Przełom tarczycowy (hipermetaboliczny) – przyczyny, objawy, leczenie, rokowanie

Przełom tarczycowy to stan zagrażający życiu. To najgroźniejsze powikłanie, jakie może rozwinąć się w wyniku nadczynności tarczycy. Nie tylko choroby tarczycy mogą wywołać przełom tyreotoksyczny. Zdarza się, że jest następstwem przyjęcia dużych dawek hormonów tarczycy. Występuje w przewlekłej, nieleczonej nadczynności tarczycy, u chorych w złym stanie ogólnym, zwykle po dołączeniu się urazu, infekcji lub wstrząsu emocjonalnego. Objawy prowadzą do poważnych zaburzeń układów nerwowego i sercowego.

Przełom tarczycowy hipermetaboliczny

Przełom tarczycowy (crisis thyreotoxica) jest groźnym dla życia medycznym stanem nagłym. Stanowi najgroźniejsze powikłanie, jakie może rozwinąć się w następstwie przewlekłej, nieleczonej nadczynności tarczycy, u chorych w złym stanie ogólnym, zwykle po dołączeniu się urazu, dodatkowej infekcji lub wstrząsu emocjonalnego.

Przełom tarczycowy hipermetaboliczny przy dzisiejszym stanie wiedzy medycznej i dobrej dostępności do leków tyreostatycznych jest zjawiskiem rzadkim. Zdarzają się pacjenci z objawami ciężkiej nadczynności, ale nie wykazujący cech przełomu. Hospitalizowani są na oddziałach intensywnej terapii (często jest to schorzenie towarzyszące) lub oddziałach chirurgicznych.

Objawy są wynikiem tak zwanej tyreotoksykozy, czyli negatywnego wpływu jaki na komórki organizmu wywierają bardzo duże ilości hormonów produkowanych przez tarczycę. W terminologii medycznej pojawia się też przełom tarczycowy hipometaboliczny (przy niedoczynności tarczycy).

Przyczyny przełomu tarczycowego

Przyczyną przełomu tarczycowego jest nietolerancja przez organizm nadmiaru hormonów tarczycy, które działają przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy. Pierwotnym czynnikiem patogenetycznym jest więc tyreotoksykoza.

Przełom tarczycowy bywa określany także jako burza tarczycowa. Jest postrzegany przez lekarzy jako załamanie zdolności kompensacyjnych ustroju w przebiegu nadczynności gruczołu tarczowego. Taki stan zdarza się przeważnie w przypadkach nieleczonej, niedostatecznie lub błędnie leczonej nadczynności tarczycy. Tak więc przełom może być wywołany chorobą Gravesa-Basedowa, powikłaną zakażeniem bakteryjnym lub wirusowym lub też zaostrzoną wpływem czynników fizycznych lub psychicznych.

Drobne interwencje (np. usuwanie, zębów, polipów) mogą niekiedy stać się czynnikiem prowadzącym do wystąpienia przełomu hipermetabolicznego. We wszystkich przypadkach nadczynności zaostrzonych wpływem dodatkowych czynników może rozwinąć się przełom tarczycowy.

Przełom tarczycowy – jakie choroby mogą go wywołać?

Istnieje szereg czynników, które mogą zainicjować wystąpienie przełomu tarczycowego. Szczególnie niebezpieczne są one dla pacjentów ze stwierdzoną nadczynnością tarczycy. Są to:

  • stres, wstrząs emocjonalny,
  • zakażenie, ciężka choroba ogólnoustrojowa, infekcja,
  • wyniszczenie organizmu,
  • operacja, resekcja gruczołu tarczowego (usunięcie tarczycy), uraz,
  • poród, aborcja,
  • przerwanie kuracji lekami przeciwtarczycowymi,
  • gwałtowne badanie palpacyjne (dotykowe, uciskowe) gruczołu tarczowego,
  • ekspozycja na jod, radioterapia,
  • zaostrzone i zaniedbane stwierdzone przypadki nadczynności tarczycy.

Przełom tarczycowy możemy podzielić na dwie grupy. Pierwszy typ przełomu występuje w wyniku chirurgicznego zabiegu na gruczole tarczowym; rozwija się na skutek niedostatecznego przygotowania do operacji. Chory operowany przed osiągnięciem trwałego, stałego poziomu hormonów tarczycy bezpośrednio po operacji lub w 1–2 dni później popada w stan przełomu. Częstość przełomów związanych z operacją gruczołu tarczowego spadła niemal do zera dzięki właściwemu stosowaniu leków.

Drugi typ przełomu, internistyczny, rozwija się u chorego z tyreotoksykozą pod wpływem czynników obarczających, zwłaszcza przerwania leczenia, ciężkiej choroby ogólnoustrojowej, wyniszczenia organizmu, radioterapii, zakażenia (np. zapalenie płuc), urazu, usunięcia ciąży, porodu, ekspozycji na jod. Przełom tyreotoksyczny częściej występuje u kobiet, jest zjawiskiem ujawniającym się nagle.

Przełom tarczycowy – objawy

Rozpoznanie przełomu tarczycowego nie nastręcza trudności. Prócz wpływu na ośrodkowy układ nerwowy wyraźnie zaznaczają się wszystkie cechy hipermetabolicznego działania hormonów tarczycy na poszczególne narządy. Chory jest niespokojny, pobudzony ruchowo. Skóra jest wilgotna, zarumieniona, a tętno przyspieszone. Stwierdza się powiększenie gruczołu tarczowego i mniej lub bardziej jawny zespół oczny. Następuje gwałtowne wzmożenie metabolizmu. Bardzo częste są zwyżki temperatury, nawet do 40°C. Wymioty zdarzają się rzadko.

Dochodzi do tachykardii, niewydolności krążenia, obrzęku płuc, zaburzeń orientacji, majaczenia, jawnej psychozy lub głębokiej śpiączki, niekiedy w późniejszym okresie dochodzi do porażenia nerwów czaszkowych, zaburzenia artykulacji oraz ruchów połykowych. W wyniku obfitych potów, biegunek i wymiotów szybko dochodzi do odwodnienia. Zaburzenia psychiczne polegają początkowo na podnieceniu i splątaniu, odurzeniu, zaburzeniu orientacji, następnie na senności przechodzącej w śpiączkę. Należy pamiętać, że rozpoznanie przełomu tarczycowego ustala się w oparciu o całokształt obrazu klinicznego, ze stwierdzeniem niewydolności szeregu narządów i układów. Nie ma jednoznacznych wskaźników laboratoryjnych pozwalających na potwierdzenie rozpoznania, w szczególności nie są nimi stężenia hormonów tarczycy w surowicy.

Przełom tyreotoksyczny – objawy

Objawy przełomu tarczycowego to:

  • przesadne objawy nadmiernego i szkodliwego oddziaływania hormonów tarczycy na komórki,
  • temperatura ciała wyższa niż 37,7°C,
  • przyspieszenie akcji serca, które nie jest uzasadnione gorączką,
  • zaburzenia ze strony centralnego układu nerwowego,
  • zaburzenia ze strony układu sercowo-naczyniowego.

Objawy przełomu tyreotoksycznego można podzielić na 3 okresy w miarę rozwoju choroby:

  • hipertermia (nawet 40–41°C), zlewne poty, objawy odwodnienia, tachykardia (nawet 160/min.), tachyarytmia (migotanie przedsionków), niepokój, drżenie rąk, duża amplituda skurczowo-rozkurczowa ciśnienia tętniczego,
  • zaburzenia orientacji, stany splątania, objawy psychotyczne,
  • stupor, senność, śpiączka.

Badania hormonów tarczycy

W nadczynności tarczycy wartości następujących badań laboratoryjnych mogą wykazywać odchylenia od normy [23]:

  • morfologia krwi (małego stopnia niedokrwistość, nieco obniżona liczba leukocytów),
  • przyspieszenie OB,
  • podwyższone stężenie glukozy we krwi,
  • podwyższone stężenie kreatyniny,
  • obniżenie stężenia potasu i magnezu,
  • podwyższenie stężenia wapnia,
  • wzrost stężenia bilirubiny,
  • obniżenie zawartości albumin,
  • obniżenie stężenia cholesterolu i triglicerydów.

Badanie stężenia cholesterolu we krwi (najczęściej całkowitego) należy do badań nieswoistych. Hormony tarczycy działają pobudzająco na metabolizm cholesterolu.

Do testów uważanych obecnie za najbardziej miarodajne w określeniu czynności tarczycy zaliczymy badania hormonów tarczycy oznaczenie stężenia tyreotropiny (TSH) oraz oznaczenie stężenia wolnej tyroksyny (FT4) w surowicy.

Przełom tarczycowy – leczenie

Leczenie szpitalne jest jedynym, które może przyczynić się do poprawy stanu chorego i uratowania mu życia. Należy niezwłocznie wdrożyć farmakoterapię. Leki na tarczycę stosowane w terapii przełomu to tyreostatyki – pochodne tiomocznika i pochodne imidazolu.

Do pochodnych tiomocznika zaliczamy metylotiouracyl i propylotiouracyl. Do pochodnych imidazolu należy tiamazol, który wykazuje silne i długotrwałe działanie przeciwtarczycowe, działa ok. 10 razy silniej niż propylotiouracyl. Do związków blokujących tworzenie hormonów tarczycy i stosowanych w lecznictwie zaliczamy także jod.

Podawanie jodu w postaci Solutio Lugoli w dawkach leczniczych u chorych z nadczynnością tarczycy jest zastrzeżone tylko do pewnych określonych stanów i tylko przez krótki okres. Jest on stosowany w leczeniu przełomu tarczycowego; nigdy nie jest zalecany w monoterapii. Uważa się, że jod w wysokim, leczniczym dawkowaniu hamuje uwalnianie hormonów tarczycy do krążenia. Stosowany jest w razie niemożności osiągnięcia trwałej euryreozy za pomocą leków tyreostatycznych. Należy zawsze pamiętać, że tyreostatyki mogą powodować działania niepożądane: dermatopatie, bóle i obrzęki stawowe, nudności, żółtaczkę, gorączkę, leukopenię, granulocytopenię, agranulocytozę, i inne.

Podstawowym warunkiem powodzenia w leczeniu chorych z nadczynnością tarczycy środkami blokującymi syntezę hormonów tarczycy jest stosowanie ich w odpowiednio dużej dawce i przez określony, długi okres [9]. Zwykle od początku choroby stosuje się jednocześnie β-blokery (np., propranolol), które szybko i skutecznie łagodzą tachykardię i drżenie kończyn.

Przełom tarczycowy – rokowanie

Nadmiar hormonów tarczycy powoduje, że organizmie dochodzi do przyspieszenie wszystkich procesów metabolicznych. Szczególnie obciążony jest układ krążenia. Szczególnie niedobre rokowanie jest u pacjentów ze współistniejącymi, zdiagnozowanymi wcześniej chorobami ogólnoustrojowymi. Śmiertelność spowodowana przełomem tarczycowym u chorych nie leczonych wynosi 80–100 proc., a u leczonych 15–50 proc. Tak więc rokowanie w przełomie hipermetabolicznym jest niepewne.

Opublikowano: ; aktualizacja: 08.01.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Badania tarczycy

W przypadku podejrzenia chorób tarczycy wykonuje się badania stężenia hormonów, pozwalające ocenić stan czynnościowy gruczołu. ...

Nadczynność a niedoczynność tarczycy

Potocznie nadczynność i niedoczynność tarczycy traktuje się jako jednostki chorobowe gruczołu tarczowego, podczas gdy tak ...

Choroby tarczycy – jakie są objawy chorej tarczycy?

Choroby tarczycy związane są z zaburzeniami jej hormonów (T3, T4, TSH). Wśród najczęstszych można wymienić ...

Objawy nadczynności tarczycy – psychiczne, skórne, oczne krążeniowe i metaboliczne

Objawy nadczynności tarczycy manifestują się pod postacią zmian w układzie nerwowym i układzie krążenia. Widoczne ...

Leczenie jodem w chorobach tarczycy

Leczenie jodem promieniotwórczym stosuje się w chorobach tarczycy. Promieniowanie w sposób kontrolowany uszkadza komórki tarczycy, ...

Dieta w chorobach tarczycy

Choroby tarczycy, m.in. nadczynność i niedoczynność tarczycy, wymagają specjalistycznego leczenia. Obie choroby manifestują się zmianami ...

Choroba Gravesa-Basedowa – przyczyny, objawy, badania, leczenie, dieta

Choroba Gravesa-Basedowa to najczęstsza przyczyna nadczynności tarczycy. To choroba autoimmunologiczna, w przebiegu której dochodzi do ...

Nadczynność tarczycy u dzieci

Wśród chorób gruczołu tarczowego prowadzących do nadczynności tarczycy u dzieci należy wymienić przede wszystkim chorobę ...

Niedoczynność tarczycy – przyczyny, objawy, badania, leczenie niedoczynności gruczołu tarczowego

Przyczyną niedoczynności tarczycy jest niedobór tyroksyny. Niskie TSH zaburza prawidłowe wydzielanie hormonów tarczycy – tyroksyny ...

Zioła na tarczycę – czy są skuteczne i leczą?

Obecnie choroby tarczycy stanowią bardzo istotny problem. Na niedoczynność i nadczynność choruje coraz więcej młodszych ...

Nadczynność tarczycy

Nadczynność gruczołu tarczowego można określić jako nadmierne oddziaływanie hormonów tarczycy na komórki ludzkiego organizmu. Nadczynność ...

Przyczyny nadczynności tarczycy

Najczęstszą przyczyną nadczynności tarczycy jest choroba Gravesa-Basedowa. Inne przyczyny to wole guzkowe toksyczne, wole rozlane ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon