Wymienniki białkowo-tłuszczowe

Węglowodany są składnikiem pokarmowym, który w zdecydowanej większości wpływa na poziom cukru we krwi. Jednak inne elementy diety – białka oraz tłuszcze – również ulegają w organizmie przemianom, które mogą prowadzić do wzrostu glikemii. Z tego powodu wprowadzono pojęcie wymiennika białkowo-tłuszczowego.

Wpływ białek i tłuszczy na poziom cukru we krwi

Glukoza jest podstawowym „paliwem“ ludzkiego organizmu, wykorzystywanym przez komórki do produkcji energii. Z tego powodu jej stężenie we krwi jest bardzo precyzyjnie regulowane.

Chociaż większość glukozy w organizmie pochodzi z węglowodanów przyjmowanych w pokarmach, część jej zasobów może być produkowana z innych składników – białek oraz tłuszczy. Te procesy metaboliczne odbywają się przede wszystkim w wątrobie i zabezpieczają przed niedoborem glukozy, a także prowadzą do „spożytkowania“ nadmiaru innych związków.

Powyższy fakt tłumaczy dlaczego czasami poziom glukozy we krwi wzrasta nieproporcjonalnie do ilości węglowodanów znajdujących się w posiłku – samo określenie ilości cukrów nie wystarcza dla oceny pełnej wartości energetycznej diety.

Czym są wymienniki białkowo-tłuszczowe?

W terapii cukrzycy od dawna stosuje się pojęcie wymiennika węglowodanowego (WW), który oznacza ilość produktu spożywczego zawierającą 10 gramów węglowodanów przyswajalnych. Na podstawie ilości WW dostosowuje się dawkowanie insuliny dla osób chorujących na cukrzycę.

Aby jednak uwzględnić udział innych składników pokarmowych w regulacji poziomu cukru we krwi, wprowadzono wymiennik białkowo-tłuszczowy (WBT). Według definicji, 1 WBT to 100 kilokalorii (kcal) posiłku pochodzących z białek oraz tłuszczy. Przykładowo, 100 gramów gotowanych jajek zawiera nieco ponad 1 WBT (107,6 kcal pochodzących z białek oraz tłuszczy).

WBT nie są stosowane samodzielnie, a raczej jako uzupełnienie wymienników węglowodanowych. Ich obliczenie pozwala oszacować udział dodatkowych składników pokarmowych i podjęcie decyzji, czy konieczne jest zastosowanie dodatkowej dawki insuliny.

WBT w terapii metodą wielokrotnych wstrzyknięć

Ponieważ białka i tłuszcze są trawione długo, a procesy przekształcania w glukozę także wymagają czasu – wzrost poziomu cukru we krwi wynikający z tych składników pokarmowych jest opóźniony względem szybkiej reakcji na spożyte węglowodany. Dlatego zbyt agresywne podniesienie dawki insuliny ze względu na WBT może skutkować hipoglikemią niedługo po posiłku i hiperglikemią po kilku godzinach. Organizm zwyczajnie nie zdąży przekształcić pokarmu w cukry tak szybko, jak działa insulina.

W korekcji dawki na białka i tłuszcze stosuje się różne strategie – np. można stosować delikatne podniesienie dawki, jeśli planowany posiłek zawiera dużo WBT.

Właściwe jest także wykonanie badania jakiś czas po posiłku i podanie wtedy dodatkowej dawki insuliny, która z opóźnieniem zwalczy wzrost poziomu cukru we krwi.

Czasami stosuje się też różne rodzaje insulin (mieszanki, insuliny krótko działające), które bardziej przydają się do posiłków z dużą zawartością WBT, gdyż działają wolniej niż szybko działające analogii.

Niestety dla pacjentów stosujących terapię wstrzyknięciami przy pomocy penów, precyzyjne korygowanie dawek ze względu na białka i tłuszcze jest znacznym wyzwaniem.

Wymienniki białkowo-tłuszczowe a terapia pompą insulinową

Zupełnie inaczej wygląda sprawa dla użytkowników osobistych pomp insulinowych, które są zaprojektowane tak, aby umożliwić podawanie dawek rozłożonych w czasie – czyli idealnie pasujących do reakcji organizmu na posiłki wysokobiałkowe lub wysokotłuszczowe.

Pompa insulinowa może:

  • podawać dawkę posiłkową w pojedynczej „porcji“ (jest to tzw. bolus prosty);
  • wstrzyknąć zaplanowaną ilość insuliny w określonym zakresie czasu (bolus przedłużony);
  • połączyć obie powyższe metody, dzieląc dawkę na część „prostą“ i „przedłużoną“ (bolus złożony).

Taki mechanizm działania sprawia, że można dokładnie określić, jaka ilość podawanej dawki zostanie przeznaczona na wymienniki węglowodanowe, a jaka na WBT – dlatego w terapii pompą insulinową obliczanie WBT staje się w pewien sposób warunkiem skutecznej terapii.

Jak obliczyć ilość wymienników białkowo-tłuszczowych?

Kalkulacja ilości wymienników białkowo-tłuszczowych w posiłku jest nieco bardziej skomplikowana niż obliczanie wymienników węglowodanowych, ale także nie powinna sprawiać większych problemów przy odrobinie wprawy.

Określanie ilości WBTopiera się na dwóch założeniach:

  • 1 g tłuszczu zawiera 9 kcal,
  • 1 g białka zawiera 4,1 kcal (w zaokrągleniu przyjmuje się z reguły 4 kcal).

Dlatego, aby obliczyć ilość WBT, konieczna jest znajomość zawartości białek i tłuszczy w spożywanym posiłku. Na przykładzie surowego mięsa łososia, zawierającego w 100 gramach 19,9 grama białka i 13,6 grama tłuszczu, kalkulacja wygląda następująco:

  • BIAŁKO: 19,9 x 4 kcal = 79,6 kcal
  • TŁUSZCZ: 13,6 x 9 kcal = 122,4 kcal
  • W SUMIE: 79,6 kcal + 122,4 kcal = 202 kcal
  • ILOŚĆ WBT: 202 kcal / 100 kcal = 2,02 WBT

Z powyższych obliczeń wynika, że 100 gramów surowego łososia zawiera w przybliżeniu 2 WBT. Podobne zasady można zastosować do każdej ilości i każdego produktu, jeśli tylko znana jest jego zawartość pod względem białek oraz tłuszczy.

W Internecie dostępne są także liczne kalkulatory oraz aplikacje (także na telefony komórkowe), które upraszczają dokonywanie obliczeń i pozwalają uniknąć ręcznego wyznaczania ilości WBT w każdym posiłku.

Opublikowano: ; aktualizacja: 28.03.2017

Oceń:
4.5


Może cię

Glukoza w dobowej zbiórce moczu

W warunkach prawidłowych, glukoza nie powinna znajdować się w moczu, choć dopuszcza się minimalne stężenie ...

Wymienniki węglowodanowe

Podstawą leczenia cukrzycy jest dieta i dostosowywanie dawek leków do ilości przyjmowanych pokarmów. Dlatego ważne ...

Dieta na wątrobę – co jeść przy chorej wątrobie?

Dieta wątrobowa to zespół zaleceń dla wszystkich, którzy mają problemy z wątrobą. Dietę na wątrobę ...

Badanie glukozy we krwi

Badanie glukozy we krwi wykonuje się w przypadku wystąpienia podejrzenia i kontroli cukrzycy. Kontrola poziomu ...

Dieta dla cukrzyków – leczenie dietetyczne w cukrzycy

Dieta przy cukrzycy ma kluczowe znaczenie w leczeniu tej choroby. Stosowanie prawidłowej diety jest podstawową ...

Odchudzanie a cukier we krwi

Liczenie kalorii i sprawdzanie zwartości tłuszczu w produktach, ilości zjadanych węglowodanów i białka jest koniecznością ...

Glikemia

Glikemia, czyli poziom glukozy we krwi, należy do najczęściej badanych i najważniejszych parametrów funkcjonowania organizmu. ...

Wahania poziomu cukru we krwi

Poziom cukru we krwi jest regulowany przez insulinę wytwarzaną przez komórki beta w trzustce. Ułatwia ...

Cukier w moczu (glukozuria) – co oznacza podwyższony poziom cukru w moczu?

Badanie moczu jest jednym z  najczęściej zlecanych badań diagnostycznych. Obecność glukozy w moczu określana jest ...

Badanie glukozy w moczu

Badanie glukozy w moczu wykonywane jest głównie w celu kontroli przebiegu cukrzycy i jej diagnozowania. ...

Jak uniknąć kaca?

Czy można uniknąć kaca? Jak pić, by następnego dnia nie bolała głowa? Kluczowy pozostaje umiar ...

Dieta po leczeniu onkologicznym

Walka z chorobą nowotworową w zależności od rodzaju wybranego leczenia to proces wiążący się z ...

Komentarze (0)