Cukrzyca a wysiłek fizyczny

Aktywność fizyczna przemyślana i prawidłowo dopasowana do aktualnego stanu wyrównania choroby ma działanie profilaktyczne oraz przynosi jedynie korzystne efekty w prowadzonej terapii cukrzycy.

Cukrzyca a sport

By zrozumieć korzyści płynące z regularnie podejmowanego wysiłku fizycznego i prawidłowo zaplanować swój trening, warto najpierw zrozumieć mechanizmy odpowiedzialne za regulację poziomu glukozy we krwi. Nasze mięśnie, podejmując pracę (czyli np. kurcząc się czy rozciągając), zużywają węglowodany oraz tłuszcze. W przypadku krótkotrwałego wysiłku (czyli trwającego do ok.15 minut) glukoza jest uwalniana do krwi z rozpadu glikogenu zgromadzonego w mięśniach. To właśnie spalanie glukozy dostarcza energii wymaganej do pracy mięśni. Gdy zaprzestajemy wysiłku, nadmiar glukozy ponownie przekształcany jest w formę magazynową, czyli glikogen. Jeśli jednak aktywność fizyczna trwa powyżej 15 minut, glukoza zaczyna być dostarczana z wątroby. Przy przedłużających się ćwiczeniach ponad 30 minut organizm rozpoczyna spalanie tłuszczów (w pierwszej kolejności zgromadzonych w mięśniach, następnie tych w tkance tłuszczowej). Każdorazowe przerwanie czy zakończenie długotrwałego wysiłku fizycznego wymaga od naszego ciała uzupełnienia zużytych zapasów glikogenu w mięśniach i wątrobie oraz zużytych tłuszczów. Ten proces jest możliwy dzięki insulinie wydzielanej samodzielnie u osób zdrowych, a także u osób z cukrzycą typu 2 czy podawanej w formie wstrzyknięć u chorych z cukrzycą typu 1. Ważna jest świadomość, że w przypadku znacznego obniżenia się poziomu glukozy we krwi (np. wskutek zużycia jej dużych ilości w trakcie ćwiczeń), gdy ilość insuliny będzie zbyt duża, może dojść do niekorzystnego zjawiska hipoglikemii.

Jakie są korzyści z wysiłku fizycznego w cukrzycy?

Regularnie uprawiana aktywność fizyczna o umiarkowanym tempie przynosi korzystne efekty dla każdego – zarówno u osób zdrowych, jak i u tych z rozpoznaną cukrzycą. Warto postrzegać ruch nie tylko jako lek w terapii, ale także ważny czynnik w profilaktyce wielu chorób, m.in.: układu sercowo-naczyniowego, kostno-stawowego czy właśnie w cukrzycy. Udowodniono bowiem, że podejmowanie aktywności fizycznej przynajmniej raz w tygodniu znacznie zmniejsza ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Każdorazowo wzrost wydatku energetycznego w trakcie ćwiczeń o 500 kcal (czyli np. około 40-minutowy bieg, 1,5-godzinny spacer) skutkuje obniżeniem o 6% szansy na rozwój cukrzycy insulinoniezależnej (czyli typu 2). Sport przede wszystkim pozwala na utrzymanie prawidłowej masy ciała lub wręcz jej zmniejszenie, co ma wielkie znaczenie w zapobieganiu rozwoju cukrzycy. To właśnie chorzy z otyłością są w grupie ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2. Regularne ćwiczenia fizyczne zmniejszają insulinooporność tkanek, czyli powodują, że komórki naszego organizmu stają się bardziej podatne na działanie insuliny. Wpływa to korzystnie na zmniejszenie stężenia glukozy we krwi. W efekcie pozwala to na zmniejszenie dawek przyjmowanych leków obniżających glikemię lub ilości wstrzykiwanych jednostek insuliny w trakcie terapii cukrzycy.

Cukrzyca a wysiłek fizyczny – wskazania

Podjęcie aktywności fizycznej w rozpoznanej cukrzycy zawsze powinno być poprzedzone konsultacją z lekarzem prowadzącym. Trzeba bowiem najpierw dokładnie ocenić ogólny stan zdrowia i stopień wyrównania cukrzycy. Konieczne jest wykluczenie obecności powikłań, które mogłyby się pogłębiać w trakcie ćwiczeń. Powinno się zatem ocenić nie tylko poziom glikemii, wykluczyć obecność acetonu w moczu (co jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do rozpoczęcia wysiłku), ale także ocenić stan tętnic wieńcowych i naczyń obwodowych w celu wykluczenia uszkodzeń w obrębie siatkówki (retinopatii), zaburzeń w naczyniach nerek (nefropatii) oraz uszkodzeń w układzie nerwowych (neuropatii). Specjalista pomoże także uświadomić choremu, co dzieje się z jego organizmem w trakcie ćwiczeń i nauczy rozpoznawać ewentualne sygnały. Trzeba bowiem pamiętać, że regularnie uprawiany sport w połączeniu z dietą to ważny element terapii. Niesie jednak ze sobą także ryzyko wystąpienia hipoglikemii, czyli niekorzystnego spadku poziomu glukozy we krwi. Chory leczony insuliną, który decyduje się podjąć wysiłek fizyczny większy niż dotychczas, musi być świadomy, że jego mięśnie zużyją w jego trakcie więcej glukozy niż zwykle. Może to skutkować zbytnim obniżeniem poziomu glukozy we krwi, czyli hipoglikemią. Nie ma jednak powodu do zbyt wielkich obaw – lekarz podpowie, jak wykluczyć takie zjawisko, np. zmniejszając odpowiednio dawkę wstrzykiwanej insuliny przez rozpoczęciem ćwiczeń czy spożywając posiłek bogaty w węglowodany. Zatem warto pamiętać o przygotowaniu merytorycznym przed rozpoczęciem regularnej aktywności fizycznej w cukrzycy, by czerpać z niej nie tylko radość, ale także korzyści zdrowotne.

Wysiłek fizyczny a cukrzyca – przeciwwskazania

Zdecydowanym przeciwwskazaniem do podjęcia ćwiczeń fizycznych jest poziom glukozy we krwi przed posiłkiem powyżej 7,77 mmol/l (czyli powyżej 140 mg%), a stężenie glukozy we krwi po 2 godzinach od zakończenia wysiłku wyższe od 12,2 mmol/l (czyli od 220 mg%) z towarzyszącym cukromoczem (czyli glukozą oznaczaną w moczu) większym od 30,0 g lub z obecnością acetonu. Wówczas przed rozpoczęciem regularnej aktywności fizycznej należy uzyskać poprawę stanu zdrowia, stosując prawidłowo zalecaną dietę i terapię insuliną.

Rodzaj ćwiczeń a cukrzyca

Każdorazowo aktywność fizyczna powinna być przede wszystkim dostosowana do aktualnego stanu wyrównania cukrzycy, ale również uwzględniać upodobania chorego, by sprawiać przyjemność i zachęcać do regularnego jej uprawiania. Pacjentom z cukrzycą zalecane są uprawiane co najmniej 3 razy w tygodniu i trwające od 30 do 60 minut ćwiczenia aerobowe. Promuje się tutaj spacery, wolny i nie forsujący marsz, pływanie, rekreacyjną jazdę na rowerze czy spokojny taniec. Należy pamiętać, by podejmowany wysiłek nie był zbyt intensywny. Pomiar tętna to wskaźnik pozwalający na ocenę intensywności ćwiczeń. Dla osób z cukrzycą wartością graniczną, której nie należy przekraczać, jest liczba 140 uderzeń serca na minutę. Kontrola tego wskaźnika jest niezwykle prosta – należy mierzyć tętno przez 15 sekund i pomnożyć przez 4. Intensywność wysiłku można także oceniać poprzez kontrolę objawów przemęczenia, takich jak: przyśpieszona liczba oddechów, obfite pocenie się czy uczucie zmęczenia. Przy nadmiernie intensywnych ćwiczeniach należy zwolnić ich tempo i nieco odpocząć.

Cukrzyca a sport – jak zacząć?

Cukrzyca wymaga konkretnych działań, do których należą:

  • kontroluj poziom glukozy we krwi zarówno przed rozpoczęciem wysiłku fizycznego, jak i po jego zakończeniu. Nie ćwicz, jeśli poziom glukozy będzie zbyt niski. Lepiej zjedz dodatkowy posiłek i odczekaj ok. 30 minut, by ponowić pomiar. Gdy poziom glikemii będzie znacznie podwyższony, także nie ćwicz. Skonsultuj się z lekarzem;
  • nie rozpoczynaj wysiłku fizycznego na czczo;
  • w trakcie ćwiczeń fizycznych miej przy sobie łatwo dostępne węglowodany proste (np. wodę z cukrem, sok), które będzie można wypić w razie odczucia skutków nadmiernego obniżenia się poziomu glukozy we krwi, czyli hipoglikemii;
  • zwiększaj tempo i czas trwania ćwiczeń stopniowo. Na początek wybieraj lekkie, nie obciążające ćwiczenia, np. spacer, marsz;
  • wykonuj kilka ćwiczeń rozciągających jako rozgrzewkę przed właściwą aktywnością oraz rozluźniających na zakończenie;
  • wybieraj wysiłek aerobowy, wytrzymałościowy, a unikaj ćwiczeń oporowych, siłowych (np. podnoszenia ciężarów);
  • ogranicz ryzyko wystąpienia hipoglikemii po lub w trakcie wysiłku – zjedz dodatkowy posiłek, jeśli planujesz ćwiczyć do 45 minut. Jeśli wysiłek ma być dłuższy, a stosujesz insulinę – zmniejsz dawkę przed rozpoczęciem (przy terapii z użyciem pena zredukuj dawkę o 20-30%, w przypadku insuliny długo działającej o 20-50 %);
  • ćwicz systematycznie! Tylko regularna aktywność przyniesie zamierzone efekty terapeutyczne!
Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.0


Może cię

Badanie tylnego odcinka oka

Badanie tylnego odcinka oka (dna oka) umożliwia nam ocenę siatkówki, tarczy nerwu wzrokowego, plamki oraz ...

Korzyści z uprawiania sportu

Regularny wysiłek fizyczny jest jednym z najważniejszych czynników zdrowego stylu życia i prewencji chorób. Przede ...

Cukrzyca typu 2

Cukrzyca typu 2 (łac. diabetes mellitus typi 2) inaczej zwana jest cukrzycą insulinoniezależną. Jest to ...

Cukrzyca typu 1

Cukrzyca typu 1 (łac. diabetes mellitus typi 1), inaczej zwana cukrzycą insulinozależną, to choroba metaboliczna ...

Dlaczego cukier jest szkodliwy?

Najczęściej słowo „cukier” kojarzymy jednoznacznie z cukrem spożywczym, czyli sacharozą, wytwarzaną z buraków cukrowych lub ...

Powikłania cukrzycy

Długotrwała hiperglikemia, czyli zwiększone stężenie glukozy we krwi, to główna przyczyna rozwoju przewlekłych powikłań cukrzycy. ...

Cukrzyca typu LADA

Cukrzyca typu LADA to postać utajonej cukrzycy, czyli choroby metabolicznej cechującej się hiperglikemią (zwiększonym poziomem ...

Cukrzyca MODY – przyczyny, diagnostyka, leczenie cukrzycy typu MODY

Cukrzyca typu MODY jest rzadko spotykanym rodzajem cukrzycy o podłożu genetycznym (cukrzyca monogenowa). Jej przebieg ...

Retinopatia cukrzycowa

Czynnikami ryzyka rozwoju retinopatii cukrzycowej, oprócz czasu trwania i skuteczności kontroli cukrzycy, są także wiek ...

Cukrzyca a seks

Mężczyźni chorujący na cukrzycę mogą cierpieć na zaburzenia erekcji, czyli problemy z osiągnięciem lub utrzymaniem ...

Hiperglikemia a cukrzyca

Hiperglikemia to zwiększone stężenie glukozy we krwi. Stan ten nie jest jednostką chorobową, lecz objawem ...

Choroby matki a ciąża

Wiele chorób, na które cierpi bądź cierpiała przyszła mama może negatywnie wpływać na sam przebieg ...

Komentarze (0)