Dieta bezglutenowa

Gluten to mieszanina białek zawarta w ziarnach popularnych zbóż, takich jak np. pszenica, żyto, jęczmień ale też w produktach, takich jak wędliny, jogurty, sery, itd. Gluten u części osób nie jest dobrze tolerowany - u pacjentów z celiakią wywołuje odpowiedź immunologiczną prowadzącą m.in. do zaniku kosmków jelitowych. Konieczne jest wówczas zastosowanie diety bezglutenowej.

Co to jest gluten?

Gluten to mieszanina białek wchodzących w skład takich zbóż jak: pszenica, żyto, pszenżyto, jęczmień, orkisz. Źródłem glutenu są przede wszystkim produkty mączne, jednak poza nimi istnieje wiele ukrytych źródeł glutenu. Są nimi m.in. wędliny i przetwory mięsne, jogurty, sery, słodycze, sosy, przyprawy.

Dieta bezglutenowa – dla kogo?

Dieta bezglutenowa jest zalecana przede wszystkim osobom chorującym na celiakię - chorobę nazywaną inaczej gluetenozależną chorobą trzewną, w przebiegu której dochodzi do charakterystycznych zmian w błonie śluzowej jelita cienkiego, powodując zaburzenia wchłaniania, które prowadzą do niedoborów witamin i minerałów. Objawami celiakii są:

  • bóle brzucha,
  • wzdęcia,
  • biegunki i zaparcia, oddawanie obfitych, cuchnących stolców tłuszczowych,
  • nawracające afty w jamie ustnej,
  • skłonność do próchnicy zębów,
  • zahamowanie wzrostu, niedostateczny przyrost masy ciała,
  • opóźnienie dojrzewania płciowego, zaburzenia miesiączkowania u dziewcząt,
  • niepłodność,
  • osteoporoza,
  • depresja, zaburzenia nerwicowe,
  • podwyższone ryzyko schizofrenii,
  • otępienie,
  • tężyczka,
  • padaczka,
  • osłabienie siły mięśniowej,
  • zaburzenia mowy,
  • choroba Duhringa (opryszczkowe zapalenie skóry),
  • pogorszenie kondycji skóry, włosów i paznokci.

W przebiegu celiakii dochodzi również do niedokrwistości, skazy małopłytkowej, niedoborów witamin i minerałów, podwyższenia ryzyka schizofrenii i otępienia. Z występowaniem celiakii sprzężone jest także podwyższone ryzyko występowania chorób autoimmunologicznych (np. cukrzycy typu 1, choroby Hashimoto, choroby Addisona) oraz nowotworów (zwłaszcza chłoniaków jelita cienkiego).

Podstawową metodą diagnostyki celiakii jest stwierdzenie obecności przeciwciał: przeciwko endomysium mięśni gładkich (EmA), transglutaminazie tkankowej (tTG) oraz deamidowanej gliadynie (zwykle ocenia się stężenia 2 z 3 powyższych przeciwciał). Czasami zdarza się, że przeciwciała nie są wykrywalne, a mimo to istnieją zmiany zanikowe w kosmkach jelitowych, dlatego o pełnym rozpoznaniu można mówić po wykonaniu biopsji jelita cienkiego.

Dieta bezglutenowa a celiakia

Aby zapobiec zmianom w jelicie cienkim i powikłaniom ogólnoustrojowym w przebiegu celiakii, należy przez całe życie stosować dietę bezglutenową, którą należy zalecić pacjentowi po ukończeniu diagnostyki. Jej wdrożenie jest warunkiem regeneracji kosmków jelitowych, która może trwać od kilku tygodni do kilku lat. Każde odstępstwo od diety grozi nawrotem zmian. Po wdrożeniu diety bezglutenowej konieczna jest okresowa kontrola - po 6 miesiącach należy ocenić obraz kliniczny oraz oznaczyć stężenie przeciwciał. Utrzymywanie się dolegliwości oraz stwierdzenie obecności przeciwciał jest wskazaniem do oceny prawidłowości przestrzegania diety.

Ponadto, dieta bezglutenowa jest stosowana u pacjentów z alergią pokarmową na zboża, np. na pszenicę, z przemijającą nietolerancją glutenu występującą np. po operacjach na przewodzie pokarmowym, ataksją związaną z glutenem oraz z nieceliakalną nadwrażliwością na gluten, która dotyczy ok. 6% populacji. O nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten mówimy wówczas, gdy badania diagnostyczne nie potwierdzają celiakii ani alergii pokarmowej, a mimo to po spożyciu glutenu pacjent zgłasza objawy niepożądane. Najczęściej występującymi dolegliwościami występującymi u osób z nieceliakalną nadwrażliwością na gluten są:

  • bóle brzucha,
  • zmiany skórne,
  • zmęczenie,
  • bóle głowy,
  • zaburzenia rytmu wypróżnień (biegunki, zaparcia),
  • wzdęcia,
  • nudności i wymioty.

Dieta bezglutenowa – co zawiera gluten?

Dieta bezglutenowa jest dietą trudną i kosztowną. Stosując ją, pacjent musi liczyć się z wieloma wyrzeczeniami. Oprócz ewidentnego źródła glutenu, jakim są produkty mączne (z mąki pszennej, żytniej, orkiszowej oraz z jęczmienia) - pieczywo, makarony, naleśniki, ciasta, ciastka, itp., otręby oraz kasze (manna i jęczmienna), należy unikać także ukrytych źródeł glutenu, takich jak:

  • produkty mięsne i wędliny,
  • jogurty i serki smakowe,
  • sery,
  • wyroby czekoladowe,
  • lizaki, cukierki, żelki,
  • gumy do żucia,
  • sosy,
  • ketchup,
  • majonez,
  • produkty zawierające konserwanty,
  • kawa zbożowa,
  • cukier waniliowy,
  • piwo,
  • alkohole smakowe,
  • opłatek bożonarodzeniowy.

