Dieta w chorobie nowotworowej – przy chemioterapii i radioterapii

Brak zdjęcia

29 października 2013

Dieta w chorobie nowotworowej jest elementem terapii. Leczenie onkologiczne wpływa na cały organizm, powodując osłabienie organizmu, dolegliwości układu pokarmowego i brak apetytu. To sprawia, że wielu pacjentów jest niedożywionych. Jaką dietę stosować przy i po chemioterapii? Jakie produkty wybierać?

Odżywianie a rozwój nowotworu

Wśród wielu czynników, które inicjują powstawania nowotworów żywienie odgrywa bardzo ważną rolę. Prawidłowe odżywianie może ochronić nasz organizm, ale też przez pewne elementy powszechnie stosowany sposób odżywiania może sprzyjać rozwojowi chorób nowotworowych. Najważniejsze zmiany, których powinniśmy dokonać w swoim żywieniu dotyczą udziału tłuszczu, cukrów prostych i błonnika pokarmowego oraz zwiększenia zawartości antyoksydantów w spożywanych produktach. O związku żywienia z występowaniem nowotworów świadczą badania populacyjne, według których szacuje się, że dieta i spożycie alkoholu są przyczyną około 40 proc. wszystkich nowotworów złośliwych.

W profilaktyce nowotworów proponowana jest dieta śródziemnomorska zawierająca w przewadze produkty zbożowe, warzywa i owoce, oliwę z oliwek, ryby morskie, ze stosunkowo małym udziałem czerwonego mięsa i tłuszczów zwierzęcych.

Wpływ żywienia na rozwój nowotworów można sprowadzić do poniżej wymienionych kwestii. W pokarmach mogą występować związki rakotwórcze, a związki niekancerogenne, które występują w żywności, podczas trawienia i metabolizmu komórkowego mogą zostać przetworzone na substancje rakotwórcze. Ponadto składniki diety mogą wpływać na rozwój nowotworów przez zmianę środowiska wewnętrznego przewodu pokarmowego. Do kancerogenów znajdujących się w żywności zaliczamy:

  • związki występujące w spleśniałych produktach zbożowych, warzywach, owocach i orzechach,
  • węglowodory aromatyczne powstające podczas wędzenia,
  • związki aminowe powstające podczas smażenia, obecne w produktach przypalonych,
  • związki nitrozoaminowe w mięsie peklowanym.

Czynniki te powodują tzw. stres oksydacyjny organizmu, który jest zaburzeniem równowagi pomiędzy utlenianiem a redukcją w komórkach, zbyt duże jest obciążenie organizmu wolnymi rodnikami, a za mały udział naturalnych antyoksydantów. Powstawanie wolnych rodników tlenowych w organizmie człowieka jest naturalną konsekwencją metabolizmu tlenowego i komórkowych reakcji chemicznych. Uważa się, iż istotnym elementem w walce ze stresem oksydacyjnym są antyoksydanty:

  • tokoferol,
  • kwas askorbinowy,
  • witamina A,
  • karotenoidy,
  • selen,
  • ubichinony – koenzym Q10,
  • kwas α-liponowy,
  • flawonoidy,
  • polifenole,
  • melatonina i inne.

Poza wymienionymi witaminami antyoksydacyjnymi również witaminy: D3, K, kwas foliowy, witamina B6, uczestniczą w mechanizmach obronnych organizmu. Najlepszym naturalnym źródłem witaminy C są: papryka, kapusta, brukselka, szczypiorek, jarmuż, maliny, truskawki, dzika róża. Związki polifenolowe występują w roślinach strączkowych, nasionach, grzybach, warzywach i owocach. Bogate w antyoksydanty są: owoce cytrusowe, kawa, herbata, winogrona, kakao, orzechy, czosnek, cebula, soja, marchew, seler, pomidory, buraki, warzywa kapustne. Obecność związków przeciwutleniających w diecie oraz odpowiedni poziom ich spożycia jest istotnym elementem w żywieniu osób leczonych onkologicznie. Stwierdzono także, że spożycie kwasów tłuszczowych nienasyconych ma działanie ochronne. Wszystkie wymienione związki, mające znaczenie w zmniejszaniu ryzyka rozwoju nowotworów, powinny być dostarczane w głównej mierze w naturalnej postaci z dietą.

Dieta w chorobie nowotworowej

Chorobie nowotworowej często towarzyszy niedożywienie wynikające z utraty łaknienia i trudności w przyjmowaniu pokarmów, wywołane chemioterapią, wymiotami i biegunkami. Inne zaburzenia to niedrożność przewodu pokarmowego, upośledzone wchłanianie, zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, zaburzenie syntezy białek ustrojowych, nietolerancja glukozy i zaburzenia przemian żelaza. Skutkami ubocznymi chemio- i radioterapii przy leczeniu nowotworów mogą być także suchość jamy ustnej, zmiana odczuwania smaku i powonienia, zaparcia.

Dieta chorych na raka powinna spełniać następujące zadania:

  • w zakresie leczenia dietetycznego należy dążyć do zachowania naturalnej doustnej drogi przyjmowania posiłków dopóki będzie to możliwe;
  • zalecana jest dieta lekkostrawna, bogatobiałkowa, z indywidualnymi modyfikacjami składników mineralnych;
  • ograniczenie białka zwierzęcego, tłuszczów oraz cukrów prostych i słodyczy, potraw smażonych;
  • ważne jest zapobieganie utraty masy ciała poprzez zapewnienie prawidłowej wartości energetycznej pożywienia, ustalonej indywidualnie dla chorego, zmniejszenie katabolizmu i osiągnięcie dodatniego bilansu azotowego;
  • osiągnięcie i utrzymanie równowagi wodno-elektrolitowej;
  • pokrycie dobowego zapotrzebowania organizmu na składniki odżywcze (białka, tłuszczu, węglowodany, witaminy i składniki mineralne) poprzez podawania pełnowartościowych posiłków;
  • żywienie bogate w węglowodany złożone, substancje balastowe i antyoksydanty, podaż białka pochodzącego z mleka i przetworów mlecznych oraz roślin strączkowych powinna być na poziomie 1,5-2,0 g/kg należnej masy ciała w proporcjach 1/2-1/3 białka zwierzęcego i 2/3 białka roślinnego;
  • podaż tłuszczu powinna stanowić 30 proc. wartości odżywczej pożywienia, przy niedowadze 25-30 proc., przy nadwadze powyżej 20 proc. (zwłaszcza w nowotworach hormonozależnych – piersi, prostaty, tarczycy – by nie dochodziło do syntezy w tkance tłuszczowej większej ilości estrogenów);
  • dbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu poprzez wypijanie ok 1,5 l wody każdego dnia;
  • zalecane jest wzbogacanie posiłków specjalnymi odżywkami – suplementami diety, do napojów można dodawać sok z cytryny, który zwiększa produkcję śliny i poprawia smak;
  • podawane potrawy powinny być przestudzone lub chłodne, aby uniknąć drażniącego zapachu oraz niekorzystnego wpływu wysokiej temperatury na śluzówkę żołądka i jelit;
  • w przypadku braku łaknienia należy posiłki spożywać często i w małych porcjach
  • przed jedzeniem należy przewietrzyć pomieszczenie, aby pozbyć się mieszanki rożnych zapachów, które mogą zniechęcić chorego do jedzenia, wskazany jest spacer na świeżym powietrzu przed posiłkiem, jeśli pozwala na to stan chorego;
  • osoby chore mają często nastroje depresyjne, dlatego korzystne jest stosowanie ziół, które złagodzą te dolegliwości np. ziele dziurawca, korzeń żeń-szenia.

Dieta w chorobie nowotworowej – produkty zalecane i przeciwwskazane

Jak przytyć w chorobie nowotworowej lub utrzymać prawidłową wagę? Warto w jadłospisie umieścić następujące produkty:

  • otręby pszenne, płatki owsiane, ryżowe, chude mleko i produkty mleczne, odtłuszczone jogurty, kefiry, jajka (głównie żółtka), pieczywo pszenne i razowe, brązowy ryż, kasze mało- i średnioziarniste (pszenna, jęczmienna, perłowa), razowy makaron;
  • owoce morza i chude ryby (dorsz, kergulena, sandacz, leszcz, szczupak), tran z ryb oceanicznych, olej lniany, oliwa z oliwek, oleje (słonecznikowy, sojowy, arachidonowy), masło, masło roślinne;
  • chude mięso (cielęcina, wołowina, królik), chudy drób – gotowane, duszone, pieczone w foli wędliny (chuda szynka, polędwica, kiełbasa szynkowa);
  • niskosłodzone marmolady, dżemy i powidła, przyprawy i zioła (cukier z trzciny cukrowej, ocet winny, cynamon, wanilia, koper, kminek, anyżek, pietruszka, cytryna, kwas cytrynowy lub mlekowy);
  • warzywa i owoce-głównie krzyżowe (kapustne, brukselka, brokuły), czosnek, owoce cytrusowe;

Produkty i potrawy przeciwwskazane:

  • wędliny tłuste (bekon, frankfurterki), wyroby wędzone (drób, ryby, sery), mięso peklowane, tłuste mięsa i podroby (wieprzowina, baranina, wątroba),
  • marynaty, tłuste sosy, margaryny twarde,
  • słodycze, słodziki, ciasta z dużą zawartością cukru i tłuszczu,
  • alkohol.

Dieta przy chemioterapii

Leczenie nowotworu wiąże się z pogorszeniem stanu odżywienia pacjenta. W zależności od wybranej terapii powoduje zwykle szereg mniej lub bardziej nasilonych skutków ubocznych, które prowadzą do zmniejszenia ilości przyjmowanego pokarmu, ale również mogą wpłynąć na zaburzenia przyswajania składników odżywczych z pożywienia.

Jedną z często stosowanych metod leczenia jest chemioterapia, która polega na podaniu leku mającego zniszczyć komórki nowotworowe. Jako, że oddziałuje na cały ustrój, powoduje także uszkodzenia zdrowych komórek ciała. Szczególnie dotyczy to tkanek, których komórki ulegają szybkim podziałom jak np. błona śluzowa przewodu pokarmowego. W efekcie może wiązać się to z występowaniem u pacjentów leczonych chemioterapią biegunek, wymiotów, występowaniem mdłości, braku apetytu czy owrzodzeń jamy ustnej. Zmiany, jakie występują, dotykają również kubków smakowych znacznie utrudniając odczuwanie smaku przez pacjenta. To również nasila brak apetytu i niechęć do spożywania pokarmów. Chorzy zgłaszają często, że podczas spożywania posiłków zawierających produkty białkowe np. mięso, odczuwają charakterystyczny metaliczny posmak.

Dieta przy radioterapii i innych metodach leczenia

Radioterapia, czyli metoda leczenia z wykorzystaniem promieni rentgena lub tez innego rodzaju promieniowania nacelowana jest na konkretne miejsce w organizmie. Jednak, podobnie jak chemioterapia, hamuje namnażanie się i rozwój nie tylko komórek nowotworowych ale również zdrowych komórek ciała. Prowadzi to do trudnych do uniknięcia objawów o różnym nasileniu podobnych jak w przypadku chemioterapii, czyli np. nudności, wymiotów, biegunek, suchości i owrzodzeń jamy ustnej. W zależności od typu radioterapii i miejsca, które jest naświetlane mogą pojawić się inne ważne z punktu widzenia wpływu na stan odżywienia pacjenta objawy takie jak np. zakażenia, zapalenie przełyku, przetoki żołądka lub jelit, zwężenie światła jelita, zapalenie błony śluzowej żołądka i jelit, zwężenie przełyku.

Także kolejna metoda leczenia, czyli zabiegi operacyjne mają wpływ na stan odżywienia pacjenta. Często leczenie nowotworu polega na łączeniu radio i chemio terapii oraz zabiegu operacyjnego w uzupełnieniu, co wiąże się z wystąpieniem wspomnianych objawów ubocznych prowadzących do zmniejszenia ilości przyjmowanych pokarmów i zaburzeń przyswajania składników odżywczych. Tutaj należy zaznaczyć, że stan odżywienia pacjenta jest ściśle związany z przebiegiem leczenia. Niedożywienie chorego wydłuża czas leczenia i wiąże się z większą liczbą powikłań. Dlatego ważne jest by już na etapie walki z nowotworem zadbać o odpowiednią dietę onkologiczną i zapewnić właściwą podaż energii i składników odżywczych.

Dieta po chemioterapii i leczeniu onkologicznym

Po zakończeniu leczenia onkologicznego niektóre z wymienionych powyżej uciążliwych skutków ubocznych terapii utrzymują się przez jakiś czas. Pacjent zwykle chce jak najszybciej wrócić do spożywania tradycyjnych posiłków, jednak czasami utrudniają mu to utrzymujące się zaburzenia smaku czy trudności z przełykaniem.

Po zakończeniu leczenia nadal istnieje zagrożenie spadkiem wagi i wystąpieniem niedożywienia, dlatego dieta po chemioterapii powinna zapewnić odpowiednią podaż energii i składników odżywczych. Ilość kalorii w diecie zależy ściśle od stanu pacjenta. Jeśli jest on niedożywiony, należy zwiększyć energetyczność jadłospisu w stosunku do zapotrzebowania. Należy pamiętać, że proces ten powinien przebiegać stopniowo. Jeśli występuje nadwaga lub otyłość, szczególnie w przypadku nowotworów hormonozależnych, należy pod okiem dietetyka i lekarza zredukować masę ciała za pomocą racjonalnej, zawierającej wszystkie składniki odżywcze diety redukcyjnej. W okresie rekonwalescencji, kiedy organizm regeneruje się, wzrasta zapotrzebowanie na białko, dlatego należy wzbogacić dietę o:

  • mięso,
  • jaja,
  • nabiał,
  • nasiona roślin strączkowych.

Ważne, aby wybierać produkty białkowe z mała zawartością tłuszczu. Okres rekonwalescencji szczególnie po długotrwającej terapii wymaga zastosowania u pacjenta diety łatwo strawnej. Podawane posiłki powinny mieć umiarkowaną temperaturę. Należy również unikać większej ilości błonnika pokarmowego nierozpuszczalnego w wodzie, który drażni mechanicznie ściany przewodu pokarmowego (rezygnujemy z pieczywa pełnoziarnistego, otrąb czy dzikiego ryżu).

Jeśli utrzymują się u pacjenta zmiany w obrębie błony śluzowej jamy ustnej należy unikać pokarmów kwaśnych i suchych wymagających intensywnego żucia. Uszkodzone po chemio i radioterapii kubki smakowe zwykle regenerują się po około 6-8 tygodniach. Zmiany w ich obrębie mogą także w niektórych przypadkach mieć charakter trwały. Jeśli pacjent nadal odczuwa zaburzenia smaku, należy starać się uatrakcyjnić potrawy używając do ich przyprawiania delikatnych, ale aromatycznych przypraw ziołowych takich jak, np. bazylia, tymianek, pietruszka zielona.

Jeśli pacjent nie ma owrzodzeń w jamie ustnej można użyć również soku z cytryny i octu. Aby łagodzić metaliczny smak towarzyszący spożyciu mięsa, poleca się je wcześniej marynować w oliwie i wspomnianych przyprawach. Poleca się również korzystanie z plastikowych sztućców i płukanie jamy ustnej przed posiłkiem za pomocą wody. W przypadku gdy chory źle toleruje pokarmy o intensywnym smaku i zapachu należy posiłki wzbogacać o składniki łagodzące smak takie jak np. jogurt.

Opublikowano: ; aktualizacja: 12.04.2019

Oceń:
4.5


Może cię

Dieta a ryzyko nowotworów

Nowotwory stanowią drugą po chorobach krążenia przyczynę zgonów Europejczyków. Szacuje się, że w przypadku ponad ...

Biała dieta – co jeść po wybielaniu zębów – lista produktów, jadłospis

Biała dieta to sposób odżywiania po wybielaniu zębów, mający na celu zachowanie efektów zabiegu. Polega ...

Dieta wątrobowa – zasady, zalecenia, jadłospis, produkty zakazane

Dieta wątrobowa to dieta lekkostrawna, główną zasadą jest ograniczenie tłuszczu w jadłospisie. Stosowana jest między ...

Dwutlenek siarki E220 – zastosowanie jako konserwant, skutki uboczne

Dwutlenek siarki jest gazowym związkiem nieorganicznym stosowanym jako konserwant E220. Najczęściej mówi się o obecności ...

Wideo – Dieta w chorobach nowotworowych

Do podstawowych zadań dietoterapii w chorobie nowotworowej należą: uzyskanie i utrzymanie optymalnej masy ciała, zapobieganie ...

Leczenie nowotworów a seks

Do najczęściej występujących nowotworów złośliwych żeńskich narządów rodnych zaliczamy raka szyjki macicy oraz raka endometrium. ...

Dieta białkowa – efekty, zasady, fazy i jadłospis

Dieta białkowa, czy też proteinowa opiera się za produktach wysokobiałkowych. W zależności od kaloryczności jest ...

Rak sutka u mężczyzn

Rak sutka, inaczej rak gruczołu sutkowego, często niesłusznie traktowany jest jako schorzenie dotyczące wyłącznie kobiet. ...

Kolagen w pożywieniu – w czym jest kolagen? Jak powinna wyglądać dieta kolagenowa?

Kolagen jest białkiem istotnym dla prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Kondycja włókien kolagenowych wpływa m.in. na ...

Chemioterapia

Chemioterapia jest metodą leczenia ogólnoustrojowego nowotworów. Może być wykorzystywana w terapii skojarzonej razem z radioterapią ...

Wideo – Dieta antyrakowa

Już w 1983 roku amerykańscy naukowcy orzekli, że dieta i sposób odżywania stanowią drugą, po ...

Leczenie raka jajnika

Rak jajnika jest poważnym zagadnieniem współczesnej ginekologii onkologicznej. Ze względu na późne i skąpe objawy ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon