Otyłość a hormony

Brak zdjęcia

14 października 2013

Otyłość jest chorobą, której istotą jest przyrost masy ciała związany z nadmierną kumulacją tkanki tłuszczowej. W 90% przyczyną otyłości jest dodatni bilans energetyczny. Otyłość może być też wynikiem innej choroby i zwykle główną jej przyczyną jest zaburzenie w układzie hormonalnym.

Otyłość a zaburzenia hormonalne

Otyłość jest to choroba polegająca na dużym przyroście masy ciała, związanym z nadmierną kumulacją tkanki tłuszczowej. W 90% przyczyną otyłości jest dodatni bilans energetyczny, czyli nadmierna ilość kalorii dostarczana do organizmu w stosunku do jego zapotrzebowania. Znaczną rolę odgrywają też predyspozycje genetyczne do danej budowy ciała, a także nieodpowiedni styl życia, związany z dużą ilością stresu, brakiem aktywności fizycznej oraz problemami psychicznymi. Jednak otyłość może być też wynikiem choroby toczącej się w naszym organizmie. Taką otyłość nazywamy wtórną i zwykle główną jej przyczyną są zaburzenia w układzie hormonalnym – endokrynopatie.

Choroby endokrynologiczne występują z niedoborem lub nadmiarem jednego lub wielu hormonów. Mogą być spowodowane nieprawidłowościami w budowie narządu wydzielającego, np. guzem, nieprawidłowością w budowie samego hormonu, opornością tkanek na hormon lub przyczyną autoimmunologiczną. Mogą być też związane z uszkodzeniem podwzgórza lub przysadki, czyli układu w mózgu, kontrolującego wydzielanie hormonów w całym organizmie. Dodatkowo powodem wystąpienia endokrynopatii mogą być stosowane leki i niedobór odpowiednich składników pokarmowych w diecie.

W otyłości uwarunkowanej endokrynnie poza nieprawidłowością w masie ciała występują dodatkowe objawy, które mogą być bardziej lub mniej charakterystyczne dla danej jednostki chorobowej. Nasilenie tych objawów może być różne i chorzy często nie zwracają na nie uwagi. U ludzi dorosłych otyłość nie ustępująca pod wpływem diety lub aktywności fizycznej lub nie spowodowana nieprawidłowościami w stylu życia powinna skłonić do wizyty u endokrynologa. U dzieci otyłość występująca wraz z wzrostem niższym od przeciętnego, problemami w nauce i koncentracji także powinna skłonić rodziców do wizyty u endokrynologa dziecięcego.

Otyłość a cukrzyca typu 2

Cukrzyca typu 2 charakteryzuje się opornością tkanek na insulinę. W jej wyniku następuje najpierw wzrost wydzielania insuliny. Po pewnym czasie trwania choroby dochodzi do wyczerpania zasobów insuliny trzustkowej i wzrostu stężenia cukrów we krwi. Insulina produkowana jest przez wyspy trzustkowe. Wzrost wytwarzania insuliny występuje po posiłku przy wzroście ilości cukrów i aminokwasów we krwi. Pobudza ona rozkładanie cukrów przez komórki i odpowiada za magazynowanie tłuszczów przez komórki – powoduje to rozwój otyłości. Nadmiar insuliny może być uwarunkowany opornością tkanek na insulinę i/lub złą dietą (zwłaszcza bogatą w cukry!) oraz brakiem aktywności fizycznej. Insulinooporność tkanek i hiperinsulinemia mogą być częścią wrodzonych zespołów genetycznych lub powikłaniem, np. guza trzustki, a także otyłości, przyczyniając się do jej pogłębienia. Pierwszymi objawami cukrzycy są: nadmierne pragnienie (picie ponad 3 litrów płynów na dzień) oraz duże wydalanie moczu.

Otyłość a niedoczynność tarczycy

Niedoczynność tarczycy prowadzi do niedoboru hormonów tarczycy – tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3). Odpowiadają one za przemiany metaboliczne w organizmie. Objawy niedoczynności tarczycy to:

  • spowolnienie ruchowe i psychiczne,
  • ospałość,
  • stałe uczucie zimna,
  • przyrost masy ciała,
  • zaburzenia miesiączkowania,
  • zmniejszone libido,
  • zaparcia,
  • sucha skóra,
  • łamliwe włosy.