Dieta bezglutenowa – co nie zawiera glutenu?

Okazuje się zatem, że lista produktów, które mogą spożywać pacjenci stosujący dietę bezglutenową, jest stosunkowo krótka. Na liście produktów dozwolonych znajdują się:

  • ryż,
  • produkty kukurydziane,
  • ziemniaki,
  • gryka,
  • proso,
  • amarantus,
  • kasza jaglana,
  • kasza gryczana,
  • warzywa,
  • owoce (z wyjątkiem owoców suszonych),
  • jajka,
  • świeżo przetworzone mięsa i ryby,
  • mleko,
  • jogurty naturalne,
  • kefir,
  • masło, margaryna, smalec, oleje, oliwa,
  • cukier,
  • miód,
  • dżemy,
  • kawa, herbata, woda, soki owocowe,
  • wszystkie produkty spożywcze oznakowane symbolem przekreślonego kłosa (zawierające < 20 mg glutenu na kg produktu).

Kontrowersje budzi stosowanie produktów owsianych u pacjentów z celiakią lub nieceliakalną nadwrażliwością na gluten. Co prawda sam owies nie zawiera glutenu, jednak w warunkach polskich zwykle jest on zanieczyszczony innymi zbożami, dlatego też produkty owsiane widnieją na liście produktów przeciwwskazanych dla osób stosujących dietę bezglutenową. Wyjątek stanowią produkty owsiane sprowadzane z niektórych krajów zagranicznych, np. z Finlandii.

Dieta bezglutenowa jest dietą ubogą w składniki odżywcze, witaminy, składniki mineralne oraz błonnik, dlatego konieczna jest ich suplementacja.

Dieta bezglutenowa a jakość życia

Konieczność stosowania diety bezglutenowej negatywnie wpływa na jakość życia pacjentów. Robienie zakupów spożywczych i przygotowywanie posiłków jest skomplikowane, ograniczona jest także możliwość stołowania się poza domem, np. w restauracjach. Dzieci stosujące dietę bezglutenową często mają obniżone poczucie własnej wartości, a konieczność rezygnacji z produktów, które mogą spożywać ich koledzy, stanowi dla nich problem.

To wszystko sprawia, że utrzymanie diety bezglutenowej u dziecka jest podwójnie trudne i wymaga olbrzymiej konsekwencji i wsparcia ze strony rodziców. Należy pracować nad tym, aby dziecko zrozumiało, że stosowanie diety jest warunkiem utrzymania zdrowia i uniknięcia dotkliwych objawów, a jedzenie bezglutenowe, co prawda jest inne, ale też może być smaczne.

Naprzeciw potrzebom osób stosujących dietę bezglutenową wychodzi Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej. Opracowało ono m.in. program "MENU BEZ GLUTENU", w ramach którego stworzono bazę restauracji i kawiarni oferujących posiłki bezglutenowe, a także organizowane są wczasy z wyżywieniem bazującym na produktach bezglutenowych.

Opublikowano: ; aktualizacja: 28.03.2017

Oceń:
4.4


Może cię

Dieta bez cukru – czy jest zdrowa? Czym zastąpić cukier w diecie bez węglowodanów?

Dieta bez cukru to dla wielu osób skuteczny sposób na odchudzanie. Długotrwałe spożywanie produktów bez ...

Gluten w diecie dziecka

Wprowadzanie nowych składników do diety dziecka budzi wiele emocji wśród rodziców. Jednym z takich składników ...

Wideo – Dieta bezglutenowa

Dieta bezglutenowa stosowana jest przede wszystkim w celiakii - chorobie polegającej na nietolerancji glutenu, tj. ...

Dieta dla mięśni – co jeść, by rozbudować mięśnie?

Bez właściwie dobranej do rodzaju aktywności fizycznej diety nie można mówić o efektywnym treningu. Dieta ...

Celiakia

Celiakia (choroba trzewna, glutenozależna choroba trzewna) jest przewlekłym jelitowym zespołem złego wchłaniania o podłożu immunologicznym. ...

Jak przetrwać święta, będąc na diecie?

Święta to czas spotkań z rodziną i przyjaciółmi oraz ucztowania przy suto zastawionym stole. Jest ...

Dieta amerykańska – zasady, efekty, jadłospis, zalety, wady

Problem nadmiernej wagi ciała dotyka coraz większej liczby osób. W poszukiwaniu skutecznych sposobów na redukcję ...

Dieta sokowa

Dieta sokowa to jedna z bardziej popularnych kuracji polecanych w celu oczyszczenia organizmu z toksyn. ...

Gluten

Gluten znajduje się w wielu produktach spożywczych takich jak chleb, słodycze, kasze czy też desery. ...

Uczulenie na gluten – objawy i leczenie alergii na gluten

Uczulenie na gluten to rodzaj alergii pokarmowej, która może występować zarówno u dzieci, jak i ...

Czy i jak ograniczać i eliminować tłuszcze z diety?

Nadmiar tłuszczów w diecie, zwłaszcza tych nasyconych to ryzyko pojawienia się nadwagi, ale także innych ...

Dieta przy łuszczycy – co jeść, a czego unikać w łuszczycy skóry?

Dieta przy łuszczycy powinna obfitować w produkty o właściwościach przeciwzapalnych, które pomogą złagodzić objawy łuszczycy ...

Komentarze (0)