Kwasica metaboliczna – przyczyny, objawy, badanie, leczenie kwasicy metabolicznej

Kwasica metaboliczna to zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej w organizmie i spadek pH krwi. Wyróżniamy m.in. kwasicę ketonową oraz kwasicę mleczanową. Jest to stan zagrożenia życia. W przebiegu kwasicy metabolicznej objawy to przede wszystkim: zaburzenia oddechowe (oddech Kussmaula), elektrolitowe, rytmu serca i zaburzenia świadomości. Do jej rozpoznania konieczne jest wykonanie gazometrii. Leczenie zależy od choroby podstawowej.

Co to jest kwasica?

Kwasica (łac. acidosis) to stan, w którym dochodzi do obniżenia wartości pH krwi poniżej 7,35. W wyniku zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej w organizmie zwiększa się ilość kwaśnych jonów (jonów wodorowych H+). Wyróżniamy kwasicę oddechową i nieoddechową, czyli metaboliczną.

  • Kwasica oddechowa rozwija się w wyniku upośledzonego wydalania dwutlenku węgla podczas oddychania. Konsekwencją retencji CO2 jest wzrost stężenia kwasu węglowego i spadek pH.
  • Kwasica metaboliczna wywołana jest wskutek nagromadzenia się w organizmie kwaśnych związków, jak kwas mlekowy, pirogronowy, hydroksymasłowy, ketokwasy. Inną przyczyną kwasicy metabolicznej jest zachwianie równowagi kwasowo-zasadowej poprzez nadmierne tracenie zasadowych związków (dwuwęglanów). Dzieje się tak np. wskutek biegunek.

Pierwotna kwasica metaboliczna – niskie pH krwi

W przebiegu kwasicy metabolicznej dochodzi do wzrostu stężenia kwaśnych jonów wodorowych. Kompensacja organizmu przy kwasicy metabolicznej polega na pobudzeniu ośrodków oddechowych i hiperwentylacji. Pogłębienie i przyspieszenie oddechów prowadzi do zwiększonego wydychania dwutlenku węgla i spadku jego ciśnienia parcjalnego. Konsekwencją tego jest spadek stężenia kwasu węglowego i wzrost pH krwi.

W przypadku, gdy kompensacja organizmu jest skuteczna i dzięki niej dojdzie do unormowania wartości pH krwi (norma: 7,35–7,45), mówimy o kwasicy metabolicznej skompensowanej. Jeżeli mechanizmy nie zadziałają skutecznie i pH krwi jest wciąż obniżone, stan ten nazywany jest niewyrównaną kwasicą metaboliczną.

Rodzaje i przyczyny kwasicy metabolicznej

Kwasica metaboliczna jest wynikiem nagromadzenia w organizmie jonów wodorowych lub utraty związków zasadowych. Zwykle jest poważnym następstwem wielu chorób. Rodzaje kwasicy metabolicznej to:

  • kwasica ketonowa – jest wynikiem nagromadzenia się związków ketonowych w organizmie; przyczynami kwasicy ketonowej są: długotrwałe głodzenie, zatrucie alkoholem etylenowym (tzw. kwasica metaboliczna alkoholowa), niedobór insuliny (wywołujący cukrzycową kwasicę ketonową);
  • kwasica mleczanowa – w jej przebiegu dochodzi do znacznego podwyższenia stężenia mleczanów w surowicy; wśród przyczyn kwasicy mleczanowej wymienia się: ciężkie niedotlenienie w astmie, zatrucie czadem;
  • kwasica będąca wynikiem zatrucia metanolem – alkohol metylowy w organizmie człowieka przekształca się do kwasu mrówkowego i aldehydu; nagromadzenie tych substancji stanowi przyczynę kwasicy metabolicznej;
  • kwasica po zatruciu glikolem etylenowym – substancja ta często spożywana jest przez osoby mające problem z alkoholem jako jego tańszy zamiennik; jest przyczyną zatrucia i rozwoju ciężkiej kwasicy metabolicznej;
  • kwasica metaboliczna w chorobach nerek – nieprawidłowa praca nerek jest przyczyną upośledzonego wydalania z organizmu wraz z moczem kwasów organicznych (fosforanów, siarczanów, mocznika); w wyniku ich zatrzymania dochodzi do wzrostu stężenia jonów H+ i obniżenia pH krwi;
  • zwiększona utrata związków zasadowych – utrata związków zasadowych następuje przez przewód pokarmowy, najczęściej w przebiegu biegunek.

Oddech Kussmaula i inne objawy kwasicy metabolicznej

Przy kwasicy metabolicznej objawy są różnorodne. Charakterystycznym symptomem ze strony układu oddechowego jest hiperwentylacja, czyli pogłębienie i przyspieszenie oddechu. W medycynie objaw ten określany jest oddechem Kussmaula lub oddechem gonionego psa. W przebiegu kwasicy mogą się również pojawić zaburzenia świadomości, uczucie zmęczenia, splątanie, senność, aż do śpiączki włącznie.

Ponadto inne objawy kwasicy to:

  • zaburzenia elektrolitowe (przede wszystkim hiperkalemia, czyli podwyższenie stężenia potasu we krwi),
  • zaburzenia rytmu serca,
  • bóle brzucha,
  • bóle klatki piersiowej,
  • obniżenie ciśnienia krwi.

Skutkiem kwasicy metabolicznej może być niewydolność układu krążenia, oddechowego, nerwowego. Inne objawy kwasicy metabolicznej zależą od jej typu i przyczyny. W kwasicy ketonowej jednym z charakterystycznych objawów jest zapach acetonu z ust chorego.

Badania i leczenie kwasicy metabolicznej

Podstawowym badaniem służącym do rozpoznania kwasicy metabolicznej jest gazometria krwi tętniczej. Dzięki niemu możliwe jest postawienie diagnozy, a także różnicowanie i monitorowanie innych zaburzeń wymiany gazowej i równowagi kwasowo-zasadowej (zasadowicy oddechowej, kwasicy oddechowej, zasadowicy metabolicznej).

Badanie to polega na pobraniu krwi tętniczej (rzadziej żylnej lub włośniczkowej) do specjalnej strzykawki. Najczęściej krew pobiera się z tętnicy udowej lub promieniowej. Strzykawka musi być szczelnie zamknięta, aby nie dostało się do niej powietrze i nie zaburzyło wyników. Wynik badania określa m.in. wartość pH krwi, ciśnienia parcjalnego tlenu i dwutlenku węgla, stężenie wodorowęglanów w osoczu, wysycenie tlenem hemoglobiny (saturacja).

Nieleczona kwasica metaboliczna to stan zagrożenia życia, który może doprowadzić do śmierci. Częstość jej występowania i rodzaj powikłań zależą od przyczyny kwasicy. Sposób leczenia powinien być ukierunkowany na przyczynę wystąpienia zespołu objawów.

Bibliografia:

  • Interna Szczeklika. Podręcznik chorób wewnętrznych. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2013.
  • https://podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/1142,kwasica-metaboliczna
Opublikowano: ; aktualizacja: 17.04.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Co zatrzymuje wodę w organizmie?

Zatrzymanie wody w organizmie to dość powszechny problem, który dotyczy przede wszystkim kobiet. Jego przyczyny ...

Choroba Hashimoto

Choroba Hashimoto, zwana inaczej limfocytarnym zapaleniem tarczycy, jest najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy. Schorzenie to należy ...

Kwasica ketonowa, mleczanowa, oddechowa

Kwasica organizmu jest efektem zachwiania gospodarki wodno-elektrolitowej. Pojawia się on wtedy, gdy pH krwi obniża ...

Tachypnoe – przyspieszony i szybki oddech – przyczyny i objawy

Tachypnoe to inaczej przyspieszone oddychanie, oznacza podwyższoną częstość oddechów na minutę. Do potencjalnych przyczyn tachypnoe ...

Akromegalia i gigantyzm

Pojęcia akromegalii i gigantyzmu często stosowane są zamiennie. Jest to błąd, ponieważ w rzeczywistości są ...

Amoniak w moczu

Badanie amoniaku w moczu pozwala na określenie czy organizm utrzymuje równowagę kwasowo-zasadową. Norma amoniaku w ...

Hiperinsulinizm

Hiperinsulinizm to stan, w którym dochodzi do nadmiernego wydzielania insuliny w organizmie przez trzustkę. Wyróżnia ...

Niski poziom testosteronu u kobiet i mężczyzn

Testosteron jest podstawowym hormonem androgennym. Powstaje w ciągu przemian chemicznych z prekursora, jakim jest cholesterol. ...

Jajniki – funkcje i hormony

Synteza hormonów płciowych żeńskich, czyli estrogenów, w jajnikach jest skomplikowana. Komórki tekalne jajnika pod wpływem ...

Jak wybrać glukometr?

Glukometr jest jednym z najważniejszych narzędzi wykorzystywanych przez osoby chorujące na cukrzycę do kontroli własnej ...

Przedwczesna menopauza

Przedwczesne przekwitanie nie jest zjawiskiem częstym, ponieważ dotyczy średnio 1 na 100 kobiet. Proces ten ...

Obrzęk twarzy

Obrzęknięta twarz może być konsekwencją różnych stanów, zarówno fizjologicznych, jak i chorobowych. Okolicznością wystąpienia obrzęków ...

Komentarze (0)