Witaminy a rozwój dziecka – których witamin potrzebują dzieci?

Witaminy to grupa związków organicznych, które mimo, że nie stanowią źródła energii dla organizmu, są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania ustroju. Ich rola w diecie w okresie wzrostu i rozwoju dziecka jest szczególnie istotna. Rosnący organizm jest wyjątkowo wrażliwy na niedobór tych składników.

Waga witamin w rozwoju dziecka

Witaminy to związki chemiczne regulujące przebieg procesów metabolicznych w organizmie. Są niezbędne dla prawidłowego działania komórek, tkanek i narządów. Intensywnie wzrastający organizm dziecka powinien na bieżąco otrzymywać odpowiednią dawkę tych związków, by móc budować nowe struktury i prawidłowo się rozwijać. Jest też szczególnie wrażliwy na ich niedobór i brak. Objawy awitaminoz u dzieci pojawiają się szybciej i są poważniejsze niż u osób dorosłych.

Brak niektórych witamin w diecie może powodować nawet nieodwracalne skutki zdrowotne. Warto więc przyjrzeć się jadłospisowi dziecka i przeanalizować czy gwarantuje on podaż wszystkich niezbędnych związków z tej grupy. Szczególnie ważne dla rozwijającego się organizmu są następujące witaminy.

Witamina D a rozwój dziecka

Są to trzy związki chemiczne należące do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Witamina D to witamina o charakterze hormonalnym. Działa ona w sposób podobny do hormonów steroidowych. 90 % witaminy D w organizmie ma charakter endogenny. Warto wiedzieć, że jest to jedna z niewielu witamin, którą organizm wytwarza samodzielnie. Powstaje ona w wyniku działania promieni UV w skórze z związku będącego pochodną cholesterolu. Jest także dostarczana do organizmu z pożywieniem. Pełni ona szczególnie ważną rolę w procesie wzrostu i rozwoju układu kostnego. Jest niezbędna, by organizm mógł przyswoić wapń, czyli podstawowy budulec tych struktur. Pozwala także wykorzystać zawarty w pożywieniu fosfor, który poza funkcją budulcową wpływa na przyswajanie wapnia, pełni ważną rolę w namnażaniu się komórek, bierze udział w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej czy uaktywnia niektóre witaminy z grupy B.

Witamina D odpowiada za utrzymanie prawidłowej relacji pomiędzy tymi dwoma minerałami, czyli wapniem i fosforem, co wpływa bezpośrednio na rozwój i mineralizacje tkanki kostnej. Wzmacnia układ immunologiczny, co wydaje się szczególnie ważne w okresach nasilonych infekcji. Jej odpowiednia ilość w organizmie wpływa również na prawidłową pracę mięśni, stan skóry i szkliwa zębów. Niedobór witaminy D prowadzi u dzieci do poważnej choroby zwanej krzywicą. Jej występowanie wiąże się ze zmianami w układzie kostnym i zaburzeniami rozwojowymi.

Objawami krzywicy są m.in: spadek łaknienia, drażliwość, niepokój, zaparcia, nadmierne pocenie, tężyczka, szpotawość kolan, skolioza, płaskostopie i inne zmiany w obrębie szkieletu, osłabione napięcie mięśni, upośledzenie wzrostu i rozwoju. U starszych dzieci niedobory witaminy D także będą prowadziły do zaburzeń mineralizacji kośćca, co może powodować spadek gęstości kości i większą podatność na ich uszkodzenia. Mogą wiązać się także z pogłębieniem wad postawy związanych z zaburzeniem prawidłowej pracy tkanki mięśniowej spowodowanej niedoborami.

Hipowitaminoza witaminy D będzie także prowadzić do osłabienia szkliwa zębów, spadku odporności czy zmian skórnych. Za poziom wystarczającego spożycia witaminy D (AI) dla dzieci na dobę zgodnie z zaleceniami Instytutu Żywności i Żywienia uznaje się poziom 5 mikrogramów. W związku z ograniczoną ekspozycją na słońce w okresie jesienno-zimowym część specjalistów zwraca uwagę na konieczność suplementacji tej witaminy.

Witamina A a rozwój dziecka

To grupa związków rozpuszczalnych w tłuszczach występujących pod postacią retinolu i jego pochodnych oraz prowitaminy a czyli karotenoidów. Pełnią one kluczową rolę w procesach widzenia. Z retinolu w organizmie powstaje retinal, który jest składnikiem rodopsyny, czyli barwnika znajdującego się w pręcikach siatkówki. Są one także niezbędne w procesach wzrostu i rozwoju warunkują, bowiem powstawanie nowych komórek. Witamina A wpływa na prawidłową pracę układu odpornościowego. Dzieje się tak poprzez jej działanie na grasicę, czyli organ, w którym dochodzi do dojrzewania limfocytów T oraz wpływ na ilość produkowanych limfocytów i granulocytów. Witamina A reguluje również funkcjonowanie tkanki nabłonkowej i błon śluzowych uczestnicząc w syntezie śluzu, które je chroni. Bierze także udział w przemianach biochemicznych substancji takich jak np. hormony. Współdziała również z hormonem wzrostu.

Niedobór witaminy A będzie prowadził do zmian w obrębie narządu wzroku takich jak suchość rogówki, suchość i zgrubienie spojówek, zapalenia brzegów powiek. Prowadzi również do występowania zjawiska tzw. kurzej ślepoty, czyli niedowidzenia po zapadnięciu zmroku. Awitaminoza, czyli całkowity brak witaminy A będzie prowadzić do całkowitej ślepoty. Wpływa również na zahamowanie wzrostu u dzieci oraz zmiany w obrębie skóry w postaci wysychania, łuszczenia się komórek nabłonka. Uszkodzeniu w takim wypadku będą ulegać także błony śluzowe organizmu, co może prowadzić np. do częstych stanów zapalnych oskrzeli. Zalecane spożycie witaminy A (RDA) dla dzieci pomiędzy 1-9 rokiem życie zgodnie z zaleceniami Instytuty Żywności i Żywienia wynosi pomiędzy 400-500 mikrogramów na dobę. Należy tutaj zwrócić uwagę, że retinol jest związkiem, który w nadmiarze jest toksyczny dla organizmu. Suplementując go nie należy przekraczać zalecanej dawki. Przedawkowanie witaminy A wraz z pożywieniem jest w praktyce bardzo trudne a wręcz niemożliwe.

Witamina E a rozwój dziecka

Kolejna rozpuszczalna w tłuszczach grupa związków, która charakteryzuje się dużym potencjałem antyoksydacyjnym. Oznacza to, że zwalcza ona nadmiar wolnych rodników, czyli reaktywnych cząsteczek, które mogą prowadzić do uszkodzenia komórek organizmu. Witamina E hamuje utlenianie się złego cholesterolu LDL, wpływa na odporność organizmu, poprawia działanie insuliny i normuje poziom glukozy we krwi, ma potencjał antynowotworowy.Jej niedobór w ciąży ma wpływ na występowanie niskiej masy ciała płodu.

U niemowląt z niską masą urodzeniową i niskim poziomem tej witaminy można zaobserwować zaburzenia nerwowo-mięśniowe, zwiększoną wrażliwość na toksyczne działanie tlenu, zaburzenia wzrostu naczyń krwionośnych w oku, co może prowadzić do ślepoty oraz większą skłonność płytek krwi do zlepiania się. Niedobory witaminy E mogą wiązać się także z nadmiernym rozpadem krwinek czerwonych, co prowadzi do anemii, osłabienia, wypadania włosów, nieprawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Za wystarczające spożycie (AI) zgodnie z normami żywienia dla dzieci pomiędzy 1-18 rokiem życia uznaje się od 6 do 10 mg alfa tokoferolu.

Witamina C a rozwój dziecka

Witamina C należąca do grupy związków rozpuszczalnych w wodzie. Ma ona silne działanie antyoksydacyjne, czyli przeciwdziała procesom utleniania. Odgrywa ważną rolą w przemianie wielu związków takich jak aminokwasy, barwniki skóry, hormony steroidowe. Wpływa na odporność organizmu. Jest niezbędna dla syntezy kolagenu, czyli białka, który buduje min. chrząstki, kości, naczynia krwionośne, skórę. Jest także substancją ułatwiającą wchłanianie żelaza.

Niedobór witaminy C powoduje większą podatność na infekcje, zmęczenie, osłabienie, brak łaknienia, bóle mięśniowo-stawowe. Awitaminoza witaminy C prowadzi do występowania szkorbutu. Choroba ta ma charakter wielonarządowy i objawia się zmianami zachodzącymi w obrębie tkanki łącznej. Wiąże się z występowaniem krwawień z dziąseł, wypadaniem zębów, zmianami martwiczymi w obrębie dziąseł, bólami kostno-stawowymi, wolnym gojeniem się ran, niedokrwistością. Zalecane dziennie spożycie witaminy C (RDA) wynosi dla dzieci od 1 do 19 roku życia pomiędzy 40-75 mg na dobę. Odpowiednio duża podaż witaminy C jest szczególnie istotna w okresie jesienno-zimowym, gdy organizm jest bardziej narażony na infekcje.

Witamina B5 a rozwój dziecka

Jest to witamina rozpuszczalna w wodzie, którą zalicza się do witamin z grupy B. Odgrywa ona istotna rolę w metabolizmie węglowodanów i tłuszczów i wiąże się z procesem wytwarzania energii w organizmie. Kwas pantotenowy jest składnikiem koenzymu A czyli organicznego związku, który uczestniczy w wielu ważnych przemianach biochemicznych w ustroju. Bierze udział w syntezie ważnych dla organizmu związków min. hormonów steroidowych. Ma wpływ na odporność,regenerację komórek, sprawne funkcjonowanie układu nerwowego i przyspiesza gojenie się ran. Jego niedobór prowadzi do zaburzeń w funkcjonowaniu układu nerwowego, zmęczenia, osłabienia koncentracji, rozdrażnienia, zmian skórnych, spadku łaknienia, zmian zapalnych w przewodzie pokarmowym, nudności, wymiotów, biegunek oraz tzw. zespołu piekących stóp, który objawia się piekącym bólem w obrębie stóp i podudzi. Za wystarczające spożycie (AI) dla kwasu pantotenowego uznaje się w przypadku dzieci pomiędzy 1-18 rokiem życia od 2 do 5 mg witaminy B5 na dobę.

Witamina B12 a rozwój dziecka

Zwana jest również kobalaminą. Jest konieczna by prawidłowo przebiegałproces tworzenia czerwonych i białych krwinek. Razem z kwasem foliowym uczestniczy w syntezie DNA, białek szpiku oraz aminokwasów. Bierze udział w przemianach białek i tłuszczy w ustroju. Witamina B12 jest również niezbędna, by prawidłowo funkcjonował układ nerwowy oraz przewód pokarmowy. Jej niedobór prowadzi do występowania niedokrwistości megaloblastycznej. Wiąże się ona z powstawaniem wadliwych krwinek czerwonych, które nie mogą pełnić swych funkcji a ich żywotność jest bardzo krótka. Niedobór kobalaminy prowadzi także do zaniku błony śluzowej przewodu pokarmowego oraz poważnych zmian w obrębie układu nerwowego. Dochodzi, bowiem do zaburzeń syntezy choliny, która buduje osłonki mielinowe nerwów. Zmiany zwyrodnieniowe towarzyszące tym niedoborom dotyczą zarówno ośrodkowego jak o obwodowego układu nerwowego. Zalecane dzienne spożycie dla tej witaminy to w przypadku dzieci od 0,9 do 2,4 mikrograma na dobę.

Kwas foliowy a rozwój dziecka

Jest to grupa związków rozpuszczalnych w wodzie, która podobnie jak witamina B12 jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu krwiotwórczego oraz układu nerwowego. Kwas foliowy bierze udział w syntezie DNA, przemianach białek a także syntezie innych ważnych dla organizmu związków. Jego niedobór będzie prowadził do zahamowania wzrostu i rozwoju komórek. Zaburzenia w tworzeniu się krwinek czerwonych będą powodowały występowanie niedokrwistości megaloblastycznej, której towarzyszą zmiany w obrębie błony śluzowej przewodu pokarmowego. Niedobór kwasu foliowego może także wywołać zmiany w obrębie układu nerwowego. Szczególnie niebezpieczny jest dla kobiet w ciąży, może bowiem prowadzić do wystąpienia wad cewy nerwowej płodu. Zalecane spożycie folianów (RDA) wynosi dla dzieci pomiędzy 1 a 19 rokiem życia od 150 do 400 mikrogramów na dobę.

Źródła witamin w diecie

Jadłospis dziecka powinien być komponowany ze szczególną starannością tak, aby dostarczał wszystkich niezbędnym dla wzrostu i rozwoju składników. Niedobory witamin często mogą wynikać z błędów żywieniowych polegających na stosowaniu żywności przetworzonej, nieprawidłowej kompozycji diety, zbyt małej ilości warzyw i owoców, nieprawidłowego prowadzenia procesów technologicznych czy nieprawidłowego przechowywania żywności. Warto wiedzieć, które produkty stanowią cenne źródło wymienionych wyżej witamin.

  • Źródła witaminy D: jaja, masło, mleko, sery, tłuste ryby morskie, tran, grzyby. Witamina D jest wrażliwa na działanie światła.
  • Źródła witaminy A: tran, podroby, mleko (nieodtłuszczone!), masło, śmietana, sery, żółtka jaj, owoce o żółtej, pomarańczowej i zielonej barwie min. marchewka, morele, brzoskwinie, koperek, fasolka szparagowa, dynia. Witamina A jest wrażliwa na działanie światła.
  • Źródła witaminy C: owoce dzikiej róży, jagody, porzeczki, zielona pietruszka, warzywa kapustne, cytrusy, kiwi, papryka, chrzan, ziemniaki i w mniejszym stopniu inne warzywa i owoce. Jest to jedna z najbardziej wrażliwych na czynniki zewnętrzne witamin. Jej straty powoduje obróbka w wysokiej temperaturze, działanie promieni nadfioletowych, tlenu, środowisko zasadowe czy kontakt z jonami metali ciężkich.
  • Źródła witaminy E: oleje roślinne, kiełki i zarodki zbóż, zielona pietruszka, szpinak, sałata, kukurydza, pełnoziarniste produkty zbożowe, żółtko jaja, mleko, przetwory mleczne. Niekorzystnie na ilość tej witaminy wpływa działanie tlenu, promieni nadfioletowych oraz długie przechowywanie produktów.
  • Źródła kwasy pantotenowego: gruboziarniste produkty zbożowe, otręby, nasiona roślin strączkowych, drożdże, wątróbka, nerki, żółtko jaja, chude mięso.
  • Źródła kwasu foliowego: warzywa liściaste takie jak szpinak, jarmuż, natka pietruszki, sałata a także brokuły, drożdże, wątróbka, mięso, pełnoziarniste produkty zbożowe, żółte sery, rośliny strączkowe. Witamina ta jest wrażliwa na działanie wysokiej temperatury oraz światła.
  • Źródła witaminy B12: wyłącznie produkty pochodzenia zwierzęcego takie jak wątróbka, nerki, mięso, mleko, przetwory mleczne, żółtka jaj, ryby.

Należy tak komponować dietę dziecka, aby dostarczała wszystkich niezbędnych mu witamin. Jeśli jadłospis z różnych powodów nie dostarcza tych składników lub/i zapotrzebowanie na witaminy wzrasta należy rozważyć ich suplementacje. Bardzo ważne jest by w takich wypadkach zasięgnąć porady lekarza lub farmaceuty i nie przekraczać zalecanym dawek tych związków organicznych.

Opublikowano: ; aktualizacja: 28.03.2017

Oceń:
4.4


Może cię

Tran – sposób na wzmocnienie odporności

Tran jest bogaty w witaminy A i D oraz kwas tłuszczowy omega-3. Dzięki temu wspomaga ...

Kwas askorbinowy

Kwas askorbinowy, znany jako popularna witamina C, należy do grupy witamin rozpuszczalnych w wodzie. Ważną ...

Witamina A

Witamina A odpowiada za prawidłowe widzenie, szczególnie o zmierzchu. Kolejną poznaną funkcją witaminy A jest ...

Osteoporoza a dieta

Osteoporoza jest jedną z chorób żywieniowo-zależnych. Odpowiednia dieta ma znaczenie na wszystkich etapach profilaktyki zdrowotnej. ...

Prawidłowy wzrost u dziecka

W rozwoju każdego dziecka możemy wyróżnić charakterystyczne, następujące po sobie okresy życia. W czasie każdego ...

Jak zapobiec przeziębieniu? Jak uniknąć przeziębienia?

Przeziębienie określane również terminami choroby przeziębieniowej czy ostrego zapalenia nosa i gardła to zespół objawów ...

Osteomalacja – przyczyny, objawy, badania, leczenie

Osteomalacja (krzywica u dorosłych lub rozmiękanie kości) to metaboliczna choroba przebiegająca z upośledzoną mineralizacją substancji ...

Witaminy na odporność

Witaminy są to związki organiczne niezbędne w przebiegu wielu procesów życiowych. Wpływają na stan zdrowia ...

Rola witaminy A w kosmetyce

Witamina A jest jedną z najwcześniej odkrytych witamin, znana jest również jako retinol, a powszechnie ...

Wapń – sposób na zdrowe kości

Przez całe życie układ kostny ulega przemianom fizycznym i chemicznym. Pełni funkcję ochronną dla narządów, ...

Awitaminoza – przyczyny i skutki niedoboru witamin

Awitaminoza jest chorobą, która powstaje na skutek braku danej witaminy w organizmie. Przyczyny braku lub ...

Witamina D i K dla dziecka

W organizmie dziecka witaminy pełnią ważne funkcje regulacyjne, warunkują prawidłowy przebieg ważnych dla życia i ...

Komentarze (0)