Niewydolność nerek – dieta – jakie są zasady diety przy niewydolności nerek?

Nerki to parzysty narząd wchodzący w skład układu moczowo-płciowego. Pełni on m.in. funkcję wydalniczą i uczestniczy w zachowaniu homeostazy, czyli stanu równowagi organizmu. W sytuacji przewlekłych chorób tego narządu jeden z kluczowych elementów terapii stanowi odpowiednia dieta przy niewydolności nerek. Co można jeść, a czego należy unikać? Czy leczenie niewydolności nerek dietą jest skuteczne oraz jakie są jej zasady?

Choroby nerek – dieta – jaki jest jej cel?

Nerki to narząd pełniący wiele istotnych funkcji w ludzkim organizmie. Usuwa zbędne produkty przemiany materii, za pomocą resorpcji odzyskuje związki potrzebne ustrojowi. Wpływa na regulację objętości płynów i poziom ciśnienia tętniczego krwi. Czynnie uczestniczy w zachowaniu równowagi kwasowo-zasadowej organizmu.

Dodatkowo bierze udział w wytwarzaniu aktywnej formy witaminy D3 oraz reguluje proces powstawania erytrocytów, czyli czerwonych krwinek. Sprawnie działające nerki umożliwiają więc zachowanie zdrowia.

Przewlekłe choroby tego narządu prowadzą do upośledzenia jego funkcji, co w skrajnych przypadkach może skutkować zgonem. Szacuje się, że częstotliwość występowania takich schorzeń w Polsce sięga 16 proc. Jako najczęstsze przyczyny przewlekłych chorób nerek wymienia się cukrzycę i nadciśnienie.

Należy wiedzieć, że ważnym elementem procesu leczenia jest odpowiednie postępowanie żywieniowe. Jego celem jest: zachowanie lub przywrócenie prawidłowego stanu odżywienia (stosowane są np. diety przy niewydolności nerek i cukrzycy), spowolnienie rozwoju uszkodzenia nerek, zapobieganie zaburzeniom metabolicznym (takim jak nadmierne stężenie jonów potasowych, fosforanów, obniżony poziom wapnia we krwi), ułatwienie kontroli ciśnienia tętniczego, poprawa kontroli poziomu glukozy oraz lipidów we krwi.

Dieta w chorobach nerek jest ściśle zależna od stopnia zaawansowania problemu, a tym samym, wydolności narządu. Czynnikami wpływającymi na skład jakościowy oraz ilościowy jadłospisu są również szybkość rozwoju uszkodzeń, schorzenia współtowarzyszące, a także preferencje pacjenta.

Za każdym razem jednak plan żywieniowy powinien być ustalany indywidualnie przez wykwalifikowanego dietetyka. Niezależnie od prowadzonego leczenia jest on ważną składową terapii. Warto wiedzieć, że dieta po przeszczepie nerki również wymaga konsultacji ze specjalistą.

Dieta w chorobach nerek – zapotrzebowanie na kalorie

Kaloryczność jadłospisu na chore nerki powinna być dostosowywana indywidualnie do pacjenta w oparciu o jego stan odżywienia, stopień zaawansowania choroby i istnienie schorzeń współtowarzyszących.

W przypadku osób w I i II stadium przewlekłej choroby nerek, ze stwierdzoną nadmierną wagą ciała zaleca się zastosowanie diety redukcyjnej. Normalizacja wagi prowadzi do poprawy wrażliwości komórek na insulinę, wpływa korzystnie na lipidogram oraz ułatwia kontrolę poziomu glukozy we krwi.

Obniżenie wagi ciała oraz regulacja zaburzeń metabolicznych mogą spowalniać procesy uszkadzania nerek.

Szacowanie zapotrzebowania na energię w diecie przy niewydolności nerek należy rozpocząć od obliczenia podstawowej przemiany materii, czyli ilości kilokalorii, które organizm używa tylko na zachowanie podstawowych funkcji życiowych. Można w tym celu używać internetowych kalkulatorów PPM.

W przypadku osób z nadmierną wagą ciała wskazane jest, by korzystać z obliczeń opartych na wzorze Mifflina-St. Jeora. Następnie w celu oszacowania całkowitego zapotrzebowania na energię należy przemnożyć PPM przez współczynnik aktywności fizycznej PAL. Od uzyskanej wartości kalorycznej odejmuje się, w zależności od potrzeb, od 500 do 1000 kcal – w celu uzyskania pożądanej redukcji wagi ciała.

W przypadku osób w III, IV i V stadium choroby kluczową sprawą jest ochrona pacjenta przez rozwojem niedożywienia. Zalecana podaż energii w tym czasie waha się w przedziale 3035 kcal/kg mc./dobę. Pozwala ona zachować neutralny lub dodatni bilans azotowy i zapewnić odpowiedni poziom odżywienia pacjenta.

Co ważne, niedożywienie wynikające z niedostatecznego spożycia białka oraz kilokalorii wiąże się z wyższym ryzykiem śmiertelności. W przypadku pacjentów w III i IV stadium choroby, z nadmierną wagą ciała zaleca się uwzględnienie niewielkiego deficytu energetycznego.

