Niedoczynność przysadki mózgowej – przyczyny, objawy, leczenie

Niedoczynność przysadki mózgowej to stan, w którym dochodzi do niedostatecznego wydzielania jednego lub kilku hormonów, uwalnianych przez przysadkę mózgową. W przypadku zaburzeń wydzielania wszystkich hormonów niedoczynność tę nazywa się całkowitą, natomiast gdy istnieje niedobór tylko jednego z nich, mówimy o niedoczynności izolowanej.

Hormony wydzielane przez przysadkę mózgową

Przysadka mózgowa to narząd zlokalizowany w środkowym dole czaszki, złożony z dwóch części: przedniej (gruczołowej) oraz tylnej (nerwowej). Część przednia jest ważną strukturą układu dokrewnego, odpowiedzialną m.in. za produkcję hormonów regulujących czynność innych gruczołów wydzielania wewnętrznego. Do hormonów wydzielanych przez przysadkę mózgową należą:

  • TSH – hormon tyreotropowy, pobudzający czynność endokrynną tarczycy,
  • ACTH – hormon kortykotropowy, stymulujący nadnercza do produkcji hormonów,
  • LH i FSH – gonadotropiny,
  • PRL – prolaktyna,
  • GH – hormon wzrostu.

Czynność wewnątrzwydzielnicza przysadki mózgowej regulowana jest przez podwzgórze. Wydziela ono hormony stymulujące (liberyny) oraz hamujące (statyny) uwalnianie hormonów przysadkowych. Ponadto na produkcję przysadkowych hormonów tropowych ma wpływ stężenie hormonów uwalnianych przez gruczoły docelowe. I tak np. niskie stężenie hormonów tarczycy jest u zdrowego człowieka bodźcem do zwiększonego wydzielania TSH przez przysadkę, zaś wysokie stężenia fT3 i fT4 hamują uwalnianie tyreotropiny.

Niedoczynność przysadki mózgowej to niedostateczne wydzielanie jednego lub kilku z wyżej wymienionych hormonów. Jeżeli mamy do czynienia z niedoborem jednego z hormonów przysadki, mówimy o niedoczynności izolowanej. Najczęściej spotykanym typem niedoczynności izolowanej przysadki jest niedobór hormonu wzrostu.

Przyczyny niedoczynności przysadki mózgowej

Niedoczynność przysadki mózgowej można podzielić na niedoczynność pierwotną i wtórną, wynikającą z niedostatecznego wydzielania hormonów (statyn i liberyn) przez podwzgórze.

Niedoczynność pierwotna przysadki może być spowodowana:

  • nowotworami przysadki lub innymi guzami mózgu, uciskającymi przysadkę (glejaki, oponiaki, struniaki, rozrodczaki, potworniaki, guzy przerzutowe, tętniaki) – stanowią one najczęstszą przyczynę niedoczynności przysadki mózgowej,
  • uszkodzeniem przysadki w wyniku urazów czaszkowo-mózgowych,
  • uszkodzeniem przysadki w przebiegu operacji neurochirurgicznych lub napromieniania ośrodkowego układu nerwowego,
  • zapaleniem mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych,
  • zmianami naciekowymi – zapalnymi lub ziarniniakowymi – w przebiegu takich chorób jak np. gruźlica, kiła, histiocytoza, ziarniniak Wegenera,
  • autoimmunologiczną destrukcją przysadki,
  • wrodzonym niedorozwojem przysadki,
  • zespołem pustego siodła – wpuklaniem się przestrzeni podpajęczynówkowej w obręb siodła tureckiego, w wyniku czego przysadka mózgowa jest uciskana i niszczona przez płyn mózgowo-rdzeniowy,
  • udarem przysadki (spowodowanym np. krwawieniem do guza przysadki),
  • poporodową martwicą przysadki (zespół Sheehana) spowodowaną utratą krwi i wstrząsem hipowolemicznym.

Jakie objawy daje niedoczynność przysadki mózgowej?

Obraz kliniczny choroby uzależniony jest od tego, czy zaburzenie dotyczy wybiórczego wydzielania jednego z hormonów, czy też mamy do czynienia z całkowitą niedoczynnością przysadki.

Niedobory poszczególnych hormonów dają następujące konsekwencje:

NIEDOBÓR GH:

  • zahamowanie wzrostu u dzieci (karłowatość przysadkowa),
  • zmniejszenie gęstości mineralnej kości,
  • zmniejszenie masy mięśniowej,
  • hipoglikemia.

NIEDOBÓR TSH:

  • objawy wtórnej niedoczynności tarczycy:
  • osłabienie, apatia,
  • spowolnienie,
  • męczliwość, pogorszenie tolerancji wysiłku,
  • przyrost masy ciała mimo osłabienia apetytu,
  • zwolnienie perystaltyki, zaparcia,
  • zwolnienie czynności serca,
  • obniżenie ciśnienia tętniczego,
  • suchość skóry, łamliwość włosów i paznokci,
  • zmiana głosu na ochrypły, matowy,
  • hipercholesterolemia,
  • niedokrwistość,
  • skłonność do marznięcia.

NIEDOBÓR ACTH:

  • objawy wtórnej niedoczynności kory nadnerczy:
  • osłabienie, męczliwość,
  • bóle głowy,
  • hipotonia ortostatyczna, zasłabnięcia,
  • zmniejszona pigmentacja skóry i błon śluzowych,
  • zmniejszenie apetytu, ubytek masy ciała.

NIEDOBÓR LH i FSH:

  • zaburzenia miesiączkowania, włącznie z całkowitym zatrzymaniem miesiączki,
  • osłabienie libido,
  • impotencja,
  • trudności z zajściem w ciążę,
  • u dzieci przed okresem pokwitania – brak rozwoju trzeciorzędowych cech płciowych (takich jak: owłosienie płciowe – łonowe i pachowe, powiększenie piersi u dziewcząt, wykształcenie specyficznej dla płci budowy ciała), u dorosłych – zanik owłosienia płciowego.

NIEDOBÓR PRL:

  • brak laktacji u kobiet po porodzie.

U pacjentów z całkowitą niedoczynności przysadki obserwuje się współistnienie powyższych objawów.

W przypadku wystąpienia guzów przysadki czynnych hormonalnie nadmiernej produkcji jednego z hormonów może towarzyszyć niedobór pozostałych.

Jak zdiagnozować niedoczynność przysadki mózgowej?

W rozpoznaniu choroby i jej przyczyny istotne znaczenie mają:

  • badanie podmiotowe i przedmiotowe – stwierdzenie objawów niedoborów hormonów przysadkowych,
  • badania laboratoryjne krwi – stwierdzenie obniżonych stężeń hormonów we krwi,
  • testy stymulacyjne – ocena wydzielania hormonów pod wpływem bodźców stymulujących, takich jak np. CRH dla ACTH, GnRH dla FSH i LH, TRH dla TSH, hipoglikemia dla GH – brak wzrostu stężenia hormonów pod wpływem bodźców stymulujących świadczy o patologii przysadki mózgowej. Wzrost stężenia hormonów przysadki jest dowodem na niedoczynność wtórną, spowodowaną chorobą podwzgórza,
  • badania obrazowe mózgu – najdokładniejszym badaniem jest rezonans magnetyczny z kontrastem. Rolą pomocniczą odgrywa RTG czaszki – pozwala ono ocenić wielkość i kształt siodła tureckiego, w którym zlokalizowana jest przysadka mózgowa.

Jak leczyć niedoczynność przysadki?

Leczenie niedoczynności przysadki mózgowej uzależnione jest od przyczyny choroby.

W przypadku większości nowotworów przysadki mózgowej lub uciskających ją innych guzów i tętniaków mózgu metodą z wyboru jest operacja neurochirurgiczna (wyjątkiem jest prolactinoma – guz wydzielający prolaktynę – o średnicy do 1 cm; w jego przypadku nie ma konieczności operowania pacjenta, obowiązuje stosowanie leków dopaminergicznych oraz monitorowanie choroby i kontrolne, systematycznie wykonywanie rezonansu magnetycznego mózgu). Nieoperacyjne guzy mózgu są wskazaniem do zastosowania radioterapii.

Nacieki zapalne i ziarnicze wymagają leczenia antybiotykiem lub glikokortykosteroidem.

Jeżeli mamy do czynienia z izolowanym niedoborem jednego z hormonów, zaburzeniami rozwojowymi przysadki, poporodową martwicą przysadki, uszkodzeniem pourazowym, śródoperacyjnym lub popromiennym, należy zastosować leczenie substytucyjne:

  • niedobór hormonu wzrostu – u dzieci jest wskazaniem do leczenia rekombinowanym GH,
  • niedobór TSH – wtórną niedoczynność tarczycy koryguje się, podając L-tyroksynę
  • niedobór ACTH – stosuje się glikokortykosteroidy (hydrokortyzon),
  • niedobór LH i FSH – kobiety powinny przyjmować preparat dwuskładnikowy, zawierający estrogeny z gestagenami, mężczyźni zaś testosteron.

Natychmiastowej interwencji wymaga ostra niedoczynność przysadki, będąca wynikiem udaru krwotocznego przysadki. Najczęściej jego przyczyną jest wylew do guza. Najczęściej udar przysadki jest wskazaniem do pilnej operacji neurochirurgicznej.

W przypadku niedostatecznego wydzielania wszystkich hormonów niedoczynność tę nazywa się całkowitą.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.7


Może cię

Menopauza a choroby serca

Choroby serca w czasie menopauzy mogą wynikać z zaburzeń hormonalnych lub niekorzystnych zmian w profilu ...

Zespół pustego siodła (tureckiego) – objawy, leczenie

W zespole pustego siodła w obrazie tomografii komputerowej obserwuje się zmniejszenie wymiarów przysadki lub nie ...

Wideo – Niedoczynność przysadki

Niedoczynność przysadki to stan chorobowy związany z niedoborem jednego lub kilku hormonów przysadkowych, co w ...

Zespół Beckwitha-Wiedemanna (BWS)

Zespół Beckwitha-Wiedemanna jest to genetycznie uwarunkowane zaburzenie, skutkujące wystąpieniem u dziecka cech przerostu oraz zwiększoną ...

Guz przysadki mózgowej – przyczyny, objawy, leczenie, rokowanie

Guz przysadki określany jest jako gruczolak. W zależności od rodzaju i rozmiaru stawia się diagnozę ...

Hormony płciowe u kobiet i u mężczyzn – funkcje, działanie

Hormony płciowe syntetyzowane są u kobiet w jajnikach, a u mężczyzn w jądrach oraz nadnerczach, ...

Powikłania cukrzycy

Długotrwała hiperglikemia, czyli zwiększone stężenie glukozy we krwi, to główna przyczyna rozwoju przewlekłych powikłań cukrzycy. ...

Fitohormony

Okres menopauzy stanowi bardzo ważny moment w życiu każdej kobiety. Jest to naturalne następstwo przemian ...

Zmiany w okresie menopauzy

Ciało kobiety w okresie menopauzy podlega licznym przemianom. W okresie menopauzy dochodzi do zmniejszenia stężenia ...

Jak zapobiegać osteoporozie?

Osteoporoza jest chorobą kości, która cechuje się małą masą i zmniejszoną jakością tkanki kostnej. To ...

Wole guzowate (guzkowe) tarczycy toksyczne – przyczyny, objawy, leczenie

Wole tarczycowe towarzyszy najczęściej nadczynności tarczycy. Oznacza to, że istnieje nadmiar hormonów tarczycy. Jeżeli lekarz ...

Wideo – Nadmiar estrogenów (hiperestrogenizm)

Hiperestrogenizmem nazywamy nadmiar estrogenów, czyli tzw. żeńskich hormonów płciowych. Podwyższony poziom estrogenów może być przyczyną ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon