Nadczynność a niedoczynność tarczycy

Potocznie nadczynność i niedoczynność tarczycy traktuje się jako jednostki chorobowe gruczołu tarczowego, podczas gdy tak naprawdę są to pojęcia mówiące raczej o stanie czynnościowym tarczycy, występujące w wielu różnych schorzeniach i z różnych przyczyn.

Nadczynność a niedoczynność tarczycy

Podstawowymi hormonami tarczycy są hormony – tyroksyna (T4) i trijodotyronina (T3), do produkcji których niezbędna jest odpowiednia ilość jodu, zależna od wieku i zapotrzebowania w danym stanie fizjologicznym. Wspomniane hormony wiążą się z białkami osocza, głównie z tyreoglobuliną i w ten sposób docierają równomiernie do wszystkich tkanek. Synteza hormonów tarczycowych odbywa się na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego pod wpływem hormonów podwzgórza – TRH i przysadki mózgowej – TSH.

Hormony tarczycy:

  • wpływają na szybkość przemiany materii,
  • regulują pracę układu nerwowego i mięśniowego,
  • pobudzają przemianę wapniową i fosforanową,
  • uczestniczą w procesach syntezy białek i węglowodanów,
  • mają istotny wpływ na układ sercowo-naczyniowy.

Niedoczynność tarczycy – przyczyny i objawy

Są niezbędne już w wieku płodowym. Dawniej ich niedobór był przyczyną tzw. kretynizmu, spowodowanego niedorozwojem ośrodkowego układu nerwowego, zaburzeniami w rozwoju kośćca i znacznym niedoborem wzrostu. Obecne rutynowo u wszystkich noworodków w pierwszych dniach po urodzeniu wykonuje się przesiewowy test TSH. Rozpoznanie niedoczynności tarczycy może nasunąć się już po wysłuchaniu kilku pierwszych skarg pacjenta.

I tak będzie on zgłaszał:

  • osłabienie wydolności fizycznej, uczucie stałego zmęczenia, znużenia,
  • spowolnienie umysłowe, trudności z pamięcią, zaburzenia koncentracji,
  • uczucie zimna, spadek temperatury ciała,
  • skóra staje się sucha, szorstka, łuszcząca, może pojawić się tzw. obrzęk śluzowaty,
  • twarz chorego nabiera maskowatego wyglądu – jest blada, nieruchoma, powieki obrzęknięte,
  • włosy tracą połysk, są suche, łamliwe,
  • masa ciała zwiększa się, głos staje się chrapliwy, szorstki,
  • akcja serca staje się wolna, ciśnienie tętnicze spada, mogą wystąpić objawy niewydolności krążenia, duszność,
  • chorzy skarżą się na zaparcia,
  • czasem występują zaburzenia miesiączkowania, niepłodność, poronienia,
  • przyspiesza się rozwój miażdżycy,
  • pojawiają się zmiany w badaniach dodatkowych: niedokrwistość, wysokie stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i trójglicerydów,
  • wzrasta stężenie TSH (chociaż w niektórych postaciach jest obniżone), poziom FT4 jest obniżony, a FT3 obniżony lub prawidłowy.

Czasem hypotyreoza (stan niedoczynności gruczołu tarczowego) przybiera postać subkliniczną (z podwyższonym TSH, ale prawidłowym poziomem FT4). U osób starszych objawy niedoczynności tarczycy mogą być bardziej dyskretnie wyrażone i czasem są mylnie kładzione na karb miażdżycy, starzenia się i demencji lub depresji.

Do rozwoju nabytej niedoczynności tarczycy prowadzą takie stany jak:

  • zapalenie tarczycy podostre lub poporodowe,
  • choroba Hashimoto, czyli autoimmunologiczne zapalenie tarczycy,
  • stan po całkowitym lub częściowym wycięciu tarczycy,
  • stan po leczeniu jodem promieniotwórczym,
  • naświetlania guzów w okolicy szyi lub radioterapia raka piersi,
  • niedobór jodu w środowisku,
  • niedoczynność przysadki mózgowej (wówczas współistnieją jeszcze inne niedobory hormonalne),
  • stosowanie niektórych leków: amiodaronu, fenytoiny, jodowych środków kontrastowych,
  • przedawkowanie leków przeciwtarczycowych.

Nadczynność tarczycy – przyczyny i objawy

Objawy zaburzeń hormonalnych tarczycy mają charakter przeciwstawny, a więc w nadczynności tarczycy na odwrót chory będzie się skarżył na:

  • nerwowość, uczucie niepokoju, rozdrażnienia, bezsenność, drżenie rąk,
  • kołatanie serca, czasem z niemiarowością, podwyższone ciśnienie tętnicze,
  • nietolerancję ciepła, nadmierne pocenie się, a nawet stany podgorączkowe,
  • chudnięcie mimo dobrego lub zwiększonego apetytu,
  • osłabienie, szybkie zmęczenie mięśni,
  • tendencję do biegunek.

Charakterystycznym objawem jest miękka, delikatna, ciepła skóra, określana jako "aksamitna". Akcja serca zwykle jest przyspieszona, może pojawić się wytrzeszcz oczu, obrzęk przedgoleniowy, powiększenie tarczycy w postaci wola. Oznaczenie poziomu hormonów zwykle potwierdza wstępne przypuszczenia.

Trudności rozpoznawcze mogą wystąpić (podobnie jak przy niedoczynności) u ludzi starszych. Mogą manifestować się np. jedynie tachykardią (przyspieszoną akcją serca) lub arytmią, najczęściej migotaniem przedsionków, przewlekłymi biegunkami lub wyniszczeniem. Osoby te czasem niepotrzebnie poddawane są wielu badaniom w celu poszukiwania choroby nowotworowej. Decydujące znaczenie dla rozpoznania ma prawie zawsze podwyższone stężenie FT3. FT4 wzrasta w ok. 90% (ale może być obniżone). TSH jest obniżone lub nawet niewykrywalne. W postaci subklinicznej obniżonej wartości TSH towarzyszy prawidłowy poziom FT3 i FT4.

Nadczynność tarczycy rozwija się:

  • na podłożu zaburzeń immunologicznych (choroba Gravesa-Basedowa). W tej postaci dodatkowo można wykryć różne przeciwciała, np. skierowane przeciwko receptorom TSH-TSI, przeciwciała wiążące tyreoglobulinę, T4 lub T3 i inne,
  • z powodu zwiększenia aktywności pewnych obszarów tarczycy, które "wymykają się" spod kontroli hormonów przysadki. Obszary te w postaci jednego lub więcej guzków nie zaprzestają produkcji, mimo że poziom hormonów przekroczył normę,
  • w przebiegu podostrego zapalenia tarczycy,
  • w przebiegu raka tarczycy,
  • w wyniku zastosowania nadmiernych dawek hormonów (np. w leczeniu niedoczynności lub uzupełnianiu ich po operacjach tarczycy).

W diagnostyce chorób tarczycy oprócz badań hormonalnych szerokie zastosowanie znalazła ultrasonografia. Za jej pomocą możemy ocenić wielkość tarczycy, wykryć obecność guzków, torbieli i innych zmian anatomicznych. Pod kontrolą USG wykonuje się biopsję cienkoigłową i pobiera próbki do badania histopatologicznego.

Badania rentgenowskie nie mają większego znaczenia, z wyjątkiem sytuacji, gdy podejrzewamy obecność wola zamostkowego. Tarczyca, rozrastając się pomiędzy strukturami kostnymi klatki piersiowej, uciska na tchawicę, przełyk, naczynia i powoduje duszności, zaburzenia połykania czy zaburzenia krążenia. W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy planowane jest leczenie jodem radioaktywnym, wykonuje się badanie scyntygraficzne.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.7


Może cię

Dieta w chorobach tarczycy

Choroby tarczycy, m.in. nadczynność i niedoczynność tarczycy, wymagają specjalistycznego leczenia. Obie choroby manifestują się zmianami ...

Badania tarczycy

W przypadku podejrzenia chorób tarczycy wykonuje się badania stężenia hormonów, pozwalające ocenić stan czynnościowy gruczołu. ...

Objawy nadczynności tarczycy

Objawy nadczynności tarczycy manifestują się pod postacią zmian w układzie nerwowym i układzie krążenia. Widoczne ...

Niedoczynność tarczycy – przyczyny, objawy, badania, leczenie niedoczynności gruczołu tarczowego

Przyczyną niedoczynności tarczycy jest niedobór tyroksyny. Niskie TSH zaburza prawidłowe wydzielanie hormonów tarczycy – tyroksyny ...

Choroby tarczycy – jakie są objawy chorej tarczycy?

Choroby tarczycy związane są z zaburzeniami jej hormonów (T3, T4, TSH). Wśród najczęstszych można wymienić ...

Zapalenie tarczycy

Zapalenia tarczycy to zespół schorzeń o różnej etiologii i różnym stopniu nasilenia objawów. Wśród przyczyn ...

Przyczyny nadczynności tarczycy

Najczęstszą przyczyną nadczynności tarczycy jest choroba Gravesa-Basedowa. Inne przyczyny to wole guzkowe toksyczne, wole rozlane ...

Przełom tarczycowy (hipermetaboliczny) – przyczyny, objawy, leczenie, rokowanie

Przełom tarczycowy to stan zagrażający życiu. To najgroźniejsze powikłanie, jakie może rozwinąć się w wyniku ...

Hormony a nadciśnienie

Nadciśnienie tętnicze jest chorobą powszechną – szacuje się, że cierpi na nie ok. 32% dorosłych ...

Nadczynność tarczycy

Nadczynność gruczołu tarczowego można określić jako nadmierne oddziaływanie hormonów tarczycy na komórki ludzkiego organizmu. Nadczynność ...

Choroba Gravesa-Basedowa – przyczyny, objawy, badania, leczenie, dieta

Choroba Gravesa-Basedowa to najczęstsza przyczyna nadczynności tarczycy. To choroba autoimmunologiczna, w przebiegu której dochodzi do ...

Leczenie jodem w chorobach tarczycy

Leczenie jodem promieniotwórczym stosuje się w chorobach tarczycy. Promieniowanie w sposób kontrolowany uszkadza komórki tarczycy, ...

Komentarze (0)