Hiperaldosteronizm

Brak zdjęcia

10 października 2013

Podwyższone stężenie aldosteronu w surowicy krwi występuje w hiperaldosteronizmie pierwotnym (tzw. zespół Conna) oraz w hiperaldosteronizmie wtórnym. Hiperaldosteronizm w połączeniu z nadmiernym dostarczaniem sodu w diecie może doprowadzić do uszkodzenia tętnic oraz do rozwoju nefropatii.

Czym jest aldosteron?

Aldosteron jest to mineralokortykosteroid, wytwarzany przez warstwę kłębkową kory nadnerczy. Odpowiada za utrzymanie prawidłowego stężenia sodu i potasu we krwi oraz za utrzymanie prawidłowej objętości płynu pozakomórkowego. Aldosteron oddziałuje na receptory zlokalizowane w mózgu, sercu, jelicie grubym, naczyniach i śliniankach, ale przede wszystkim na receptory w nerkach. Jego wydzielanie w warunkach fizjologicznych jest regulowane przez układ renina-angiotensyna (RAA).

Do głównych zadań aldosteronu należy:

  • wzrost wchłaniania zwrotnego sodu w nerkach,
  • zwiększone wchłanianie sodu przez komórki gruczołów potowych, ślinowych i nabłonka jelitowego,
  • zwiększone wydzielania potasu i wodoru przez komórki kanalików nerkowych,
  • zwiększenie objętości płynu pozakomórkowego – wzrost objętości wyrzutowej serca i ciśnienia tętniczego.

Podwyższone stężenie aldosteronu w surowicy krwi występuje w:

  • hiperaldosteronizmie pierwotnym (tzw. zespół Conna),
  • hiperaldosteronizmie wtórnym – przy długotrwałym i nadmiernym pobudzeniu RAA wskutek utraty sodu, hipowolemii, nadciśnienia naczyniowo-nerkowego, w wyniku przyjmowania dużych ilości środków przeczyszczających lub moczopędnych, guza wydzielającego reninę, stosowania estrogenów w hormonalnej terapii zastępczej lub w doustnych środkach antykoncepcyjnych.

Hiperaldosteronizm pierwotny (zespół Conna)

Zaburzenie jest najczęściej spowodowane idiopatycznym (o niejasnej przyczynie) przerostem nadnerczy, gruczolakiem nadnerczy, rzadko występuje również rodzinna postać hiperaldosteronizmu typ I i II, rak nadnerczy czy ektopowe (poza nadnerczami) wydzielanie aldosteronu przez nowotwór.

Podwyższone stężenie aldosteronu w surowicy krwi w zespole Conna nie podlega regulacji układowi renina-angiotensyna ani jego poziom nie ulega obniżeniu po obciążeniu sodem.

Wpływ aldosteronu na nerki

Początkowo, w wyniku zwiększonego wydzielania, aldosteron prowadzi do wzrostu objętości płynu pozakomórkowego (hiperwolemii) wskutek gromadzenia się wody i sodu w organizmie. Stan taki trwa krótko. Stosunkowo szybko dochodzi do tzw. zjawiska „uniku” – wzrasta diureza (ilość oddawanego moczu), wskutek czego objętość płynu pozakomórkowego ulega unormowaniu. Za taką odpowiedź organizmu prawdopodobnie odpowiada ANP (przedsionkowy peptyd natriuretyczny; wytwarzany w sercu).

Hiperaldosteronizm w połączeniu z nadmiernym dostarczaniem sodu w diecie może doprowadzić do uszkodzenia tętnic małego i średniego kalibru oraz do rozwoju nefropatii.

Wpływ aldosteronu na układ krążenia

Podwyższone stężenie aldosteronu wywiera niekorzystny wpływ na układ krążenia. Pierwotny hiperaldosteronizm jest uważany za jedną z najczęstszych przyczyn wtórnego nadciśnienia tętniczego. Nadciśnienie może mieć różny stopień nasilenia, ale często jest oporne na leczenie hipotensyjne.

Nadciśnienie tętnicze, w przebiegu hiperaldosteronizmu pierwotnego, jest spowodowane zaburzeniem gospodarki wodno-elektrolitowej, a także zwiększeniem działania naczynioskurczowego angiotensyny II, pobudzeniem podziałów komórkowych i działania prozapalnego aldosteronu.

Aldosteron wydzielany w nadmiarze, działając synergistycznie z angiotensyną, jest również odpowiedzialny za włóknienie naczyń i upośledzenie czynności śródbłonka oraz za włóknienie i przerost mięśnia sercowego.

Inne objawy, takie jak osłabienie mięśniowe, skurcze mięśniowe, tężyczka, parestezje, a nawet czasowe porażenia mięśniowe oraz zaburzenia rytmu serca są w głównej mierze spowodowane znacznym niedoborem potasu.

Rozpoznanie hiperaldosteronizmu pierwotnego

Badania w kierunku diagnostyki hiperaldosteronizmu są wykonywane u osób z nadciśnieniem tętniczym niepoddającym się leczeniu z towarzyszącą hipokaliemią lub zwiększonym wydalaniem potasu w moczu. Należy zwrócić uwagę na coraz częściej podkreślany fakt, iż hiperaldosteronizm pierwotny może również występować z prawidłowym stężeniem potasu we krwi. Hipokaliemia, pojawiająca się w cięższych postaciach, może wystąpić zarówno samoistnie, jak i po zastosowaniu leków moczopędnych czy też w wyniku wymiotów, biegunek lub niedostatecznej podaży potasu w diecie.

Wskazania do diagnostyki hiperaldosteronizmu pierwotnego

Można podejrzewać hiperaldosteronizm pierwotny w przypadku, gdy stwierdzone jest:

  • nadciśnienie tętnicze umiarkowanego (> 160-179/100-109 mmHg) lub ciężkiego (> 180/110 mmHg) stopnia,
  • nadciśnienie tętnicze (> 140/90) oporne na leczenie pomimo stosowania 3 leków hipotensyjnych,
  • nadciśnienie tętnicze z hipokaliemią samoistną lub polekową,
  • obciążający wywiad rodzinny (hiperaldosteronizm pierwotny występujący u krewnych, incydenty naczyniowo-mózgowe poniżej 40. roku życia, występujące rodzinnie wczesne nadciśnienie tętnicze),
  • wykryty przypadkowo guz nadnercza.

Badania hiperaldosteronizmu pierwotnego

W przypadku podejrzenia hiperaldosteronizmu pierwotnego wykonuje się oznaczenie stężenia aldosteronu w surowicy krwi oraz ocenia się ARO (aktywność reninową osocza).

Aby uzyskać wiarygodne wyniki, pacjent powinien przyjmować w diecie prawidłową ilość sodu i potasu. W razie możliwości należy odstawić leki, które mogą przyczynić się do uzyskania fałszywych wyników. Zaliczane są do nich substancje mające wpływ na układ renina-angiotensyna, a także leki wpływające na gospodarkę sodowo-potasową: są to m.in. spironolakton, eplerenon, beta-blokery, ACEI, inhibitory reniny). Jedynymi lekami, które mogą być stosowane w trakcie badań w kierunku hiperaldosteronizmu pierwotnego, to werapamil i alfa-blokery.

W celu potwierdzenia rozpoznania hiperaldosteronizmu pierwotnego konieczne jest wykazanie braku lub niedostatecznego zahamowania wydzielania aldosteronu w odpowiedzi na bodźce fizjologiczne (dużą zawartość sodu w diecie, wlew i.v. 0,9% NaCl – tzw. test hamowania 0,9% NaCl), a także na leki (test z kaptoprylem, test z fluorokortyzonem). Do potwierdzenia ważne jest również stwierdzenie braku wzrostu ARO po pionizacji.

Wskaźnik ARR

Ważnym testem przesiewowym jest oznaczenie wskaźnika aldosteronowo-reninowego (ARR). Jest to stosunek stężenia aldosteronu (ng/ml) do aktywności reninowej osocza ARO (ng/ml/h).

Uzyskanie wartości ARR powyżej 20-40 jest wskazaniem do pogłębienia dalszej diagnostyki w kierunku hiperaldosteronizmu pierwotnego. Część badaczy uważa, że uzyskanie wartości ARR powyżej 30 przy stężeniu aldosteronu powyżej 20 ng/ml jest już wystarczające do rozpoznania hiperaldosternizmu pierwotnego.

Jak każdy wskaźnik, ARR nie jest idealny. W niektórych sytuacjach może dojść do uzyskania wyników fałszywie ujemnych lub fałszywie dodatnich. Podwyższone ARO wraz z podwyższonym stężeniem aldosteronu może być zaobserwowane w trakcie ciąży, po stosowaniu leków moczopędnych, przy zmniejszonym dostarczaniu sodu w diecie czy w fazie złośliwej nadciśnienia. Natomiast w podeszłym wieku lub przy upośledzonej funkcji nerek może występować obniżone stężenie aldosteronu oraz obniżone ARO.

Badania obrazowe

Tomografia komputerowa (TK) i rezonans magnetyczny (MR) wykazują podobną czułość i swoistość. Umożliwiają one uwidocznienie guza o średnicy od 8 do 10 mm.
W przypadku guzów o mniejszej średnicy, a także w celu odróżnienia przerostu nadnerczy od gruczolaka wykonuje się cewnikowanie żył nadnerczowych wraz z pomiarem stężenia aldosteronu.

Mniejszą rolę w diagnostyce posiada scyntygrafia nadnerczy z wykorzystaniem znakowanego jodem (131I ) analogu cholesterolu.

Leczenie hiperaldosteronizmu pierwotnego

Celem leczenia jest normalizacja ciśnienia tętniczego, unormowanie stężenia potasu i wydzielania aldosteronu.

Leczenie operacyjne (adrenalektomia) jest leczeniem z wyboru w przypadku gruczolaka lub raka kory nadnerczy.

Leczenie farmakologiczne obejmuje zastosowanie leków blokujących receptor mineralokortykoidowy (spironolakton, eplerenon), leków moczopędnych oszczędzających potas, ACEI i glikokortykosteroidów w hiperaldosteronizmie typu I.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.7


Może cię

Wideo – Niedoczynność przysadki

Niedoczynność przysadki to stan chorobowy związany z niedoborem jednego lub kilku hormonów przysadkowych, co w ...

Hipertrójglicerydemia

Hipertrójglicerydemia to zaburzenie gospodarki lipidowej, występujące z podwyższonym stężeniem trójglicerydów. Norma laboratoryjna dla trójglicerydów to ...

Menopauza

Menopauza to ostateczne ukończenie miesiączkowania (wystąpienie ostatniego krwawienia, po którym przez 12 miesięcy nie stwierdza ...

Nadczynność tarczycy

Nadczynność gruczołu tarczowego można określić jako nadmierne oddziaływanie hormonów tarczycy na komórki ludzkiego organizmu. Nadczynność ...

Objaw Chvostka – co oznacza, przyczyny, objawy, leczenie

Objaw Chvostka obejmuje mięśnie twarzy, powodując ich gwałtowny skurcz. Jest to jeden z symptomów tężyczki ...

Aktywność reninowa osocza – badanie ARO

Aktywność reninowa osocza, w skrócie ARO to badanie, które pozwala na określenie czy prawidłowo i ...

Hipoglikemia – przyczyny i objawy

Hipoglikemia to zmniejszone stężenie glukozy we krwi z towarzyszącymi objawami klinicznymi, wywołanymi jej niedoborem w ...

Mikroangiopatia – przyczyny, objawy, leczenie mikroangiopatii cukrzycowej

Mikroangiopatia to przewlekłe powikłanie cukrzycy, objawiające się jako zmiany zachodzące w drobnych naczyniach. W przebiegu ...

Wideo – Wole tarczycy (guzkowe i miąższowe)

Wolem nazywa się każde powiększenie tarczycy lub ektopowe położenie tkanki tarczycowej, np. w obrębie języka. ...

Aldosteron – badanie

Badanie aldosteronu – hormonu nadnerczy wykonuje się w stanach nadmiernego lub niedostatecznego wydzielania aldosteronu. Wysoki ...

Wideo – Nowotwory tarczycy i rak tarczycy

Nowotwory tarczycy dzieli się na łagodne oraz złośliwe. Do łagodnych należą gruczolaki tarczycy —najczęściej nie ...

Zespół Conna (hiperaldosteronizm pierwotny)

Zespół Conna to schorzenie endokrynologiczne, które polega na tym, że nadnercza produkują w nadmiarze hormon ...

Komentarze (0)