Antyoksydanty (przeciwutleniacze)

Brak zdjęcia

11 lipca 2013

W ostatnim czasie słowo „antyoksydanty” stało się terminem niemal tak powszechnym, jak „witaminy”. Mamy świadomość, że mają one pozytywny wpływ na nasz organizm, toteż zwracamy uwagę na ich obecność w kremach i kosmetykach. Aby lepiej poznać działanie antyoksydantów, należy poznać bliżej charakterystykę związków, którym przeciwdziałają.

Antyoksydanty – popularny termin

W ostatnich latach znacznie rozwinęła się wiedza na temat antyoksydantów. Dowiedziono, iż mają one korzystny wpływ na wiele procesów zachodzących w obrębie naszego organizmu. Udowodniono ich skuteczność w walce z wieloma chorobami, występującymi zwłaszcza w późniejszym okresie naszego życia. W ostatnim czasie słowo „antyoksydanty” stało się terminem niemal tak znanym i powszechnym, jak „witaminy”. Mamy świadomość, że mają one pozytywny wpływ na nasz organizm, toteż zwracamy uwagę na ich obecność w kremach, kosmetykach, a także żywności.

Układ antyoksydacyjny tworzy swoistą barierę ochronną, a w jego skład wchodzą liczne związki o właściwościach przeciwutleniających.

Czym są wolne rodniki?

Aby lepiej poznać działanie antyoksydantów, należy poznać bliżej charakterystykę związków, którym przeciwdziałają.

Terminem „wolne rodniki” określa się atomy bądź cząsteczki, które bardzo łatwo wchodzą w interakcję z białkami, lipidami, DNA oraz innymi cząsteczkami. Powstają one podczas procesów oksydacji (utlenienia), w wyniku których nasz organizm otrzymuje energię niezbędna do życia. Można więc powiedzieć, iż wolne rodniki są produktami ubocznymi procesu przemiany materii.

Swoją wysoką reaktywność zawdzięczają obecności niesparowanego elektronu na powłoce walencyjnej – ostatniej powłoce atomu. W momencie, gdy atom lub grupa atomów utraci komplementarny elektron, zaczynają one dążyć do uzupełnienia braku w celu zneutralizowania swojej formy. Takie działanie może skutkować pobraniem brakującego elementu, np. z białek naszego organizmu, co spowoduje uszkodzenie bądź zniszczenie ich struktury. Powstające uszkodzenia przyczyniają się do szybszego starzenia naszego ustroju oraz zwiększają ryzyko wystąpienia wielu chorób, m.in. związanych z układem krążenia.

U ludzi młodych mechanizmy usuwające szkodliwe rodniki działają bardzo sprawnie, natomiast w starzejącym się organizmie procesy te nie są już tak wydajne, co przyczynia się do degeneracji tkanek.

Wolne rodniki – zwane również rodnikami tlenowymi – ze względu na obecność atomu tlenu w swojej strukturze są wydzielane fizjologicznie przez komórki zapobiegające infekcjom bakteryjnym, czyli fagocyty, makrofagi, monocyty oraz neutrofile, gdyż działają one destrukcyjnie na struktury komórki bakterii. Musimy jednak pamiętać, iż nie jest to jedyna droga powstawania tych reaktywnych cząsteczek i że możemy znacząco przyczynić się do zredukowania ich liczby do minimum.

Rodniki tlenowe powstają także wskutek palenia papierosów, spożywania alkoholu, jak również stosowania wysokokalorycznej diety. Zrezygnowanie z używek i odpowiednia dieta na pewno zmniejszy liczbę wolnych rodników uwalnianych w obrębie naszego organizmu.

Przeciwutleniacze – co to takiego?

Nasz organizm naturalnie posiada możliwość do wytwarzania antyoksydantów (przeciwutleniaczy), związków chroniących molekuły naszego organizmu przed szkodliwym działaniem rodników tlenowych. Wygaszają one reakcje wolnorodnikowe, chroniąc białka, tłuszcze i materiał genetyczny komórki przed degradacją. Tak więc przeciwutleniacze są związkami chemicznymi syntetyzowanymi w obrębie naszego organizmu bądź dostarczanymi wraz z dietą, dlatego też dzielimy je na substancje endogenne i egzogenne.

Przeciwutleniacze – mechanizmy działania

W walce ze związkami powodującymi liczne uszkodzenia naszych tkanek środki przeciwutleniające działają na wielu różnych płaszczyznach. Ich aktywność nie ogranicza się tylko do oddania wolnym rodnikom elektronu w celu zahamowania reakcji łańcuchowej powstawania szkodliwych rodników, stabilizacji ich cząsteczki, a w ostatecznym efekcie neutralizacji.

Dzięki swojej różnorodnej budowie antyoksydanty pośredniczą w reakcjach wolnych rodników z innymi związkami i zapobiegają powstawaniu niestabilnych cząsteczek. Na terenie naszego organizmu zachodzą reakcje utlenienia, w których biorą udział m.in. jony metali, takich jak żelazo i miedź. Przeciwutleniacze zmniejszają intensywność tych reakcji i redukują liczbę powstających rodników tlenowych. Przypisuje im się także udział w procesie usuwania już zdegradowanych przez wolne rodniki cząsteczek i struktur.

W prawidłowej komórce występuje równowaga pomiędzy środkami prowadzącymi do utlenienia a przeciwutleniaczami. Jeśli liczba produkowanych związków tlenowych się zwiększy bądź jeśli zawartość przeciwutleniaczy znacznie się zmniejszy, doprowadzi to do stresu tlenowego i późniejszego uszkodzenia komórki. Dlatego niezwykle ważne jest, aby ta równowaga została zachowana.

Najważniejsze przeciwutleniacze

Jak już wyżej było wspomniane, antyoksydanty możemy podzielić na dwie grupy, te produkowane w obrębie naszego ustroju (endogenne) oraz dostarczane z zewnątrz (egzogenne). Pierwszą grupę stanowią:

  • enzymy:
    • katalaza,
    • dysmutaza ponadtlenkowa,
    • peroksydaza glutationowa,
  • związki drobnocząsteczkowe,
  • białka,
  • koenzymy.

Każdy z wymienionych układów enzymatycznych pełni ważną funkcję: katalaza usuwa szkodliwy nadtlenek wodoru, dysmutaza ponadtlenkowa degraduje rodniki ponadtlenkowe, zaś peroksydaza glutationowa dostarcza elektronów, które neutralizują nadtlenek wodoru. Istnieją one w każdej komórce i chronią nasz organizm od środka.

Na poziom przeciwutleniaczy endogennych mamy niewielki wpływ, lecz sytuacja wygląda nieco inaczej w przypadku antyoksydantów egzogennych. Związki przyjmowane z pokarmem przez człowieka tworzą niezwykle szeroką pulę substancji znoszących szkodliwe działanie wolnych rodników. Do składników o największym znaczeniu możemy zaliczyć:

  • witaminę A,
  • witaminę E,
  • witaminę C,
  • β-karoten,
  • koenzym Q10.

Witaminy A i E, które dzięki temu, iż są rozpuszczalne w tłuszczach, z łatwością dyfundują poprzez lipidowe błony komórek, wnikając do ich wnętrza. Tam blokują rodniki tlenowe poprzez przyłączenie się do nich i oddanie im elektronu. Witamina E po zniszczeniu wolnego rodnika staje się jednak niestabilna i ulega rozpadowi. Dlatego też świetnie dopełnia się ona z kwasem askorbinowym (witaminą C), gdyż ten posiada właściwości umożliwiające jej regenerację. Ponadto, witamina C chroni kolagen i elastynę. Sama po zniszczeniu wolnego rodnika szybko ulega regeneracji, przez co jedna jej cząsteczka może zneutralizować wiele szkodliwych substancji.

Istotną rolę odgrywa także dostarczany z pokarmem β-karoten, który dzięki swojemu działaniu protekcyjnemu przeciwko promieniowaniu UV zapobiega degradacji błon komórkowych i stanowi również substrat do syntezy retinolu (witaminy A).

Nie mniejszą rolę w obronie naszego organizmu przypisuje się koenzymowi Q10, który znajduje się w każdej żywej komórce, gdyż jest związany z procesem oddychania komórkowego. Ponadto uruchamia on mechanizmy obronne naskórka, chroni jego komórki przed utlenieniem, przyśpiesza jego regenerację i metabolizm poprzez wysycenie węglowodanami i aminokwasami, a w ostatecznym efekcie opóźnia proces starzenia się skóry.