Niewydolność nerek – dieta – wskazania

Równie ważnym aspektem diety przy chorobach nerek jest odpowiedni rozkład makroskładników. Należy podkreślić, że ich proporcje powinny być planowane indywidualnie dla każdego pacjenta. Wskazane jest, by zajmował się tym wykwalifikowany, doświadczony dietetyk we współpracy z lekarzem prowadzącym. Realizacja takich zaleceń powinna być poprzedzona wizytą edukacyjną.

Wytyczne dotyczące żywienia pacjentów z przewlekłą chorobą nerek zostały przedstawione poniżej. Mówią one o:

  • ograniczeniu podaży białka (w przypadku niewydolności nerek dieta niskobiałkowa jest wskazana) w przypadku pacjentów leczonych zachowawczo (bez dializ) do ilości zależnej od stanu zdrowia, zwykle w zakresach 0,60,75 g/kg mc./dobę; w przypadku podjęcia dializ zapotrzebowanie na ten makroskładnik rośnie do 1,2 g/kg mc./dobę; połowa protein powinna być dostarczana ze źródeł pełnowartościowych, takich jak chude mięso, ryby, jaja, chudy lub półtłusty nabiał;
  • zrównoważonym spożyciu tłuszczu pacjenci doświadczają często zaburzeń lipidowych w postaci podwyższonego stężenia cholesterolu całkowitego, we frakcji LDL, trójglicerydów i obniżonego stężenia frakcji HDL cholesterolu; w związku z tym zaleca się, aby do minimum ograniczyć u nich konsumpcję tłustych mięs, podrobów i przetworów mięsnych typu kiełbasy, pasztety, parówki, tłustego nabiału, masła, żółtek jaj; równocześnie promuje się spożycie oliwy z oliwek, oleju rzepakowego, lnianego oraz tłustych ryb morskich; dziennie ilość tłuszczu nie powinna przekraczać 35 proc. wartość kalorycznej jadłospisu; nasycone kwasy tłuszczowe mogą stanowić do 7 proc. dobowej porcji energii;
  • odpowiednim spożyciu węglowodanów złożonych powinny one stanowić 5060 proc. wartości kalorycznej jadłospisu; zaleca się ograniczenie tradycyjnego cukru, czyli sacharozy i fruktozy (cukier owocowy); dietę w niewydolności nerek warto budować w oparciu o produkty dostarczające węglowodanów złożonych, takie jak grube kasze, brązowy ryż, pełnoziarnisty makaron, płatki owsiane, pełnoziarniste pieczywo; wyjątek stanowią chorzy w V stadium choroby, którzy wymienionych produktów powinni unikać, ze względu na zawartość składników mineralnych, takich jak fosfor.

Wszystkie wypunktowane makroskładniki należy dostarczać z możliwie jak najmniej przetworzonymi produktami spożywczymi, konsumowanymi podczas regularnych, częstych i małych posiłków każdego dnia.

Dieta przy niewydolności nerek – witaminy i minerały

W przypadku przewlekłych schorzeń nerek ryzyko niedoborów witamin wzrasta wraz z rozwojem choroby. Wynika to nie tylko z nieprawidłowej jakościowo i ilościowo diety, ale również zaburzeń wchłaniania i metabolizmu tych związków. Dlatego zaleca się suplementację witaminy D3, witamin z grupy B (szczególnie B6 i kwasu foliowego), witaminy C oraz niekiedy także E. Równie ważną kwestią jest odpowiednie spożycie soli mineralnych.

Podstawowe zalecenia dietetyczne w przewlekłych chorobach nerek dotyczą składników opisanych poniżej.

  • Sód konsumpcja tego pierwiastka powinna ulec ograniczeniu. U pacjentów często obserwuje się zmniejszenie zdolności do jego wydalania, na skutek czego dochodzi do retencji wody w organizmie, występowania nadciśnienia i obrzęków. W jadłospisie chorego należy ograniczyć konserwy, przetwory mięsne, marynaty, produkty wędzone, kiszonki, solone przekąski typu chipsy, orzeszki, krakersy, kostki rosołowe, produkty instant, żywność typu fast food. Powinno się również zrezygnować z dodawania soli podczas przygotowywania posiłków. Można zastąpić ją ziołowymi przyprawami typu tymianek, oregano, koperek.
  • Potas w zaawansowanych postaciach choroby niezbędna jest kontrola ilości tego składnika w jadłospisie. Jego źródłami są m.in. mięso, ryby, konserwy, przetwory mięsne i rybne, kakao, czekolada, strączki, pełnoziarniste zboża, suszone śliwki, banany, nektarynki, morele, cytrusy, pomidory, awokado, warzywa liściaste, dynia.
  • Fosfor w ostatnim stadium rozwoju niewydolności nerek ograniczeniu podlega również spożycie tego pierwiastka. Produktami bogatymi w fosfor są: mleko, sery, jogurty, podroby, ryby i konserwy rybne, pieczywo pełnoziarniste, strączki, suszone owoce, jaja, orzechy, piwo, napoje gazowane.
  • Wapń chorobom nerek może towarzyszyć jego zbyt niski poziom we krwi. Należy spożywać dozwolone ilości pokarmów bogatych w ten pierwiastek, takich jak np. mleko czy ser żółty.

