Reumatoidalne zapalenie stawów – leczenie

Celem leczenia reumatoidalnego zapalenia stawów jest zmniejszenie dolegliwości bólowych, ograniczenie procesu zapalnego, ochrona struktury i funkcji stawów oraz kontrola zmian narządowych. Żadna z metod nie prowadzi do wyleczenia, stąd też wszystkie należy uznać za paliatywne, mające na celu zwolnienie postępu choroby oraz opanowanie objawów.
 

Reumatoidalne zapalenie stawów – cel leczenia

Za najistotniejsze w postępowaniu terapeutycznym w reumatoidalnym zapaleniu stawów (skrót – RZS) uznaje się szybkie opanowanie stanu zapalnego, tzn:

  • osiągnięcie stanu remisji choroby,
  • osiągnięcie niewielkiej aktywności choroby u pacjentów, u których remisja jest nieosiągalna.

W terapii reumatoidalnego zapalenia stawów stosowane jest leczenie farmakologiczne, rehabilitacja oraz leczenie ortopedyczne (ortezy i zabiegi operacyjne). Niemałą rolę spełnia również odpowiednia edukacja chorego.

Reumatoidalne zapalenie stawów – leczenie farmakologiczne

Leki modyfikujące przebieg choroby

Fundamentalną rolę w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów odgrywają tzw. leki modyfikujące przebieg choroby (skrót – LMPCh). Ich wielokierunkowe działanie wiąże się z:

  • łagodzeniem objawów zapalnych,
  • zapobieganiem lub opóźnieniem destrukcji stawów.

Terapia z użyciem leków modyfikujących przebieg choroby powinna zostać rozpoczęta tuż po rozpoznaniu RZS. Celem leczenia jest jak najszybsze uzyskanie remisji klinicznej, a jeśli nie jest to możliwe dąży się do osiągnięcia jak najmniejszej aktywności choroby. Cel powinien zostać osiągnięty optymalnie w ciągu trzech miesięcy, najpóźniej natomiast w ciągu pół roku od rozpoczęcia leczenia. Do oceny stopnia aktywności reumatoidalnego zapalenia stawów służy kilka obiektywnych skal, takich jak:

  • DAS,
  • DAS28,
  • SDAI,
  • CDAI.

Wymienione skale są zagadnieniem specjalistycznym i nie będą szerzej omawiane, niemniej jednak na ich podstawie możemy wnioskować o obecności lub braku remisji oraz o zmianach nasilenia aktywności choroby w przebiegu leczenia.

Leki modyfikujące przebieg choroby możemy podzielić na dwie grupy:

  • leki niebiologiczne (czyli syntetyczne):
    • metotreksat,
    • leflunomid,
    • sulfasalazyna,
    • związki złota,
    • hydroksychlorochina lub chlorochina,
    • cyklosporyna,
    • azatiopryna;
  • leki biologiczne (blokujące działanie głównych cytokin prozapalnych odgrywających rolę w patogenezie RZS lub posiadające inny mechanizm działania niż działanie antycytokinowe):
    • adalimumab,
    • anakira,
    • certolizumab,
    • etanercept,
    • golimumab,
    • infliksymab,
    • tocylizumab,
    • abatacept,
    • rytuksymab.

Metotreksat, będący analogiem kwasu foliowego, powinien być lekiem pierwszego wyboru u pacjentów z aktywnym RZS. Preferowana jest raczej monoterapia niż leczenie skojarzone z innym lekiem modyfikującym przebieg choroby. W razie przeciwwskazań do jego stosowania lub niezadowalających efektów leczenia w ciągu 3 – 6 miesięcy można zastosować leflunomid, sulfasalazynę lub sole złota.

Jeżeli aktywność RZS nie została opanowana w ciągu 3 – 6 miesięcy można rozważyć leczenie skojarzone kilkoma LMPCh, a u osób z niekorzystnymi czynnikami rokowniczymi wskazane jest dodanie antycytokinowego leku biologicznego.

W przypadku braku powodzenia należy rozważyć zastosowanie innego leku z tej podgrupy lub abataceptu, rytuksymabu czy tocylizumabu. Natomiast w przypadku ciężkiego, opornego RZS czy też przeciwwskazań do stosowania leków biologicznych i wyżej wymienionych syntetycznych LMPCh, można rozważyć zastosowanie cyklosporyny A, azatiopryny lub w wyjątkowych sytuacjach cyklofosfamidu.



Glikokortykosteroidy
 

W początkowym okresie leczenia do syntetycznego LMPCh dodaje się zwykle glikokortykosteroid (skrót - GKS), najczęściej prednizon. Glikokortykosteroidy hamują powstawanie nadżerek kostnych, lecz z uwagi na istotne klinicznie działania niepożądane dąży się do ich odstawienia najszybciej jak to możliwe. W okresie ich przyjmowania należy stosować profilaktykę osteoporozy.



Odstawienie leków
 

Po osiągnięciu remisji trwającej przynajmniej kilka miesięcy w pierwszej kolejności odstawia się glikokortykosteroidy, a następnie stopniowo leki biologiczne, na końcu natomiast zmniejsza się dawkę syntetycznego LMPCh. Jeśli remisja trwa 12 miesięcy można rozważyć odstawienie syntetycznego leku modyfikującego przebieg choroby, niemniej jednak wiąże się to ze zwiększonym ryzykiem nawrotu choroby.

 

Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (skrót – NLPZ) są stosowane tylko i wyłącznie w celu doraźnego opanowania objawów zapalenia. W razie przeciwwskazań do ich stosowania lub ich nietolerancji można stosować zamiennie słabe opioidy (np. tramadol) i paracetamol. Stosuje się je np. w przypadku bólu barku spowodowanego RZS.

W dniu zażywania metotreksatu nie należy przyjmować niesteroidowych leków przeciwzapalnych, które hamują jego wydalanie, co wiąże się ze wzrostem ryzyka wystąpienia działań niepożądanych.

Reumatoidalne zapalenie stawów – rehabilitacja

Rehabilitację należy stosować w każdym okresie choroby. Odgrywa ona istotną rolę nie tylko w poprawie sprawności ruchowej chorego, ale również w pokonywaniu mogących wystąpić u niego barier psychologicznych związanych z chorobą. Rehabilitacja pacjentów cierpiących na reumatoidalne zapalenie stawów obejmuje:

  • zabiegi fizykoterapeutyczne – do których należy zaliczyć laseroterapię, elektroterapię, krioterapię, termoterapię i balneoterapię wywierające efekt przeciwbólowy, przeciwzapalny oraz rozluźniający mięśnie;
  • zabiegi kinezyterapeutyczne – które mają na celu poprawę sprawności fizycznej, zwiększenie siły mięśniowej, zapobieganie zniekształceniom i przykurczom oraz uniknięcie inwalidztwa. Należy dążyć do możliwie szybkiego uruchamiania chorego, aby nie doprowadzić do obkurczenia się torebek stawowych i zaników mięśniowych;
  • wsparcie psychologiczne – poprzez podtrzymywanie kontaktów ze środowiskiem, wykształcenie umiejętności radzenia sobie z chorobą i zapobieganie depresji.

Reumatoidalne zapalenie stawów – leczenie operacyjne i zabiegowe

Radiosynowiorteza

Jako alternatywę w przeciwbólowym postępowaniu objawowym należy traktować tzw. radiosynowiortezę (skrót – RSO). Radiosynowiorteza to zabieg polegający na podaniu pacjentowi do objętych procesem chorobowym stawów substancji zawierającej izotop promieniotwórczy, działający na zmienione zapalnie błony maziowe. Zabieg ten nie wywołuje ogólnoustrojowych działań niepożądanych, a efekt przeciwbólowy na poszczególne stawy utrzymuje się przed długi czas, przy czym jest on najsilniejszy po 3-6 miesiącach od wykonaniu zabiegu.

Artroplastyka i endoprotezoplastyka

Leczenie operacyjne odgrywa ważną rolę w terapii pacjentów z ciężkim uszkodzeniem stawów. Chociaż artroplastykę (czyli operacyjne uruchomienie stawu) i całkowitą endoprotezoplastykę stawu (czyli wszczepienie protezy stawowej) można przeprowadzić w wielu lokalizacjach, to najlepsze wyniki są uzyskiwane w stawach biodrowych, kolanowych i ramiennych. Właściwym celem zabiegu jest zmniejszenie bólu i stopnia niepełnosprawności.

Synowektomia

Synowektomia to operacja (otwarta lub artroskopowa) polegająca na usunięciu zmienionej błony maziowej w obrębie stawu lub ścięgna. Zabieg ten może przynosić dobre krótkotrwałe efekty u niektórych chorych z zapaleniem pojedynczego stawu, zwłaszcza kolanowego. Niemniej jednak nie wydaje się, aby synowektomia opóźniała postęp zmian destrukcyjnych lub miała wpływ na naturalny przebieg choroby.

Opublikowano: ; aktualizacja: 24.08.2017

Oceń:
4.6


Może cię

Choroby reumatyczne – przyczyny, rodzaje, objawy, leczenie i rehabilitacja

Choroby reumatyczne obejmują szereg schorzeń układu mięśniowo-szkieletowego. Wyróżnia się kilkaset rodzajów chorzeń reumatycznych, najczęściej diagnozowane ...

Scyntygrafia kości i stawów

Scyntygrafia kości i stawów umożliwia, dzięki niewielkim dawkom izotopów promieniotwórczych, uzyskanie obrazu kości i stawów ...

Komórki LE – badanie obecności

Komórki LE są granulocytami, rzadziej monocytami, które pochłonęły zmienione jądro komórkowe innej komórki. Badanie komórek ...

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (skrót – ZZSK) jest schorzeniem zapalnym o nieznanej przyczynie, obejmującym przede ...

Reumatoidalne zapalenie stawów

Reumatoidalne zapalenie stawów jest przewlekłą, zapalną, układową chorobą tkanki łącznej o nieznanej etiologii. Charakteryzuje się ...

Dieta w artrozie

Artroza, czyli inaczej choroba zwyrodnieniowa stawów, została uznana przez WHO za chorobę cywilizacyjną. Głównym winowajcą ...

Reumatoidalne zapalenie stawów – przyczyny

Reumatoidalne zapalenie stawów (skrót – RZS) jest przewlekłą chorobą wielonarządową o nieznanej dotychczas przyczynie. RZS ...

Reumatoidalne zapalenie stawów – zmiany w stawach i mięśniach

W okresie pełnego rozwoju RZS zniekształcenia stawów i zaniki mięśniowe są bardzo znaczne. W obrębie ...

Reumatoidalne zapalenie stawów - rehabilitacja

Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów trwa przez całe życie pacjenta i obejmuje współpracę wielu lekarzy specjalistów, ...

Reaktywne zapalenie stawów

Termin „reaktywne zapalenie stawów” obejmuje ostre, jałowe i asymetryczne zapalenia stawów, będące powikłaniem toczącej się ...

Reumatoidalne zapalenie stawów – objawy

Objawy reumatoidalnego zapalenia stawów obejmują różne układy. We wczesnym stadium choroby występują m.in. bóle mięśni ...

Badanie radiologiczne w ortopedii i traumatologii

Badanie radiologiczne odgrywa zasadnicza rolę w ortopedii i traumatologii. Kości doskonale uwidaczniają się na zdjęciu ...

Komentarze (0)