Niestety, wraz z procesem starzenia się organizmu ilość produkowanych przez niego antyoksydantów spada, dlatego też osoby starsze powinny zatroszczyć się o zwiększenie stężenia przeciwutleniaczy egzogennych w diecie. Należy pamiętać, iż prawidłowe odżywianie ma ogromny wpływ na zdrowie oraz równowagę naszego organizmu, szczególnie u osób w podeszłym wieku, których układy antyoksydacyjne nie są już aż tak wydolne.

Przeciwutleniacze a choroby

W ostatnich latach znacząco rozwinęła się świadomość ludzi na temat genezy szerokiej liczby chorób. Udowodniono również znaczący udział związków przeciwdziałających utlenianiu w ich prewencji. Od niedawna wiadomo, że zmniejszają ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia oraz łagodzą przebieg schorzeń związanych z układem nerwowym – choroby Alzheimera oraz Parkinsona. Znaczącą rolę przypisuje im się także w przeciwdziałaniu rozwoju procesów nowotworowych, gdyż wpływają hamująco na podział zmutowanych komórek. Przeciwdziałają także rozwojowi jakże częstej dolegliwości – wrzodów żołądka.

Jak łatwo zauważyć, antyoksydantom przypisuje się nie tylko działanie odmładzające w stosunku do naszej skóry i organizmu, ale także chronią nas one przed szeregiem rozmaitych chorób. Należy wystrzegać się działań zwiększających podaż wolnych rodników i pamiętać, że na wzrost całkowitej liczby przeciwutleniaczy i ryzyka wystąpienia niektórych dolegliwości mają wpływ wybrane składniki codziennej diety.

Opublikowano: ; aktualizacja: 28.03.2017

Oceń:
4.3


  • Tagi:

Może cię

Rabarbar – właściwości

Rabarbar, letnie warzywo o charakterystycznym, kwaskowatym smaku, odznacza się bogactwem składników odżywczych, dzięki czemu posiada ...

Dieta w kamicy szczawianowo-wapniowej

Kamica szczawianowo-wapniowa występuje przy nadmiernej ilości kwasu szczawiowego lub szczawianów w moczu, w chorobach zapalnych ...

Dieta strukturalna – wskazania, zasady, efekty, jadłospis, przepisy, koktajle, zalety, wady

Dieta strukturalna (dr. Bardadyna) to model odżywiania, który ma za zadanie regenerować i wzmacniać strukturę ...

Dieta sirtfood – zasady, jadłospis, efekty diety sirt

Dieta sirtfood to sposób odżywiania, który ma zapewnić długie życie i szczupłą sylwetkę. W jadłospisie ...

Dwutlenek krzemu E551 – właściwości, występowanie w żywności, zastosowanie, szkodliwość

Dwutlenek krzemu jest związkiem chemicznym występującym naturalnie w przyrodzie, jednak do zastosowań w przemyśle produkuje ...

Dieta Ornisha

Jest to alternatywny sposób żywienia wprowadzony przez dr Ornisha. Dieta ta jest dietą wegetariańską, ubogotłuszczową ...

Dieta o niskim indeksie glikemicznym – zasady i efekty diety niskoglikemicznej

Dieta o niskim indeksie glikemicznym opiera się na zróżnicowanej żywności, której spożywanie zapobiega wahaniom poziomu ...

Spalanie tłuszczu – dieta na spalanie tkanki tłuszczowej

Szybkie spalanie tłuszczu i przyspieszenie metabolizmu jest możliwe dzięki połączeniu odpowiedniej diety i aktywności fizycznej. ...

Które kasze są najzdrowsze?

Kasze odznaczają się wysoką wartością odżywczą. Jednak w ostatnim czasie coraz częściej zwraca się uwagę ...

Dieta w anemii – co jeść przy anemii?

Anemia to inaczej niedokrwistość diagnozowana jest u pacjentów, w sytuacji, kiedy poziom hemoglobiny oraz erytrocytów ...

Warzywa i owoce na odchudzanie. Które jeść, a których unikać?

Warzywa oraz owoce są nieodłącznym składnikiem każdej diety odchudzającej. Są smaczne i zdrowe, dostarczają bogactwa ...

Dieta a cellulit

Do potencjalnych przyczyn powstawania cellulitu należą m.in. uwarunkowania genetyczne, brak snu, czy nieprawidłowa dieta. Celem ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon