Toksoplazmoza

Toksoplazmoza jest to choroba wywoływana przez pierwotniaka o nazwie Toxoplasma gondii. Panuje powszechna opinia, że źródłem zakażenia, niebezpiecznego głównie dla nienarodzonych dzieci, są koty, a dokładniej ich odchody. Jest to tylko część prawdy, ponieważ toksoplazmoza może być groźna również dla osób dorosłych. Wyróżniamy dwie formy tej choroby – nabytą oraz wrodzoną, dotyczącą dzieci zarażonych jeszcze w łonie matki.

Toksoplazmoza – cykl rozwojowy

W celu zrozumienia ewentualnych możliwości zakażenia warto prześledzić cykl rozwojowy. Pierwotniak wywołujący toksoplazmozę rozmnaża się płciowo w komórkach nabłonka jelit zwierząt należących do kotowatych, czyli w naszym środowisku przede wszystkim u kota domowego. Powstają u niego tzw. oocysty, będące formami nieinwazyjnymi.

Aby po wydaleniu z kałem były one zdolne do zakażania, muszą przebywać przynajmniej 24 godziny w określonych warunkach, w tym przypadku w wilgotnej glebie. Uzyskana w ten sposób zdolność do inwazji potrafi utrzymywać się przez wiele lat. Do dalszego rozwoju pierwotniak potrzebuje żywiciela pośredniego. Może być nim człowiek, ale także zwierzęta hodowlane, takie jak świnie, owce, kozy, konie oraz drób.

Przypadkowo spożyta oocysta po strawieniu staje się tachyzoitem (nazwa pochodzi od greckiego słowa tachy, czyli szybki). Dopiero ta forma pasożyta, będąca jego postacią wegetatywną, jest zdolna do infekcji komórek swojego gospodarza. Tachyzoit rozsiewa się w organizmie za pomocą krwi i limfy w czasie około 2 tygodni. Podczas tego okresu czynnie wnika do komórek i szybko dzieli się, aby po uwolnieniu zakażać i niszczyć kolejne.

Faza szybkiego namnażania trwa do momentu wykształcenia przez organizm gospodarza odpowiednich mechanizmów odpornościowych – humoralnych i komórkowych. Wtedy to pierwotniaki zaczynają tworzyć cysty, czyli formy charakterystyczne dla zakażenia przewlekłego. Są to otorbione skupiska kilkuset bradyzoitów, zlokalizowane głównie w ośrodkowym układzie nerwowym oraz w mięśniach. Jako postacie o spowolnionym metabolizmie, bradyzoity mogą w tej formie przetrwać wiele lat. Jeżeli zostaną spożyte wraz z tkankami, w których się znajdują, ponownie przejdą w formę zdolnych do namnażania tachyzoitów.

Zarażenie się przez człowieka może nastąpić poprzez:

  • spożycie surowego, niedogotowanego lub suszonego mięsa zawierającego cysty – jest to przyczyną około 80% przypadków toksoplazmozy,
  • spożycie oocyst pochodzących z zanieczyszczonej odchodami gleby, wody lub na przykład niemytych warzyw czy owoców,
  • przeniesienie wertykalne, czyli z matki na płód,
  • przeniesienie jatrogenne poprzez przetoczenie krwi czy przeszczepienie narządów (występuje zdecydowanie najrzadziej).

Toksoplazmoza – objawy

Wyróżniamy dwie formy choroby – nabytą oraz wrodzoną, dotyczącą dzieci zarażonych w łonie matki. Zakażenie nabyte w większości przypadków przebiega bezobjawowo i pozostaje niezauważone.

W przypadku toksoplazmozy nabytej, manifestującej się klinicznie, z uwagi na różnorodność występujących objawów możemy dokonać podziału na kilka postaci.

Toksoplazmoza węzłowa

Może dotyczyć dowolnej liczby węzłów chłonnych, najczęściej są to węzły chłonne szyjne lub karkowe, rzadziej pachowe. Powiększone węzły są z reguły niebolesne, miękkie, łatwo przesuwalne względem skóry i podłoża. Większość pacjentów zgłasza towarzyszące dodatkowe objawy, takie jak stany podgorączkowe, bóle głowy, mięśni, zaburzenia koncentracji i wzmożoną potliwość.

Toksoplazmoza oczna

Występuje rzadziej niż postać węzłowa. Dotyczy zarówno postaci wrodzonej, jak i nabytej. Do wczesnych objawów tej postaci choroby należą rzadko rozpoznawane wysięki do ciała szklistego oraz stany zapalne naczyniówki. Ponadto cechą charakterystyczną jest występowanie szaro-żółtawych ognisk w obrębie siatkówki i naczyniówki. Takie zmiany, jeżeli pojawiają się w obrębie plamki żółtej, mogą prowadzić do niedowidzenia. Po około 2 miesiącach w obrębie zmian następuje wygojenie, którego schyłkową postacią są pozostające blizny, z czasem przybierające brunatną barwę.

Toksoplazmoza uogólniona

Dotyczy wyłącznie pacjentów z zaburzeniami odporności. Charakteryzuje się występowaniem szerokiego wachlarza objawów dotyczących wielu narządów. Możemy zaobserwować między innymi zapalenie płuc, mięśnia sercowego, osierdzia czy też wątroby.

Neurotoksoplazmoza

Ta postać występuje także u pacjentów z upośledzoną odpornością. Do objawów zaliczymy objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, bóle głowy, stany podgorączkowe, oczopląs, zaburzenia świadomości i równowagi oraz objawy ogniskowe, takie jak porażenia.

Toksoplazmoza – diagnostyka

Rozpoznanie toksoplazmozy opiera się głównie na ogólnej ocenie objawów klinicznych i wynikach badań serologicznych. Poza tym w określonych przypadkach wykonuje się badania dodatkowe.

Przy podejrzeniu toksoplazmozy ocznej może być przydatna tak zwana angiografia fluoresceinowa. Badanie wykrywa niewielkie zmiany naczyń siatkówki i naczyniówki, trudne do wykrycia podczas standardowego badania okulistycznego.

Gdy objawy toksoplazmozy dotyczą układu nerwowego, w celu odróżnienia zakażenia od innych chorób dotyczących mózgu konieczne może się okazać badanie obrazowe głowy – tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. Niekiedy wykonuje się także EEG, czyli badanie bioelektrycznej czynności mózgu.

Badania surowicy krwi

Rozpoznanie potwierdza obecność pierwotniaka Toxoplasma gondii w surowicy krwi, tkankach lub płynie mózgowo-rdzeniowym, a także stwierdzenie obecności jego materiału genetycznego – DNA za pomocą metody PCR. Najważniejszą jednak metodą diagnostyczną są badania serologiczne, polegające na wykrywaniu swoistych przeciwciał za pomocą różnorodnych metod. Należą do nich testy immunofluorescencji pośredniej, badania wykonywane metodami aglutynacyjnymi oraz technikami enzymatycznymi, takimi jak test ELISA.

Możemy wykazać obecność przeciwciał należących do trzech klas. Każda z nich pojawia się w surowicy w określonym czasie po zakażeniu. Analiza wyników badań serologicznych ułatwia ustalenie, na jakim etapie choroby – ostrym czy przetrwałym – znajduje się w danym momencie pacjent.

Ta informacja ma bezpośredni wpływ na wybór dalszego postępowania. W wyniku kontaktu organizmu człowieka z antygenami pierwotniaka jako pierwsze pojawiają się przeciwciała klasy IgM. Ma to miejsce już w pierwszym tygodniu po zakażeniu. W następnej kolejności produkowane są przeciwciała klasy IgA. Są one wykrywalne już po okresie 2–4 tygodni i utrzymują się w surowicy pacjenta zwykle do około 3 miesięcy, chociaż znane są przypadki stwierdzania ich obecności nawet po 3 latach od momentu zakażenia.

Jako ostatnie w surowicy pojawiają się przeciwciała klasy IgG, których niskie miano może utrzymywać się do końca życia, świadcząc o przebytym dawniej ostrym zakażeniu. Przeglądowe badania przeprowadzone w Polsce wykazały, że około 50% kobiet w wieku rozrodczym miało kontakt z Toxoplasma gondii i wytworzyło przeciwko niemu swoiste przeciwciała. Dla porównania, najwięcej tzw. dodatnich odczynów serologicznych w Europie wykazano we Francji – dotyczyły one 84% kobiet.

Awidność przeciwciał

Metodą uzupełniającą, przydatną w określaniu czasu, jaki upłynął od momentu zakażenia, jest określenie awidności przeciwciał. Pojęcie to oznacza, w wolnym tłumaczeniu, „zachłanność”, czyli siłę wiązania przeciwciała z antygenem. Im dłużej trwa zakażenie, tym lepiej dopasowane przeciwciała powstają. Innymi słowami, niski odsetek przeciwciał o wysokiej awidności będzie potwierdzał świeże zakażenie. Niska awidność przeciwciał stwierdzana jest najczęściej przed upływem 3 miesięcy od momentu zakażenia. Wyjątkowo, w przypadku wczesnego wdrożenia leczenia przeciwpierwotniakowego, może utrzymywać się przez dłuższy czas.

Analizy objawów klinicznych, a także danych wynikających z badań dodatkowych dokonuje lekarz i na ich podstawie ustala rozpoznanie.

Leczenie toksoplazmozy

Wdrożenie leczenia następuje po rozpoznaniu świeżego zakażenia Toxoplasma gondii. Stosuje się pirymetaminę oraz leki należące do grup sulfonamidów, linkozamidów (np. klindamycyna), makrolidów (np. spiramycyna). Wybór leku i czas trwania leczenia zależy od stanu klinicznego pacjenta.

Opublikowano: ; aktualizacja: 03.01.2016

Oceń:
4.3


Może cię

Przeciwciała IgG przeciwko toksoplazmozie

Badanie przeciwciał IgG przeciwko toksoplazmozie są szczególnie ważne u kobiet w ciąży i u kobiet ...

Przeciwciała IgM przeciwko toksoplazmozie

Badanie na przeciwciała IgM przeciwko toksoplazmozie powinno być wykonywane u kobiet w ciąży i tych, ...

Toksoplazmoza, listerioza i salomella w ciąży

Panuje przekonanie, że w czasie ciąży kobiety powinny unikać kontaktu z niektórymi zwierzętami, zwłaszcza z ...

Toksoplazmoza a koty

Toksoplazmoza wywołana jest przez pierwotniaka Toxoplasma gondii. Zwierzętami, które odgrywają największą rolę w rozprzestrzenianiu się ...

8 tydzień ciąży

W 8 tygodniu ciąży w strukturze zarodka pojawiają się zawiązki oczu, małżowin usznych i wyrostka ...

Choroby przenoszone przez koty

Choroby przenoszone przez zwierzęta domowe, przede wszystkim przez koty i psy, występują bardzo często u ...

Toksoplazmoza w ciąży

Toksoplazmoza to bardzo popularny temat wśród kobiet ciężarnych. Najczęściej spotykamy się ze stwierdzeniem, że szczególnym ...

Powikłania grypy

Wachlarz powikłań grypy jest wyjątkowo szeroki, dlatego zdecydowanie nie należy ona do chorób, które można ...

Toksoplazmoza wrodzona

Badania wykazały że prawie połowa kobiet w wieku rozrodczym, nie zdając sobie z tego sprawy, ...

Ciąża a zwierzęta domowe

Ciężarne kobiety posiadające zwierzęta domowe, zastanawiają się czy jest to bezpieczne dla nich, jak i ...

Choroby zagrażające ciąży

Niektóre infekcje bakteryjne i wirusowe zwiększają ryzyko wystąpienia groźnych powikłań, np. porodu przedwczesnego. Najniebezpieczniejsze czynniki ...

Zakażenie wewnątrzmaciczne

O zakażeniu mówimy w sytuacji, gdy do organizmu gospodarza wnikają drobnoustroje i namnażają się w ...

Komentarze (0)