Brak miesiączki

Ze względu na ogromną ilość możliwych przyczyn braku miesiączki (m.in. wady rozwojowe narządów płciowych, zaburzenia hormonalne), jakie lekarz musi wziąć pod uwagę podczas diagnozowania chorej, prawidłowe zdiagnozowanie powodu jej braku jest niezwykle skomplikowane. Podstawą jest wywiad i badanie ginekologiczne, pozwalające wysnuć lekarzowi pierwsze pomysły.

Fizjologiczny oraz patologiczny brak miesiączki

Wyróżnia się brak miesiączki fizjologiczny (laktacja, ciąża, przed pierwszym krwawieniem u dziewczynek) oraz patologiczny. Ten drugi został podzielony na pierwotny i wtórny. Amenorrhoea primaria (pierwotny brak miesiączki) jest stanem definiowanym, jako niewystąpienie krwawienia miesięcznego do 18. roku życia. Natomiast postać wtórna – amenorhoea secundaria – diagnozowana jest u kobiety, która nie miesiączkowała przez ponad 6 miesięcy po okresie regularnych krwawień (przy ujemnym wyniku testu ciążowego).

Brak miesiączki – podstawowe przyczyny braku miesiączki

Poniżej wymienione są najczęstsze zaburzenia i patologie wywołujące brak miesiączki pierwotny.

Wady rozwojowe narządów płciowych:

 

  • brak macicy, pochwy,
  • przegrody pochwy, zarośnięcie szyjki macicy lub błony dziewiczej,
  • zespół Mayera-Rokitansky'ego-Küstera-Hausera (wada rozwojowa polegająca na wrodzonym braku pochwy i macicy, z prawidłowymi jajnikami i cechami II oraz III-rzędowych cech płciowych),
  • oporność narządów na estrogeny w wieku embrionalnym – zespół feminizujących jąder.

Chromosomalne zaburzenia rozwoju:

  • mozaicyzm chromosomów płciowych,
  • zespół Turnera (kariotyp - 45X0) – kobiety cierpiące na tę chorobę, mają niski wzrost, płetwiastą szyję, zniekształconą klatkę piersiową oraz dysgenezję gonad – zamiast jajników posiadają pasma tkanki łącznej,
  • czysta dysgenezja gonad z kariotypem XX lub XY.

Zaburzenia układu przysadka-podwzgórze:

  • guzy przysadki (np. prolactinoma – guz powodujący hiperprolaktynemię),
  • nowotwory,
  • niewydolność podwzgórzowa.

Zaburzenia hormonalne innych narządów układu dokrewnego:

 

  • pierwotna niedoczynność tarczycy,
  • wrodzony zespół nadnerczowo-płciowy,
  • nowotwory.

Brak miesiączki – niewydolność podwzgórza

Według danych statystycznych wtórny brak miesiączki w 75% jest wywołany niewydolnością i nieprawidłową czynnością podwzgórza. Na czasowe ustanie krwawienia miesięcznego wpływają stresy psychiczne. Pacjentki, które przeżywają w danym okresie ciężkie sytuacje życiowe, mogą reagować na nie brakiem miesiączki. Stan umysłu wpływa na miesiączkowanie również w przypadkach chorych psychicznie. Czynnościowy podwzgórzowy brak miesiączki występuje także w innych patologicznych sytuacjach. Niefizjologiczny spadek masy ciała (pod wpływem głodzenia, lecz również w przebiegu jadłowstrętu psychicznego) przyczynia się do zahamowania czynności jajników. Jest to rodzaj procesu adaptacyjnego, który wykształcił się na przestrzeni wielu lat ewolucji gatunku ludzkiego. Ciąża jest bowiem stanem wzmożonego zapotrzebowania na składniki pokarmowe, a w przypadku niedożywienia i następczego spadku masy, organizm kobiety nie jest w stanie funkcjonować prawidłowo. Intensywny wysiłek fizyczny, wyczerpując zapasy energetyczne ustroju, może również stać się przyczyną wtórnego braku miesiączki.

Rzadkimi patologiami wpływającymi na deregulację czynności podwzgórza i przysadki są procesy zapalne (np. po zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych), guzy (np. gruczolaki przedniego płata przysadki) lub urazy z krwawieniem do struktur mózgu.

Brak miesiączki – zwiększone stężenie prolaktyny

Jedną z częstszych przyczyn zatrzymania miesiączki jest zwiększone stężenie prolaktyny w organizmie kobiety – hiperprolaktynemia. Prolaktyna jest hormonem występującym normalnie w organizmie kobiety, który jest odpowiedzialny m.in. za proces laktogenezy (produkcję mleka w tkance gruczołowej piersi). Istnieją fizjologiczne stany hiperprolaktynemii: ciąża, stres, karmienie piersią ze stymulacją brodawek sutkowych, sen. Jednak nie zawsze jej zwiększone stężenie można uznać za odmianę normy fizjologicznej. Patologie takie jak: marskość wątroby, niewydolność tarczycy, produkcja prolaktyny przez nowotwory, zmiany organiczne w obrębie przysadki i podwzgórza – wszystkie one wywołują hiperprolaktynemię i skutkują zatrzymaniem miesiączkowania. Stany zwiększonej produkcji tego hormonu występują również u chorych przyjmujących określone leki, np. neuroleptyki lub leki przeciwdepresyjne, stosowane przez lekarzy psychiatrów. Dość często wymieniana przyczyną wzrostu stężenia prolaktyny we krwi są gruczolaki przysadki, które potrafią rosnąć do dużych rozmiarów i wywoływać bóle głowy oraz problemy z widzeniem. Hiperprolaktynemia jest przyczyną szeregu objawów. Oprócz braku miesiączki, chore mogą cierpieć na przeróżne zaburzenia miesiączkowania, mlekotok, niepłodność, hirsutyzm (nadmierne owłosienie), bóle podczas stosunku.

Wtórny brak miesiączki

Wtórny brak miesiączki występuje w patologiach przysadki – narządu położonego w mózgu. Guzy w jej obrębie potrafią uciskać i niszczyć struktury odpowiedzialne za produkcję hormonów sterujących czynnością jajników. Podobny stan tyczy się pacjentek po zabiegu usunięcia przysadki lub w przebiegu zespołu Sheehana (poporodowa martwica przysadki związana z zaburzeniem jej ukrwienia).

Zmiany organiczne takie jak zarośniecie jamy macicy po łyżeczkowaniu lub gruźlica narządu rodnego wpływają na miesiączkowanie i mogą być przyczyną wtórnego braku miesiączki. Podobnie zespół policystycznych jajników powoduje zaburzenia cyklu i jest przyczyną 3% przypadków wtórnego braku miesiączki.

Zaburzenia hormonalne takie jak popokwitaniowy zespół nadnerczowo-płciowy, zespół Cushinga czy choroba Addisona, oprócz podstawowych objawów, w swym przebiegu charakteryzują się brakiem występowania miesiączki.

Do przyczyn wtórnego braku miesiączki zalicza się:

 

  • zaburzenia układu podwzgórze-przysadka
  • patologie jajników
  • zmiany organiczne w obrębie narządu rodnego
  • zaburzenia hormonalne innych narządów układu dokrewnego.

Brak miesiączki – diagnostyka i leczenie

Powyżej opisane przyczyny braku występowania miesiączki pokazują, jak ogromną ilość patologii lekarz musi wziąć pod uwagę podczas diagnozowania chorej. Podstawą jest wywiad i badanie ginekologiczne, pozwalające lekarzowi wysnuć pierwsze pomysły. Ocenia się prawidłowość rozwoju narządu rodnego, wykluczając przyczyny organiczne (ogromnie pomocne jest badanie ultrasonograficzne). Ginekolog zleci w tym wypadku panel badań hormonalnych (stężenia prolaktyny, gonadotropin, estrogenów, progesteronu, androgenów i innych hormonów układu dokrewnego), oceniających czynność układu podwzgórze-przysadka-jajniki i całego organizmu. Posiada on jeszcze w swym repertuarze diagnostycznym szereg czynnościowych testów hormonalnych, pozwalających odpowiedź na pytanie, w którym miejscu istnieje patologia wywołująca brak miesiączki. Pomocne, w przypadkach zaburzeń genetycznych i zaburzeń rozwoju narządu płciowego, jest określenie genotypu pacjentki.

Leczenie braku miesiączki jest wybitnie zależne od postawionej diagnozy. Czasami wystarczy stosowanie hormonów, estrogenów czy progestagenów. Niektórym kobietom, np. w zespole policystycznych jajników, stymuluje się proces jajeczkowania (w celach rozrodczych). U kobiet z problemami organicznymi proces leczniczy często opiera się o zabieg operacyjny. Przykładem może być zarośnięcie błony dziewiczej. Prosty zabieg przecięcia błony staje się wtedy rozwiązaniem problemu. Jednakże nie jest tak zawsze, w przypadku dużych guzów przysadki jedynie poważny zabieg neurochirurgiczny jest w stanie uratować zdrowie kobiety. Natomiast pacjentki z zaburzeniami hormonalnymi prowadzone są przez lekarzy endokrynologów. Jak widać proces leczniczy potrafi być wielospecjalistyczny i skomplikowany. Jedno jest pewne – kobiety stwierdzające u siebie brak miesiączki, powinny bezzwłocznie zgłosić się lekarza, a on powinien postawić trafną diagnozę.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.5


Może cię

Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) – objawy, przyczyny, badania, leczenie

Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) to grupa objawów, jakie występują u kobiet w drugiej części cyklu. ...

Nieregularne miesiączki – przyczyny nieregularnego okresu

Nieregularne miesiączki są objawem zaburzeń funkcji układu rozrodczego kobiety. Przyczyną tego stanu może być stres, ...

Przyczyny braku okresu

Pod określeniem brak okresu (miesiączki), należy rozumieć brak miesiączki u kobiet w wieku rozrodczym. Fizjologiczne ...

Zaburzenia cyklu miesiączkowego

Zaburzenia cyklu miesiączkowego dotyczą około 20% kobiet. Składają się na nie trzy podstawowe typy nieprawidłowości: ...

Kiedy powinna nastąpić pierwsza miesiączka?

Każdą kobietę należy traktować indywidualnie, ponieważ proces dojrzewania jest uzależniony od wielu czynników. Dawniej dziewczynki ...

Test ciążowy

Test ciążowy to najprostszy sposób na potwierdzenie ciąży. Należy pamiętać, że wyniku z badania nie ...

Bolesne miesiączki

Miesiączka stanowi prawdziwy problem dla niemalże 40% kobiet, ponieważ u nich wiąże się ona nie ...

Kolejna ciąża

Tematyka powrotu płodności i miesiączkowania po porodzie a także znalezienia odpowiedniego momentu zajścia w kolejną ...

Trądzik a miesiączka

Spadek poziomu hormonów płciowych – estrogenów i progesteronu, który następuje tuż przed miesiączką, jest przyczyną ...

Miesiączkowanie po porodzie

Wydzielanie hormonów odpowiedzialnych za jajeczkowanie u kobiety jest w trakcie ciąży hamowane przez estrogeny i ...

Przedwczesne wygasanie czynności jajników (POF) – co to jest i jak się leczy?

Przedwczesne wygasanie czynności jajników (ang. premature ovarian failure, POF) to forma pierwotnej niewydolności jajników. Wiąże ...

Skąpe lub obfite miesiączki

Zarówno zbyt skąpe, jak i zbyt obfite miesiączki powinny zaniepokoić kobietę. O zbyt skąpych krwawieniach ...

Komentarze (0)