Niedobór hormonów tarczycy u dzieci może doprowadzić do kretynizmu tarczycowego, czyli niedorozwoju intelektualnego dziecka. Otyłość w niedoczynności tarczycy spowodowana jest zmniejszonym tempem przemian metabolicznych i zmniejszoną aktywnością fizyczną. Jednak nadmierna masa ciała spowodowana jest też gromadzeniem mukopolisacharydów. Wiążą one wodę w organizmie i powodują obrzęki zwiększające masę ciała.

Leczenie otyłości w niedoczynności tarczycy powinno przebiegać przede wszystkim z suplementacją hormonów. Należy pamiętać, że nie wolno zwiększać dawki hormonów w celu szybszej utraty masy ciała, bo doprowadzi to do utraty tkanki mięśniowej. Uregulowanie gospodarki hormonalnej spowoduje, że otyłość przestanie być oporna na dietę i aktywność fizyczną. Odpowiednio dobrane leczenie pomoże zrzucić nadmierną wagę.

Otyłość a zespół Cushinga i choroba Cushinga

Zespół Cushinga (lub choroba Cushinga) jest to zespół objawów klinicznych, spowodowanych nadmiarem hormonów sterydowych produkowanych przez nadnercza. Nadmiar może być spowodowany sterydoterapią, guzem nadnercza albo przysadki. Objawami zespołu Cushinga są:

  • otyłość z centralnym rozmieszczeniem tkanki tłuszczowej,
  • twarz w kształcie księżyca w pełni, otłuszczona szyja i kark,
  • chude ręce i nogi,
  • czerwone rozstępy,
  • osłabienie siły mięśniowej,
  • nadciśnienie,
  • zaburzenia miesiączkowania,
  • męski typ owłosienia u kobiet,
  • zaburzenia psychiczne np depresja,
  • cukrzyca lub nieprawidłowa tolerancja glukozy.

Otyłość w zespole Cushinga najpewniej powstaje w wyniku wzmożonego łaknienia i hiperinsulinemii, czyli nadmiaru insuliny i oporności tkanek na jej działanie. Powoduje to odkładanie tkanki tłuszczowej.

Leczenie polega na usunięciu przyczyny choroby lub, w przypadku sterydoterapii, na próbie redukcji dawek leków. W celu schudnięcia należy kontrolować swój apetyt, ponieważ sterydy powodują jego nadmierny wzrost. Może być konieczna dieta i wzmożenie aktywności fizycznej.

Otyłość a niedobór hormonu wzrostu

Hormon wzrostu – somatotropina – wydzielany jest przez przedni płat przysadki. Jego niedobór może być uwarunkowany genteycznie, spowodowany guzem lub wchodzić w skład wieloczynnikowej niewydolności przysadki. Zmniejszenie wydzielania hormonu wzrostu może mieć też związek z wiekiem i procesem starzenia. Ok 40. roku życia zaczyna się tak zwana somatopauza, czyli stopniowe wygasanie funkcji przysadki w zakresie wydzielania hormonu wzrostu. Horomon wzorstu w prawidłowej ilości wpływa na rozkładanie tłuszczów w organizmie i ogranicza odkładanie ich w tkankach. Jego niedobór uszkadza te procesy i prowadzi do otyłości. U dzieci objawy niedoboru hormonu wzrostu to: upośledzenie lub zahamowanie wzrostu, występujące zwykle po 1. roku życia, drobne dłonie, stopy, nadmiernie rozwinięta tkanka tłuszczowa. U dorosłych niedobór hormonu wzrostu powoduje: zaniki mięśniowe, tendencję do odkładania tkanki tłuszczowej, szybszy rozwój blaszki miażdżycowej, spadek wydolności fizycznej i libido.

Lecznie polega na usunięciu przyczyny niedoboru, jeśli jest to możliwe lub na suplementacji hormonu wzorstu u dzieci.

Otyłość a hipogonadyzm

Hipogonadyzmem określa się zaburzenia dotyczące gonad – jajników lub jąder i skutkujące ich dysfunkcją. Nieczynne gonady nie produkują hormonów płciowych – estrogenu i testosteronu. Przyczyny hipogonadyzmu mogą być umiejscowione w mózgu – np. guz przysadki, spowodowane nadmiarem prolaktyny – hiperprolaktynemią, zespołami wrodzonymi i spowodowanymi mutacją genetyczną, np. zespół Turnera. Może też dojść do zniszczenia gonad w procesie zapalnym, w wyniku urazu. Objawy hipogonadyzmu ujawniają się zwykle w wieku dojrzewania. Powodują nieujawnianie się cech płciowych, niedorozwój narządów płciowych oraz otyłość. Otyłość w głownej mierze spowodowana jest brakiem dostatecznego rozwinięcia mięśni, niewykształceniem się sylwetki osoby dorosłej. Rozwój tkanki jest też związany z niedoborem hormonów odpowiadających za przemiany tłuszczów w organizmie. U ludzi dorosłych związane są głównie z nadmiarem prolaktyny. Powodują zaburzenie funkcji seksualnych, utratę owłosienia płciowego i przyrost masy ciała. Nadmiar prolaktyny prowadzi do ginekomastii, czyli powiększenia gruczołu piersiowego u mężczyzn oraz mlekotoku u kobiet.

Leczenie to suplementacja hormonów płciowych i w miarę możliwości usunięcie przyczyny.

Hiperprolaktynemia może być spowodowana także lekami, które w takim wypadku należy zmienić.

Otyłość a zespół policystycznych jajników

Do tej pory nie wiadomo, czy otyłość jest jedną z przyczyn zespołu policystycznych jajników, czy zespół policystycznych jajników jest objawem otyłości. Jednak w większości przypadków są one ze sobą związane. 50% kobiet z zespołem policystycznych jajników to kobiety otyłe, u drugich 50% kobiet nie występuje otyłość (wyliczona przez wskaznik BMI), natomiast występuje podwyższony wskaźnik talia-biodra. Nadmiar tkanki tłuszczowej przyczynia się do przemian hormonów kobiecych – estrogenów w hormony męskie – testosteron. Odpowiadają one za hiperandrogenizm i jego objawy, np. pojawienie się owłosienia męskiego występujące w tym zespole. Hormony męskie wpływają też na pęcherzyki jajnikowe, powodując ich obumieranie. Utrata masy ciała w tym wypadku, choć trudna, prowadzi do zmniejszenia objawów chorobowych i może ułatwić zajście w ciążę.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.3


Może cię

Otyłość wtórna

Otyłość jest chorobą w dużej mierze spowodowaną nieprawidłowym stylem życia. Jednak może być też objawem ...

BMI – oblicz prawidłową masę ciała

Najlepszą i najprostszą metodą pozwalającą na oznaczenie masy ciała u osób dorosłych jest skorzystanie ze ...

Czy otyłość to choroba?

Według WHO otyłość jest stanem, w którym nadmierna ilość tłuszczu gromadzącego się w postaci tkanki ...

Otyłość

Otyłość jest chorobą. Można ją prosto zdefiniować jako zwiększenie masy ciała ponad przyjętą normę. Otyłość ...

Co to jest otyłość pierwotna?

Otyłość pierwotna występuje u ok. 90% osób otyłych. Przyczyna zaburzenia jest wieloczynnikowa. Współdziałają tutaj zarówno ...

Nadciśnienie w cukrzycy

W grupie osób chorych na nadciśnienie wzrasta liczba chorych na cukrzycę, a w grupie chorych ...

Otyłość u dziecka

Szacuje się, że w Polsce od 5% do nawet 12% dzieci cierpi z powodu otyłości. ...

Jak się nie objadać?

Problem objadania się nie ma prostego, łatwego do zdiagnozowania podłoża. W objadaniu się istotne jest ...

Leczenie otyłości

Pomimo postępu medycyny skuteczność leczenia otyłości wciąż jest niewielka. Stąd tak wielką wagę przywiązuje się ...

Sposoby na otyłość u dzieci

Dzieci, podobnie jak osoby dorosłe, narażone są na rozwój nadwagi i otyłości. Obecnie otyłość klasyfikowana ...

Zespół policystycznych jajników a masa ciała

Otyłość bardzo często jest związana z zespołem policystycznych jajników. W pewnym sensie można powiedzieć, że ...

Skutki otyłości

Otyłość brzuszna (otyłość wisceralna) odpowiedzialna jest za rozwój szeregu schorzeń. Jest przyczyną chorób serca, naczyń, ...

Komentarze (0)