Podaż składników mineralnych jest zależna od stopnia wydolności nerek. Dlatego też dieta na niewydolność nerek powinna być układana indywidualnie przez doświadczonego specjalistę.

Dieta w niewydolności nerek – jakie są zasady?

Mimo konieczności indywidualizacji zaleceń żywieniowych, możliwe jest sformułowanie kilku wspólnych wskazówek dietetycznych kierowanych do pacjentów z niewydolnością. Dieta dobra dla nerek obejmuje:

  • spożywanie kilku mniejszych, ale regularnych posiłków w ciągu dnia,
  • konsumpcję warzyw i owoców do każdego posiłku – w zaawansowanych stadiach choroby dozwolonych jakościowo i ilościowo,
  • ograniczenie spożycia tłustego mięsa i przetworów mięsnych, nabiału, masła,
  • zwiększenie spożycia olejów roślinnych, takich jak oliwa z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany spożywanych na surowo,
  • rezygnację ze smażenia na rzecz gotowania, pieczenia, duszenia,
  • ograniczenie spożycia soli na rzecz ziołowych przypraw,
  • eliminację alkoholu,
  • ograniczenie spożycia słodyczy, słonych przekąsek i pokarmów typu fast food.

Warto pamiętać, że prawidłowa dieta na nerki pozwala spowolnić rozwój choroby i opóźnia pojawienie się jej powikłań. Ułatwia także leczenie innych schorzeń przewlekłych, często towarzyszących niewydolności nerek, takich jak cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze.

Źródła:

  • Dąbrowski P., Olszanecka-Glinianowicz M., Chudek J., Żywienie w przewlekłej chorobie nerek. Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 2011, 7, 4: 229–237.
  • De Luis D., Bustamante J.: Nutritional aspects in renal failure. Nefrol., 2008, 28: 333–342.
  • Rutkowski B., Małgorzewicz S., Łysiak-Szydłowska W., Grupa Ekspertów: Stanowisko dotyczące rozpoznawania oraz postępowania w przypadku niedożywienia dorosłych chorych z przewlekłą chorobą nerek. Forum Nefrol., 2010, 3: 138–142.
  • Width M., Reinhard T., Dietetyka kliniczna. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2014.
Opublikowano: ; aktualizacja: 03.12.2017

Oceń:
4.3


Może cię

Kłębuszkowe zapalenie nerek (glomerulopatie)

Choroby kłębuszków nerkowych są istotnym problemem w nefrologii. Cechują się zajęciem przez proces zapalny wyłącznie ...

Nefrektomia

Nefrektomia to operacja polegająca na usunięciu nerki. Leczenie operacyjne nerek można podzielić, w zależności od ...

Urazy nerek – stłuczenie (odbicie), pęknięcie, rozerwanie – jakie dają objawy i jek się leczy?

Gwałtowny rozwój motoryzacji, upadki z wysokości czy obrażenia fizyczne spowodowane chociażby uprawianiem sportu są przyczyną ...

Mikroalbuminuria – co to jest, jakie są objawy i jak ją leczyć?

Mikroalbuminuria to zwiększony poziom albumin stwierdzany w czasie badania próbki moczu. Albuminy są to białka ...

Zespół nerczycowy

Zespół nerczycowy to stan kliniczny, występujący w przebiegu wielu chorób, najczęściej jako powikłanie cukrzycowego uszkodzenia ...

Ostra niewydolność nerek

Ostra niewydolność nerek (w skrócie ONN), nazywana inaczej ostrym uszkodzeniem nerek, to stan gwałtownego upośledzenia ...

Przewlekła mocznica

Mocznica to ostatnie, schyłkowe stadium niewydolności nerek. Nerki nie są wówczas w stanie kontrolować objętości ...

Wideo – Przeszczep nerki

Zabieg przeszczepienia nerki jest najwyższą formą leczenia nerkozastępczego, którego wykonanie należy rozważyć po spełnieniu trzech ...

Białko całkowite w dobowej zbiórce moczu

Badanie białka całkowitego w dobowej zbiórce moczu pozwala zdiagnozować białkomocz, będący efektem uszkodzenia nerek. Prawidłowo ...

Rak nerki

W nerkach, jak we wszystkich innych narządach, może pojawić się nowotwór (nie zawsze złośliwy). Guzy ...

Chlorki w moczu – badanie

Aniony chlorkowe – chlorki, są głównymi anionami przestrzeni pozakomórkowej. Podobnie jak w surowicy krwi, poziom ...

Przewlekła niewydolność nerek

Przewlekła niewydolność nerek rozwija się w następstwie postępującego i nieodwracalnego upośledzenie funkcji narządu. Do rozwoju ...

Komentarze (0)