Choroba Hashimoto – objawy, leczenie, badania i rokowanie

Choroba Hashimoto, zwana inaczej limfocytarnym zapaleniem tarczycy, jest najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy. Schorzenie to jest chorobą uwarunkowaną genetycznie o podłożu autoimmunologicznym. Jest najczęstszym rodzajem zapalenia tarczycy oraz najczęstszą przyczyną niedoczynności gruczołu tarczowego. Może występować w każdym wieku, choć częstość występowania wzrasta z wiekiem. Choroba częściej występuje u kobiet.

Choroba Hashimoto, czyli limfocytarne zapalenie tarczycy

Choroba Hashimoto (Hashimoto's thyroiditis), zwana inaczej limfocytarnym zapaleniem tarczycy (chronic lymphocytic thyroiditis), jest najczęstszą przyczyną niedoczynności gruczołu tarczowego. Schorzenie to należy do spektrum chorób autoimmunologicznych (chorób z autoagresji) – zaburzeń będących efektem wytwarzania przez organizm przeciwciał niszczących własne komórki. Cechą charakterystyczną limfocytarnego zapalenia tarczycy jest obecność przeciwciał skierowanych przeciwko tyreoglobulinie (TgAb) oraz tyreoperoksydazie (TPOAb) – białkom niezbędnym do wytwarzania hormonów tarczycy. W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 oznaczona jest jako E06.3.

We krwi ponad 90 proc. chorych na Hashimoto wykrywa się przeciwciała przeciwko tarczycy, tj. przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO) oraz przeciwko tyreoglobulinie (anty-TG). Mimo tych danych udział przeciwciał w przyczynach choroby Hashimoto nie jest jednoznaczny. Na rozwój choroby ma wpływ wiele czynników: genetycznych i środowiskowych (np. infekcje bakteryjne, wirusowe, przewlekły stres).

Istnieje predyspozycja genetyczna do występowania tej choroby. Stwierdzono, że częściej występuje u osób z zespołem Turnera oraz zespołem Downa. Wiodącą rolę w rozwoju choroby Hashimoto odgrywają zaburzenia odpowiedzi immunologicznej. Zjawiska autoimmunologiczne zależą od limfocytów T1 oraz cytotoksycznych limfocytów T odpowiedzialnych za niszczenie komórek tarczycy.

Znamienne jest to, że na zapalenie Hashimoto częściej zapadają kobiety. Zapaleniu tarczycy Hashimoto towarzyszą inne choroby autoimmunologiczne, np. cukrzyca typu 1, bielactwo, toczeń układowy, niewydolność kory nadnerczy czy niedokrwistość megaloblastyczna.

Przyczyny, kto choruje na chorobę Hashimoto?

Choroby autoimmunologiczne, w tym choroba Hashimoto, dotykają przede wszystkim płci żeńskiej. Aż 90–95 proc. chorych na limfocytarne zapalenie tarczycy stanowią kobiety. Schorzenie występuje we wszystkich grupach wiekowych, także u dzieci. Częstość zachorowań wzrasta wraz z wiekiem. Szacuje się, że na chorobę Hashimoto występuje z częstością do 2 proc., także u dzieci, również małych.

Etiologia chorób autoimmunologicznych ciągle jest nie do końca wyjaśniona. Uważa się, że na rozwój autoagresji będącej przyczyną choroby Hashimoto mają wpływ zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Wśród tych ostatnich wymienia się np.:

  • infekcje wirusowe (np. zakażenia wirusami Coxsackie, HCV),
  • infekcje bakteryjne (jersinioza, borelioza),
  • nadmiar jodu,
  • stres,
  • palenie papierosów.

Choroba często ujawnia się za sprawą osłabienia odporności oraz stresujących sytuacji. Opisuje się m.in. rozwój schorzenia u kobiet po porodzie.

Jak rozwija się choroba Hashimoto?

W wyniku nieprawidłowej odpowiedzi układu immunologicznego limfocyty B przemieniają się w komórki plazmatyczne, wytwarzające przeciwciała: przeciwko tyreoglobulinie (białku magazynującemu hormony tarczycy – tyroksynę i trójjodotyroninę) oraz tyreoperoksydazie (enzymowi biorącemu udział w tworzeniu tyroksyny). Dodatkową rolę w patogenezie choroby odgrywają limfocyty T, niszczące komórki pęcherzykowe tarczycy.

Zmiany postępują stopniowo. Początkowe stadium choroby często przebiega bezobjawowo – tarczyca ma prawidłową wielkość, stężenia hormonów są prawidłowe, pacjent nie odczuwa żadnych dolegliwości, a jedynym odchyleniem od normy jest obecność przeciwciał przeciwtarczycowych. Czasami początkowym efektem procesu niszczenia tarczycy jest uwolnienie zmagazynowanych w gruczole hormonów i nadczynność tarczycy (tyreotoksykoza). Stan ten jest przejściowy, a ostatecznym efektem choroby jest z reguły niedoczynność tarczycy.

Zdaniem eksperta

Klasyczny obraz kliniczny choroby to wole o wzmożonej spoistości i nierównej powierzchni, a także stopniowo rozwijająca się niedoczynność tarczycy, choć w początkowym okresie choroby czynność tarczycy może być prawidłowa, a niekiedy może występować krótkotrwały okres nadczynności tarczycy — jest to wynik rozpadu komórek tarczycy i uwalniania jej hormonów do krwiobiegu.

Efektem nacieku limfocytarnego jest powiększenie się tarczycy i powstanie wola. Zwykle jest ono plastyczne i niebolesne. Z czasem, wskutek destrukcji gruczołu, wole zanika, a tarczyca staje się mała, atroficzna.

Jakie są pierwsze objawy zapalenia tarczycy Hashimoto?

Pierwsza faza choroby przebiega najczęściej z nadczynnością tarczycy. Następnie przechodzi w fazę eutyreozy (z prawidłowym stężeniem hormonów tarczycy). Dopiero później dochodzi do rozwoju niedoczynności gruczołu tarczowego.

Zapalenie tarczycy Hashimoto może przebiegać z wolem tarczycowym (powiększeniem tarczycy), prawidłową wielkością tarczycy oraz w postaci zanikowej. W zależności od fazy, w jakiej pacjent się znajduje: nadczynności lub niedoczynności dominują różne objawy. Jednak dużo częściej zapaleniu tarczycy Hashimoto towarzyszą objawy niedoczynności tarczycy.

Objawy psychiczne i ze strony kładu nerwowego

Pacjenci skarżą się na nadmierną senność, osłabienie, ogólne spowolnienie, łatwa męczliwość. Czują się rozkojarzeni, wspominają, że nie mają sił i motywacji do pokonywania codziennych trudności. Szybko męczą się. Niektórzy są drażliwi. W przypadku rozwoju choroby utrudniona staje się praca, gdyż pojawiają się zaburzenia pamięci i trudności z koncentracją. Jeżeli zapalenie Hashimoto nie jest leczone, mogą zacząć się rozwijać zaburzenia emocjonalne, a także depresja.

Wpływ na masę ciała i na wygląd skóry

Znacząco wzrasta ryzyko rozwoju nadwagi wskutek wolniejszego metabolizmu. Część kobiet, tyje, zwłaszcza dojrzałych (w tym w okresie przekwitania) pomimo spadku apetytu. Pojawiają się zaparcia. Zwolniony metabolizm sprawia, że duża część pacjentów skarży się na nadwrażliwość na zimno, uczucie chłodu.

Włosy stają się zniszczone, suche i łamliwe, a skóra sucha, blada, zimna (skłonność do marznięcia). Pojawiają się obrzęki podskórne (śluzowate), np. obrzęki powiek, pogrubienie rysów twarzy.

Inne objawy Hashimoto u dzieci i dorosłych

Zauważalne staje się pogorszenie tolerancji wysiłku i szybka męczliwość. Zmniejsza się siła mięśniowa. U dzieci charakterystyczne są zaburzenia wzrastania, niedorozwój umysłowy (kretynizm).

U pacjentów chorych na zapalenie tarczycy typu Hashimoto stwierdza się: zwolnienie czynności serca, obniżenie ciśnienia tętniczego krwi, zmniejszenie częstości oddechów.

U kobiet pojawiają się zaburzenia miesiączkowania (obfite miesiączki, skrócenie odstępu między krwawieniami), a u dziewczynek – opóźnienie dojrzewania płciowego. U obu płci obserwuje się zmniejszenie libido, chorzy częściej cierpią z powodu niepłodności.

Z racji tego, że choroby autoimmunologiczne często współistnieją ze sobą, limfocytarnemu zapaleniu tarczycy mogą towarzyszyć także zaburzenia ze strony innych narządów, m.in. niedoczynność nadnerczy, gonad lub cukrzyca typu 1.

Jakie badania na chorobę Hashimoto wykonać?

Badanie przedmiotowe gruczołu tarczowego. Tarczyca może być powiększona (wole), rzadziej prawidłowej wielkości. W trakcie badania stwierdza się wzmożoną spoistość gruczołu (konsystencję sprężystą lub twardą). Zdarza się, że tarczyca może być tkliwa przy badaniu palpacyjnym.

W razie podejrzenia zapalenia Hashimoto należy oznaczyć we krwi przeciwciała przeciwtarczycowe anty-TPO, przeciwciała anty-TG (zwiększone stężenie).

Dodatkowo stwierdza się zaburzenia stężenia hormonów tarczycowych, charakterystyczne dla niedoczynności tarczycy. Wartości hormonu tyreotropowego (TSH) w surowicy są zwiększone. Stężenie wolnych hormonów tarczycowych fT3 (trójjodotyroniny) i fT4 (tetrajodotyroniny, tyroksyny) są zmniejszone.

O rozpoznaniu zapalenie tarczycy typu Hashimoto decyduje zwiększone stężenie przeciwciał przeciw peroksydazowych lub anty-TG (przeciwtyreoglobulinowych) oraz charakterystyczny obraz ultrasonograficzny tarczycy. W badaniu USG struktura tarczycy nie jest jednorodna, przepływy naczyniowe w gruczole są wzmożone, a w przypadku dłużej trwającego procesu zapalnego, uwidaczniają się ogniska zwłóknień. Może dochodzić również do powolnego zaniku tarczycy.

Odchyleniami od normy w badaniach laboratoryjnych jest podwyższone miano przeciwciał przeciwtarczycowych: anty-TPO oraz anty-Tg. Często stwierdza się hipercholesterolemię.

    Oprócz badań laboratoryjnych należy wykonać USG tarczycy. Wole typowe dla choroby Hashimoto charakteryzuje się niską echogenicznością typową dla struktur miękkich, o niskiej gęstości.

    W chorobie Hashimoto nie ma konieczności wykonywania biopsji tarczycy, jednak w przypadku jej przeprowadzenia, w obrazie cytologicznym dominują nacieki zapalne.

    Często tarczyca ma niejednorodny miąższ typu „pieprz i sól”. W BAC (biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej) oraz w badaniu histopatologicznym tarczycy można stwierdzić nacieki z limfocytów, grudki chłonne oraz zanik pęcherzyków tarczycy.

    Leczenie choroby Hashimoto

    Niestety, nie ma metody przyczynowego leczenia choroby Hashimoto, dlatego terapia opiera się na wyrównywaniu zaburzeń hormonalnych. Niedoczynność tarczycy powinna być wyrównywana poprzez suplementację L-tyroksyny (lewotyroksyna). Należy regularnie monitorować stężenia TSH, fT3 i fT4, uzależniając od nich dawkę leku.

    Pacjenci w stadium tyreotoksykozy wymagają leczenia tyreostatykiem (lekiem przeciwtarczycowym) – tiamazolem lub propylotiouracylem oraz propranololem. Chorzy z małym wolem, w stanie eutyreozy (prawidłowe stężenia hormonów tarczycy), wymagają jedynie obserwacji i monitorowania przebiegu choroby. Leczenie chirurgiczne choroby Hashimoto stosowane jest wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach. Wskazaniami do operacji są:

    • duże wole sprawiające dolegliwości (uciskające na tchawicę, powodując trudności w oddychaniu),
    • podejrzenie zmiany nowotworowej w obrębie gruczołu.

    Całkowite, pełne wyleczenie nie jest możliwe, pacjent powinien cały czas być pod kontrolą lekarza endokrynologa, przyjmować leki.

    Przeczytaj jaką dietę stosować w chorobie Hashimoto.

    Leczenie lewotyroksyną

    Leczenie choroby Hashimoto polega na podawaniu preparatów L-tyroksyny, aby wyrównać niedoczynność tarczycy. Zaleca się także podawanie małych dawek L-tyroksyny w stanie prawidłowej czynności tarczycy, zwłaszcza, jeśli pacjentka planuje ciążę.

    Tak więc najważniejszym lekiem jest lewotyroksyna. Jest to lek wytwarzany sztucznie, który ma takie same właściwości jak hormon produkowany przez tarczycę. Na rynku dostępnych jest wiele preparatów lewotyroksyny. Zaleca się, aby starać się przyjmować ten sam preparat z uwagi na nieznaczne różnice w działaniu leków. Lewotyroksyna przyjmowana przez pacjentów powoduje ustąpienie dolegliwości charakterystycznych dla niedoczynności tarczycy oraz normalizację stężenia hormonów tarczycy i TSH.

    Ważne jest przestrzeganie zasad dawkowania lewotyroksyny. Należy ją przyjmować rano, koniecznie na czczo, przynajmniej na pół godziny przed posiłkiem. Dawka leku ustalana jest indywidualnie przez lekarza na podstawie stężenia hormonów oraz innych chorób współistniejących. Leczenie zwykle kontynuuje się przez całe życie.

    Obecnie, w trakcie badań są próby leczenia selenem.

    Hashimoto w ciąży wymaga stałego nadzoru lekarzy co najmniej dwóch specjalności – ginekologa prowadzącego ciąże i endokrynologa (najlepiej tyreologa – specjalistę od chorób tarczycy). Pacjentka musi regularnie przyjmować leki i badać poziom hormonów tarczycy. Nieleczona niedoczynność tarczycy w okresie ciąży może prowadzić do wad rozwojowych u płodu.

    Choroba Hashimoto – rokowanie

    Zapalenie jest chorobą przewlekłą. Bardzo często prowadzi do rozwoju trwałej niedoczynności tarczycy. Jeśli choroba jest leczona prawidłowo nie powoduje poważnych konsekwencji. W bardzo rzadkich przypadkach zapalenie Hashimoto może ulec transformacji w pierwotnego chłoniaka złośliwego tarczycy.

    Prawidłowo leczona choroba Hashimoto, z unormowanym stężeniem hormonów tarczycy, nie powoduje niebezpiecznych powikłań. Groźna dla zdrowia jest natomiast niewyrównana niedoczynność tarczycy, powodująca zwolnienie metabolizmu, hipercholesterolemię, a w konsekwencji powikłania kardiologiczne, zaś w przypadku dzieci – upośledzenie umysłowe, zaburzenia wzrastania i dojrzewania płciowego.

    Czasem w przebiegu zapalenia Hashimoto rozwija się rak brodawkowaty tarczycy.

    Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

    Oceń:
    4.4


    Może cię

    Niedoczynność tarczycy – przyczyny, objawy, badania, leczenie niedoczynności gruczołu tarczowego

    Przyczyną niedoczynności tarczycy jest niedobór tyroksyny. Niskie TSH zaburza prawidłowe wydzielanie hormonów tarczycy – tyroksyny ...

    Nadczynność tarczycy

    Nadczynność gruczołu tarczowego można określić jako nadmierne oddziaływanie hormonów tarczycy na komórki ludzkiego organizmu. Nadczynność ...

    Wideo – Nadmierne owłosienie u kobiet

    Hirsutyzm jest to występowanie u kobiet włosów końcowych, czyli sztywnych i grubych, w typowych dla ...

    Badania tarczycy

    W przypadku podejrzenia chorób tarczycy wykonuje się badania stężenia hormonów, pozwalające ocenić stan czynnościowy gruczołu. ...

    Zespół Cushinga

    Zespół Cushinga to stan, któremu towarzyszy hiperkortyzolemia, czyli zwiększony poziom kortyzolu we krwi. Kortyzol należy ...

    Nadczynność a niedoczynność tarczycy

    Potocznie nadczynność i niedoczynność tarczycy traktuje się jako jednostki chorobowe gruczołu tarczowego, podczas gdy tak ...

    Dieta przy nadczynności i niedoczynności przytarczyc

    Przytarczyce to bardzo małe gruczoły położone za tarczycą. W przypadku chorób tych struktur stosuje się ...

    Wideo – Karłowatość przysadkowa

    Karłowatość przysadkowa jest to niedobór wzrostu w wyniku niedostatku hormonu wzrostu, czyli somatotropiny. Obecnie stosuje ...

    Biopsja cienkoigłowa – wskazania, jak się przygotować, jak wygląda, ile czeka się na wynik, powikłania

    Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BAC) to badanie inwazyjne, którego polega na pobraniu tkanek do badania histopatologicznego ...

    Zapalenie tarczycy – jakie są rodzaje i przyczyny choroby?

    Zapalenia tarczycy to zespół schorzeń o różnej etiologii i różnym stopniu nasilenia objawów. Wśród przyczyn ...

    Choroba Gravesa-Basedowa – przyczyny, objawy, badania, leczenie, dieta

    Choroba Gravesa-Basedowa to najczęstsza przyczyna nadczynności tarczycy. To choroba autoimmunologiczna, w przebiegu której dochodzi do ...

    Tarczyca i hormony tarczycy

    Hormony tarczycy warunkują wiele ważnych czynności ludzkiego organizmu we wszystkich okresach życia człowieka, choć szczególnie ...

    Komentarze i opinie (0)

    Drogi Użytkowniku!
    Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

    25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

    Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

    Dane — jak je zbieramy?

    Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

    Administrator danych — kto nim będzie

    HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

    Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

    Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
    • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
    • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
    • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
    • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

    Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

    W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

    Twoje prawa w stosunku do danych

    Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

    Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

    Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

    Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

    Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
    Oktawave
    FreshMail Sp. z o.o.
    Google
    Cloudflare
    Facebook
    Criteo
    HotJar
    Disqus
    TVN
    Wirtualna Polska
    Quarticon