Hiperprolaktynemia – przyczyny, objawy, leczenie

Hiperprolaktynemia to stan, w którym stwierdza się zwiększone stężenie prolaktyny. Przyczyną zwiększonego poziomu prolaktyny może być gruczolak przysadki, obniżona ilość dopaminy, działanie leków. Objawami hiperprolaktynemii może być mlekotok, zaburzenia miesiączkowania, niskie libido. Leczenie hiperprolaktynemii polega głównie na farmakoterapii, a w określonych przypadkach na usunięciu gruczolaka przysadki.

Czym jest hiperprolaktynemia?

Termin hiperprolaktynemia oznacza podwyższone stężenie hormonu prolaktyny we krwi. Norma jej stężenia wynosi < 1,1 nmol/l (< 25 ug/l). Prolaktyna jest hormonem peptydowym produkowanym przez przedni płat przysadki mózgowej przez tak zwane komórki prolaktotropowe. Ich funkcja, podobnie jak w przypadku innych komórek produkujących hormony tropowe, podlega regulacji przez inne hormony.

W przypadku prolaktyny jest to jedynie hamujący wpływ dopaminy, która pełni rolę hamującą i nazywana jest prolaktostatyną. Komórki prolaktotropowe, w odróżnieniu od innych znajdujących się w przysadce, nie podlegają wpływowi żadnego hormonu pobudzającego wydzielanie.

Rola prolaktyny polega na pobudzaniu gruczołów mlecznych do przebudowy i produkcji pokarmu w okresie laktacji. Poza tym, ma również wpływ na modulowanie funkcji płciowych i popędu seksualnego, dlatego też pełni również rolę u mężczyzn. Zważywszy na to należy pamiętać, że termin hiperprolaktynemia nie odnosi się do okresu ciąży i laktacji, gdyż wówczas podwyższone stężenie prolaktyny jest objawem fizjologicznym i nie powinno wzbudzać niepokoju.

Przyczyny hiperprolaktynemii

Gruczolak przysadki

Najczęstszą patologiczną przyczyną podwyższonego stężenia prolaktyny (hiperprolaktynemii) jest gruczolak przysadki. Jest to rodzaj łagodnego nowotworu wywodzącego się z komórek przedniego płata przysadki mózgowej, które mogą, ale nie muszą wydzielać tzw. hormonów tropowych. Najczęściej są to gruczolaki nieaktywne hormonalnie, co oznacza, że nie wydzielają żadnego hormonu (gruczolaki nieme). Mogą jednak występować gruczolaki wydzielające hormony. Może dotyczyć to każdego rodzaju komórek, a zatem w sposób nadmierny i niekontrolowany wydzielać każdy z hormonów tropowych. Jeśli gruczolak nie jest niemy to najczęściej produkuje prolaktynę, a najrzadziej tyreotropinę.

Ponad to nowotwory te można podzielić ze względu na wielkość na mikro- i makrogruczolaki. Jest to istotne, ponieważ w przypadku makrogruczolaków aktywnych, poza objawami wynikającymi z podwyższonego stężenia hormonów pojawiają się również następstwa tzw. „efektu masy” czyli ucisku guza na okoliczne struktury. Do objawów tych należą bóle głowy, niedowidzenie obustronne, które jest wyrazem ucisku na przebiegające w pobliżu nerwy wzrokowe oraz zaburzenia syntezy innych hormonów przysadki i podwzgórza.

Hiperprolaktynemia a obniżona ilość dopaminy

Kolejną przyczyną hiperprolaktynemii jest obniżona ilość dopaminy docierającej do komórek, która w prawidłowych warunkach hamuje syntezę prolaktyny. Dopamina, podobnie jak inne substancje modulujące funkcję komórek tropowych, jest produkowana w podwzgórzu i transportowana do przysadki przez tak zwaną szypułę. Tak więc w każdym przypadku uszkodzenia szypuły przysadki komórki produkujące prolaktynę stają się pozbawione hamującego wpływu dopaminy i będą produkowały prolaktynę w nadmiernych ilościach. Przyczyną takiej sytuacji mogą być guzy podwzgórza lub samej szypuły uniemożliwiające transport, choroby zapalne tej okolicy lub urazy głowy przebiegające z zerwaniem szypuły.

Warto wspomnieć, że silny stres, nerwica oraz zbyt krótki czas przeznaczony na sen, mogą prowadzić do zaburzeń uwalniania prolaktyny.

Wysoki poziom prolaktyny po lekach

Drugą co do częstości przyczyną hiperprolaktynemii jest wpływ leków obniżających stężenie dopaminy. Należą do nich:

  • leki przeciwdepresyjne,
  • niektóre leki na nadciśnienie,
  • przeciwbólowe opioidy.

Hiperprolaktynemia jest jednym z ich działań niepożądanych.

Hiperprolaktynemia czynnościowa

Podwyższone stężenie prolaktyny może występowac także w przypadku niewydolności wątroby lub nerek, kiedy jej rozkład i wydalanie są zaburzone. Poza powyższymi, do hiperprolaktynemii może dochodzić również w przypadku niewyrównanej niedoczynności tarczycy.

Jeśli wykluczy się wszystkie podane wcześniej przyczyny oraz ciąże, a stężenie prolaktyny jest podwyższone rozpoznajemy tak zwaną hiperprolaktynemię czynnościową. Termin ten oznacza nadmierną produkcję prolaktyny przez prawidłowe komórki gruczołowe (bez obecności gruczolaka). Aby potwierdzić to rozpoznanie wykonuje się test z podaniem metoklopramidu (lek obniżający stężenie dopaminy) i oznacza się stężenie prolaktyny po jej podaniu. Wzrost stężenia powyżej 6 razy świadczy o hiperprolaktynemii czynnościowej, gdyż komórki nowotworowe nie reagują na zmiany stężenia dopaminy w ogóle lub tylko w niewielkim stopniu.

Objawy hiperprolaktynemii

Objawy wysokiej prolaktyny są zróżnicowane w zależności od samego stężenia prolaktyny oraz płci.

U kobiet przy umiarkowanie podwyższonym stężeniu (1,1–2,3 nmol/l) pojawiają się:

  • zaburzenia miesiączkowania, ale bez całkowitego jego braku,
  • niewydolność ciałka żółtego, które może nie być w stanie odżywiać rozwijającego się zarodka, co jest równoznaczne z niepłodnością,
  • obniżenie popędu płciowego,
  • mlekotok czyli wycieku mleka z brodawki sutkowej poza okresem karmienia.

Przy stężeniu prolaktyny w granicach 2,3–4,5 nmol/l pojawia się

  • brak miesiączki,
  • mlekotok,
  • zmniejszenie narządów płciowych.

Jeśli stężenie prolaktyny przekroczy 4,5 nmol/l brak miesiączki i mlekotok występują zawsze, natomiast gonady ulegają stopniowemu zanikowi.

Hiperprolaktynemia u mężczyzn objawia się:

  • impotencją,
  • niepłodnością,
  • przerostem gruczołów piersiowych,
  • mlekotokiem,
  • spadkiem masy mięśniowej.

Objawy te stają się również bardziej nasilone w miarę wzrostu stężenia prolaktyny.

Duże stężenia prolaktyny, którym nie towarzyszą objawy kliniczne lub są one niewielkie, mogą być wywołane tzw. makroprolaktyną.

Leczenie hiperprolaktynemii

Leczenie hiperprolaktynemi i to ile trwa jest zróżnicowane i ściśle zależne od jej przyczyny. W przypadku, kiedy nadmierną ilość prolaktyny wydziela gruczolak przysadki zalecane jest poddanie się zabiegowi usunięcia guza metodą endoskopową przez nos. Niesie to jednak ze sobą pewne ryzyko powikłań pooperacyjnych. Jeśli istnieją przeciwwskazania do leczenie chirurgicznego, istnieje również możliwość włączenia terapii farmakologicznej.

Stosuje się leki z grupy agonistów receptora dopaminowego, które działają tak samo jak dopamina, jednak prowadzą również do takich samych działań niepożądanych. W przypadku makrogruczolaków, kiedy do objawów hiperprolaktynemii dołączają się również objawy związane z efektem masy, leczenie chirurgiczne staje się konieczne, jednak nawet po zabiegu wymagane jest dalsze przyjmowanie leków. W przypadkach hiperprolaktynemii polekowej wskazane jest odstawienie leków lub zmiana ich na inne.

Jakie są skutki, powikłania tego zaburzenia? Hiperprolaktynemia nie pozostawia stałych następstw. Wszystkie zmiany powstające w organizmie pod jej wpływem są odwracalne, a leczenie jest prowadzone do momentu ustąpienia objawów. Nawet w przypadku gruczolaków przysadki rokowanie jest korzystne. Mikrogruczolaki rzadko mają tendencję do nadmiernego rozrastania się, a nawet w przypadku makrogruczolaków objawy efektu masy są rzadkie. Zoperowany guz najczęściej nie daje nawrotów.

Dieta przy hiperprolaktynemii powinna ograniczyć spożywanie cukrów prostych, gdyż niektórym zaburzeniom endokrynologicznym towarzyszy insulinooporność. Dieta powinna być bogata w warzywa o owoce i przeciwutleniacze. Wskazana jest podaż białka, węglowodanów złożonych i zdrowych tłuszczów. Dobrym uzupełnieniem będą ryby, produkty zbożowe, rośliny strączkowe. Należy zrezygnować z produktów dosładzanych, słodyczy, słodkich napojów.

Opublikowano: ; aktualizacja: 22.11.2018

Oceń:
4.2


Może cię

Nadczynność przysadki mózgowej

Przysadka mózgowa jest gruczołem wydzielania wewnętrznego, ważnym regulatorem czynności hormonalnej, gdyż wytwarza aż sześć ważnych ...

Podwyższona i wysoka prolaktyna – co oznacza taki wynik badania hormonu PRL?

Podwyższony i wysoki poziom prolaktyny (PRL) określany jest jako hiperprolaktynemia. Przyczyną tego stanu jest najczęściej ...

Prolaktyna – badanie – co oznacza niska i wysoka prolaktyna?

Prolaktyna (hormon prl) to hormon wytwarzany w przysadce mózgowej. Poziom prolaktyny oznacza się w przy ...

Zaburzenia hormonalne a tycie i problemy z odchudzaniem u kobiet

Otyłość czy nadwaga bardzo często kojarzone są z przyjmowaniem nadmiernej ilości kalorii, "przejadaniem" się i ...

Makroprolaktyna – co to jest, badanie, wynik, jak interpretować?

Makroprolaktyna to nieaktywna forma hormonu prolaktyny, która nie jest aktywna biologicznie. Oznaczanie makroprolaktyny ma znaczenie ...

Gruczolak przysadki (mikrogruczolak, makrogruczolak) – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

Najczęściej spotykanymi guzami przysadki są gruczolaki. Jest to zróżnicowana grupa guzów, charakteryzująca się zmiennym obrazem ...

Cykle bezowulacyjne – jakie są przyczyny, jak wyglądają i jak leczyć brak owulacji?

Cykl bezuwulacyjny to cykl, podczas którego nie dochodzi do jajeczkowania, czyli uwolnienia komórki jajowej. Przyczyny ...

Prolaktyna – test z metoklopramidem

Test prolaktyny z metoklopramidem wykonujemy w celu dalszej diagnostyki przyczyn hiperprolaktynemii. Metoklopramid jest lekiem, który ...

Niewydolność przysadki

Charłactwo przysadkowe jest historycznym określeniem niewydolności przysadki. Zespół objawów niewydolności przysadki inaczej zwany jest również ...

Pierwotny brak miesiączki

Fizjologicznie u młodej kobiety pierwsza menstruacja, tzw. menarche, pojawia się około 12-13 roku życia. Miesiączka ...

Wideo – Guzy hormonalnie czynne

Guzy hormonalnie czynne, to guzy powstałe z komórek gruczołów dokrewnych mające zdolność wytwarzania substancji o ...

Wideo – Hiperprolaktynemia

Hiperprolaktynemia jest to zwiększone wydzielanie prolaktyny przez przysadkę. Występuje ona w niektórych stanach fizjologicznych, np. ...

Komentarze i opinie (2)


Czy tycie i wzrost masy ciała to objaw hiperprolaktynemii, mam taki wynik i ciągle tyje, a może to inne zaburzenia hormonalne?

#ela Idz na. Badania krwi na początku prolaktyny. Koszt to ok.20 zł
Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon