiadają w około jednej trzeciej za podatność genetyczną na RZS.

Inne geny podatności

Dotychczas udowodniono związek między polimorfizmem w obrębie wielu innych genów, a zwiększonym ryzykiem zachorowania na RZS. Wśród nich należy wymienić geny dla (z uwagi na swą złożoność zagadnienie to nie zostanie przybliżone bardziej szczegółowo):

  • PTPN22,
  • FcRL3,
  • PAD14,
  • CTLA-4.

Rozwój reumatoidalnego zapalenia stawów a uwarunkowania środowiskowe

Lokalizacja geograficzna

Genetyczne czynniki ryzyka nie wyjaśniają w pełni kwestii zapadalności na RZS, co sugeruje że w etiologii choroby ważną rolę odgrywają także czynniki środowiskowe. Hipotezę tę potwierdzają wyniki przeprowadzonych dotychczas badań epidemiologicznych podkreślające fakt, że klimat i urbanizacja mają duży wpływ na zapadalność i ciężkość przebiegu RZS.

Palenie papierosów

Palenie papierosów zostało jednoznacznie określone jako czynnik ryzyka RZS, a osoby palące narażone są na zwiększone ryzyko rozwoju ciężkiej postaci RZS skojarzonej z obecnością przeciwciał anty-CCP (przeciwko cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi).

Rozwój reumatoidalnego zapalenia stawów a rola czynnika zakaźnego

W związku z rozpowszechnieniem reumatoidalnego zapalenia stawów na całym świecie wysunięto hipotezę, że czynnik zakaźny biorący udział w patogenezie choroby musi być wszechobecny. Sugerowano udział wielu różnych czynników infekcyjnych, w tym takich patogenów jak:

  • mycoplasma,
  • wirus Epsteina-Barr (EBV),
  • cytomegalowirus (CMV),
  • parwowirus,
  • wirus różyczki.

Niestety, dotychczas nie udało się uzyskać jednoznacznych i przekonujących dowodów na to, że wymienione lub inne czynniki zakaźne są przyczyną RZS. Proces w jakim czynnik zakaźny mógłby wywoływać przewlekłe zapalenie stawów o charakterystycznej lokalizacji, również pozostaje nieznany.

Reumatoidalne zapalenie stawów a rola komórek zapalnych

Wczesne zmiany morfologiczne

Uszkodzenie mikrokrążenia i wzrost liczby komórek wyściółki błony maziowej stawów są najwcześniejszymi zmianami w przebiegu zapalenia maziówki leżącego u podstaw obrazu klinicznego RZS. Zapalenie maziówki wiąże się z występowaniem okołonaczyniowego nacieku z komórek jednojądrowych:
w okresie bezobjawowym z komórek mieloidalnych tj. granulocytów i monocytów,
w okresie objawowym z limfocytów T.

W miarę postępu procesu zapalnego maziówka ulega obrzękowi i wpukla się do jamy stawu w formie kosmkowych wypustek. Wziąwszy pod uwagę wyżej opisane zmiany etiologię RZS można rozważać w kilku opisanych poniżej aspektach.

Rola komórek zapalnych

W stadium objawowym limfocyty T CD4+ (pomocnicze) przeważają nad limfocytami T CD8+ (cytotoksycznymi) i często występują w bezpośrednim sąsiedztwie makrofagów oraz komórek dendrytycznych. Dwie ostatnie grupy komórek mają zdolność do prezentacji antygenów - są to tzw. komórki prezentujące antygen. Antygenami nazywamy substancje mające zdolność do wywoływania przeciwko sobie odpowiedzi odpornościowej oraz mające zdolność do łączenia się ze swoistymi przeciwko sobie przeciwciałami. Maziówka reumatoidalna charakteryzuje się ponadto obecnością nacieku złożonego z limfocytów B i produkujących przeciwciała komórek plazmatycznych. W maziówce stwierdza się też zwiększona liczbę aktywowanych komórek tucznych.

Rola cytokin

Według jednego z poglądów proces zapalny w tkankach jest napędzany przez limfocyty T CD4+ (pomocnicze) naciekające maziówkę. Produkują one cytokiny, czyli substancje wpływające na wzrost, proliferację i pobudzenie komórek biorących udział w odpowiedzi odpornościowej. Limfocyty T CD4+ różnicują się tutaj przede wszystkim w kierunku subpopulacji Th1, w niewystarczającym stopniu natomiast w kierunku subpopulacji Th2. W wyniku zachwiania tej równowagi dochodzi do:

  • nadprodukcji cytokiny prozapalnej interferonu gamma (IFN-γ) przez subpopulację Th1,
  • niedostatecznej produkcji cytokiny przeciwzapalnej interleukiny 4 (IL-4) przez subpopulację Th2,
  • aktywacji makrofagów,
  • produkcji innych prozapalnych cytokin tj. interleukiny 1 (IL-1) oraz czynnika martwicy nowotworów (TNF).

Rola przeciwciał

Miejscowa produkcja immunoglobulin (przeciwciał) i czynnika reumatoidalnego (autoprzeciwciała skierowanego przeciwko konkretnemu fragmentowi immunoglobuliny klasy G) może prowadzić do powstawania kompleksów immunologicznych i w konsekwencji do aktywacji tzw. układu dopełniacza (grupy kilkudziesięciu białek osocza spełniających istotna rolę w nieswoistej odpowiedzi immunologicznej), a tym samym do zaostrzenia procesu zapalnego.
W przebiegu RZS może dojść do produkcji przeciwciał przeciw innym antygenom własnym, jak np. wcześniej wspomniane anty-CCP.

Rozwój reumatoidalnego zapalenia stawów a toczący się proces zapalny

Przewlekłe zapalenie błony maziowej w przebiegu RZS przesłania ostry proces zapalny w płynie stawowym. Płyn stawowy ma charakter wysiękowy i chociaż zawiera wiele enzymów potencjalnie zdolnych do degradacji chrząstki, to mechanizm w jakim dochodzi do niszczenia tkanki chrzęstnej i tkanki kostnej nie został dotychczas całkowicie wyjaśniony.

Większość zmian destrukcyjnych występuje w miejscach odpowiadających lokalizacji ognisk zapalnych w maziówce lub miejscach rozprzestrzeniania się tzw. łuszczki na chrząstkę stawową. Łuszczka to unaczyniona tkanka ziarninowata składająca się z dzielących się fibroblastów (czyli komórek tkanki łącznej), małych naczyń krwionośnych oraz zmiennej liczby komórek jednojądrzastych produkujących duże ilości enzymów degradujących (np. kolagenazy, stromelizyny). Wspólny ostateczny szlak tworzenia nadżerek kostnych obejmuje prawdopodobnie aktywację osteoklastów (czyli komórek kościogubnych) licznie występujących w tych miejscach.

Za układowe objawy RZS (do których możemy zaliczyć zmęczenie oraz złe samopoczucie) mogą odpowiadać uwalnianie z maziówki cytokiny takie jak IL-1, TNF i IL-6. Wraz z prostaglandyną E2 produkowaną przez fibroblasty mogą przyczyniać się one do miejscowej demineralizacji kości poprzez aktywację osteoklastów (patrz wyżej). Kompleksy immunologiczne (kompleksy powstałe na skutek związania antygenów przez swoiste dla nich przeciwciała) produkowane w maziówce i przedostające się do krążenia mogą odpowiadać ponadto za inne objawy choroby, takie jak układowe zapalenie naczyń.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Reaktywne zapalenie stawów

Termin „reaktywne zapalenie stawów” obejmuje ostre, jałowe i asymetryczne zapalenia stawów, będące powikłaniem toczącej się ...

Wideo – Reumatoidalne zapalenie stawów – zmiany w stawach i mięśniach

W okresie pełnego rozwoju RZS zniekształcenia stawów i zaniki mięśniowe są bardzo znaczne. W obrębie ...

Wideo – Reumatoidalne zapalenie stawów

Reumatoidalne zapalenie stawów jest przewlekłą, zapalną, układową chorobą tkanki łącznej o nieznanej etiologii. Charakteryzuje się ...

Dieta w artrozie

Artroza, czyli inaczej choroba zwyrodnieniowa stawów, została uznana przez WHO za chorobę cywilizacyjną. Głównym winowajcą ...

Komórki LE – badanie obecności

Komórki LE są granulocytami, rzadziej monocytami, które pochłonęły zmienione jądro komórkowe innej komórki. Badanie komórek ...

Choroby reumatyczne – przyczyny, rodzaje, objawy, leczenie i rehabilitacja

Choroby reumatyczne obejmują szereg schorzeń układu mięśniowo-szkieletowego. Wyróżnia się kilkaset rodzajów chorzeń reumatycznych, najczęściej diagnozowane ...

Reumatoidalne zapalenie stawów – leczenie

Celem leczenia reumatoidalnego zapalenia stawów jest zmniejszenie dolegliwości bólowych, ograniczenie procesu zapalnego, ochrona struktury i ...

Reumatoidalne zapalenie stawów – objawy

Objawy reumatoidalnego zapalenia stawów obejmują różne układy. We wczesnym stadium choroby występują m.in. bóle mięśni ...

Wideo – Reumatoidalne zapalenie stawów - rehabilitacja

Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów trwa przez całe życie pacjenta i obejmuje współpracę wielu lekarzy specjalistów, ...

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (skrót – ZZSK) jest schorzeniem zapalnym o nieznanej przyczynie, obejmującym przede ...

Scyntygrafia kości – wskazania, jak przebiega, skutki uboczne

Scyntygrafia kości i stawów umożliwia, dzięki niewielkim dawkom izotopów promieniotwórczych, uzyskanie obrazu kości i stawów ...

Badanie radiologiczne w ortopedii i traumatologii

Badanie radiologiczne odgrywa zasadnicza rolę w ortopedii i traumatologii. Kości doskonale uwidaczniają się na zdjęciu ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon