Co to jest otyłość pierwotna?

Brak zdjęcia

16 października 2013

Otyłość pierwotna występuje u ok. 90% osób otyłych. Przyczyna zaburzenia jest wieloczynnikowa. Współdziałają tutaj zarówno czynniki środowiskowe, jak i genetyczne. Jednak powód otyłości pierwotnej jest jeden – dodatni bilans energetyczny utrzymujący się przez dłuższy czas.

Co to jest otyłość?

Otyłość jest to zaburzenie dotyczące składu ciała i jest związane z nadmiarem tkanki tłuszczowej w organizmie. Prowadzi on do zwiększenia masy ciała. Do oceny otyłości stosuje się wskaźnik BMI, czyli masa ciała w kilogramach dzielona przez wzrost w metrach do kwadratu. Wskaźnik BMI w granicach 25-30 to nadwaga, natomiast powyżej 30 to otyłość. Częstość występowania otyłości osiągnęła już rozmiary epidemii. Zalicza się ją do chorób cywilizacyjnych. Powoduje ona poważne problemy zdrowotne. Najnowsze badania sugerują, że obecne pokolenie młodych Amerykanów będzie pierwszym pokoleniem żyjącym krócej niż rodzice właśnie z powodu nadmiernej otyłości.

Jaki jest podział otyłości?

Otyłość można podzielić ze względu na różne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej w organizmie na: otyłość trzewno-brzuszną i otyłość udowo-pośladkową. Oba typy otyłości wiążą się z innymi zaburzeniami metabolicznymi i innym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. Badaniem służącym klasyfikacji do odpowiedniej grupy jest obwód talii w stosunku do obwodu bioder. Otyłość można też podzielić ze względu na przyczynę występowania. Wyróżniamy wtedy:

  • otyłość pierwotną lub prostą – związaną z interakcją czynników genetycznych i środowiskowych,
  • otyłość wtórną – rzadziej występującą, związaną z chorobami genetycznymi, endokrynologicznymi, neurologicznymi.

Otyłość pierwotna – przyczyny

Otyłość pierwotna występuje u ok. 90% osób otyłych. Przyczyna zaburzenia jest wieloczynnikowa. Współdziałają tutaj zarówno czynniki środowiskowe, jak i genetyczne. Jednak powód otyłości pierwotnej jest jeden. W pewnym okresie życia osoby otyłej zostaje zaburzony bilans energetyczny organizmu. Znaczy to, że dowóz energii z pożywienia jest za duży w stosunku do zapotrzebowania organizmu. Wtedy nadmiar energii zostaje zmagazynowany w postaci tkanki tłuszczowej. Im dłużej sytuacja nadmiaru kalorii trwa, tym więcej tkanki tłuszczowej się gromadzi.

Czynniki sprzyjające otyłości pierwotnej

Najistotniejszą rolę wśród czynników sprzyjających rozwojowi otyłości odgrywają: nieprawidłowa dieta, brak aktywności fizycznej, czynniki genetyczne.

Nieprawidłowa dieta a otyłość pierwotna

Podstawowe błędy żywieniowe prowadzące do otyłości to:

  • nadmiar kalorii,
  • dieta bogatotłuszczowa, z nadmiarem tłuszczów nasyconych – tłuszczę są łatwiej magazynowe w organizmie niż cukry. Dodatkowo u osób otyłych uczucie sytości popokarmowej jest słabo odczuwalne, dlatego po spożyciu pożywienia bogatego w tłuszcze nie obserwuje się ograniczenia przyjmowania kalorii przy następnym posiłku,
  • niska zawartość błonnika w diecie,
  • dieta bogatobiałkowa – może prowadzić do zaparć oraz zawierać duże ilości nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu,
  • nadmiar cukrów prostych, np. w słodyczach – prowadzi do szybszego powrotu uczucia głodu, sprzyja magazynowaniu tłuszczów,
  • spożywanie produktów wysoko przetworzonych, np. fast-foody, zupki chińskie,
  • przejadanie się, jedzenie szybko i dużo – prowadzi do zaburzeń w odczuwaniu sytości i nadmiernego rozciągnięcia żołądka.

Brak aktywności fizycznej a otyłość pierwotna

Energia dostarczana wraz z pożywieniem jest wydatkowana na spoczynkowy metabolizm organizmu, wytwarzanie ciepła oraz na wydatek energetyczny związany z wysiłkiem fizycznym. Brak aktywności fizycznej powoduje spadek spalania kalorii. A nadmiar energii dostarczony do organizmu jest magazynowany w tkance tłuszczowej.

Czynniki genetyczne a otyłość pierwotna

Nie ma wątpliwości, że czynniki genetyczne odpowiadają za naszą predyspozycję do budowy ciała. Jednak stwierdzenie, że otyłość jest winą genów, jest za często stosowane jako usprawiedliwienie. Częstość występowania otyłości w ostatnich latach znacznie wzrosła, a geny pozostały takie same. Dodatkowo otyłość pojawiła się w regionach świata wcześniej nie borykających się z tym problemem. Wniosek z tego jest taki, że predyspozycje genetyczne są tylko ułatwieniem, a nie powodem otyłości. Największe znaczenie ma tu środowisko, w którym żyjemy i to, co jemy. Zaś rodzinne występowanie otyłości najczęściej jest winą wspólnych nawyków żywieniowych, przekazywanych z pokolenia na pokolenie.

Czynniki psychologiczne a otyłość pierwotna

Na otyłość pierwotną mają wpływ:

  • nadmiar stresu powoduje złe nawyki żywieniowe: pospieszne, kaloryczne jedzenie; spożywanie alkoholu, który dostarcza organizmowi tzw. pustych kalorii,
  • destruktywne przekonania na temat własnej osoby, chęć karania siebie czy nagradzania poprzez jedzenie,
  • negatywne nastawienie do społeczeństwa propagującego szczupłą sylwetkę, do lekarzy, do odchudzania,
  • niechętne przyjmowanie zmian,
  • zaburzenia psychiczne, takie jak kompulsywne jedzenie.

Leczenie otyłości pierwotnej

Leczenie otyłości jest trudne. Wymaga od pacjentów wielu wyrzeczeń i samokontroli, nie jest jednak niemożliwe. Po pierwsze, pacjenci powinni przestrzegać specjalnej diety ułożonej przez dietetyka oraz pamiętać, że nie należy tylko schudnąć, ale dążyć do utrzymania stałej, niższej masy ciała. Dieta w otyłości powinna być:

  • ubogotłuszczowa,
  • niskokaloryczna.

Jednak sama dieta bez aktywności fizycznej nie powoduje skutecznej redukcji masy ciała. Ćwiczenia fizyczne zwiększają prawdopodobieństwo utrzymania niższej masy ciała oraz pozwalają zachować masę mięśniową. Zaleca się ćwiczenia tlenowe, takie jak nordic walking, bieganie, jazda na rowerze, pływanie. Powoduje to spalanie tłuszczu, a nie tylko trenowanie mięśni. Dodatkowo zaleca się psychoterapię. Pozwala ona na ustalenie psychicznego mechanizmu nadmiernego jedzenia. Psychoterapeuta pracuje też z chorym nad poczuciem własnej wartości, często zaniżonym przez otyłość, nad samokontrolą oraz nad zmianą postrzegania samego siebie. Możliwe jest też leczenie chirurgiczne, polegające na opaskowaniu żołądka lub założeniu by-passu. Nie jest to leczenie, które stosuje się u dużej grupy ludzi, zwykle u chorych ze wskaźnikiem BMI powyżej 40. Powikłania z nim związane, np. cukrzyca, nadciśnienie, hiperlipidemia rozwijają się u 60-80% pacjentów i są bardzo ciężkie. Jednak w leczeniu otyłości chorobowej jest to najskuteczniejsza metoda. Lekiem zaakceptowanym w terapii otyłości jest orlistat, który mniejsza wchłanianie tłuszczów. Wraz z dietą o zmniejszonej zawartości tłuszczów prowadzi do zredukowania masy ciała. Jest on dostępny tylko na receptę.

Skutki otyłości pierwotnej

Otyłość nie jest stanem, który pozostaje obojętny dla zdrowia. I poza faktem wyobcowania osób otyłych ze społeczeństwa, problemami psychicznymi z tym związanymi, np. depresją oraz ograniczeniem funkcjonowania w środowisku z powodu mniejszej aktywności fizycznej otyłość niesie za sobą szereg powikłań zdrowotnych. Otyłość, zwłaszcza otyłość trzewno-brzuszna, zwiększa ryzyko:

  • cukrzycy typu 2 – 80-90% osób otyłych choruje na cukrzycę,
  • nadciśnienia tętniczego – 80% osób otyłych po 50. roku życia cierpi na nadciśnienie,
  • chorób serca – otyłość powoduje otłuszczenie serca, nadciśnienie, cukrzycę, hiperlipidemię, wpływając na miażdżycę,
  • hiperlipidemii,
  • bezdechu sennego,
  • zmian miażdżycowych, choroby wieńcowej, udaru mózgu,
  • kamicy żółciowej,
  • chorób stawów – przeciążenie stawów przez nadmierną masę,
  • nowotworów – trzonu macicy, piersi, prostaty, jelita grubego i okrężnicy,
  • obniżenia płodności, zespołu policystycznych jajników,
  • powikłań położniczych.
Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Otyłość

Otyłość jest chorobą. Można ją prosto zdefiniować jako zwiększenie masy ciała ponad przyjętą normę. Otyłość ...

Sposoby na otyłość u dzieci

Dzieci, podobnie jak osoby dorosłe, narażone są na rozwój nadwagi i otyłości. Obecnie otyłość klasyfikowana ...

Skutki otyłości

Otyłość brzuszna (otyłość wisceralna) odpowiedzialna jest za rozwój szeregu schorzeń. Jest przyczyną chorób serca, naczyń, ...

Czy otyłość to choroba?

Według WHO otyłość jest stanem, w którym nadmierna ilość tłuszczu gromadzącego się w postaci tkanki ...

Jak się nie objadać?

Problem objadania się nie ma prostego, łatwego do zdiagnozowania podłoża. W objadaniu się istotne jest ...

BMI – oblicz prawidłową masę ciała

Najlepszą i najprostszą metodą pozwalającą na oznaczenie masy ciała u osób dorosłych jest skorzystanie ze ...

Zespół policystycznych jajników a masa ciała

Otyłość bardzo często jest związana z zespołem policystycznych jajników. W pewnym sensie można powiedzieć, że ...

Otyłość u dziecka

Szacuje się, że w Polsce od 5% do nawet 12% dzieci cierpi z powodu otyłości. ...

Leczenie otyłości

Pomimo postępu medycyny skuteczność leczenia otyłości wciąż jest niewielka. Stąd tak wielką wagę przywiązuje się ...

Nadciśnienie w cukrzycy

W grupie osób chorych na nadciśnienie wzrasta liczba chorych na cukrzycę, a w grupie chorych ...

Otyłość wtórna

Otyłość jest chorobą w dużej mierze spowodowaną nieprawidłowym stylem życia. Jednak może być też objawem ...

Otyłość a hormony

Otyłość jest chorobą, której istotą jest przyrost masy ciała związany z nadmierną kumulacją tkanki tłuszczowej. ...

Komentarze (0)