Toksoplazmoza wrodzona

Badania wykazały że prawie połowa kobiet w wieku rozrodczym, nie zdając sobie z tego sprawy, przebyła w przeszłości bezobjawowe ostre zakażenie pierwotniakiem Toxoplasma gondii. Choroba przypomina o sobie w okresie ciąży, gdy przyszła mama zgłasza się na badania serologiczne. Zdecydowana większość dzieci, których matki leczyły się na toksoplazmozę w ciąży, po urodzeniu nie manifestuje żadnych objawów klinicznych.

Toksoplazmoza wrodzona – ryzyko przeniesienia i objawy

W przebiegu choroby można wyróżnić dwie fazy. Podczas pierwszej z nich, nazywanej fazą ostrą toksoplazmozy, pierwotniak atakuje kolejne komórki, namnaża się w nich, a następnie doprowadza do ich zniszczenia. W miarę rozwoju odpowiedzi immunologicznej organizmu choroba przechodzi w następną fazę, określaną jako faza utajona toksoplazmozy. Pierwotniak przedostaje się do narządów i tworzy w nich cysty, czyli otorbione skupiska.

Sprawnie działający układ odpornościowy potrafi utrzymać toksoplazmozę w tym stadium do końca życia człowieka i nie stanowi ona zagrożenia. Choroba, nawet w fazie ostrej, najczęściej przebiega bezobjawowo. Na poważne konsekwencje narażone są głównie dwie grupy pacjentów – osoby z upośledzoną odpornością oraz nienarodzone dzieci.

Ryzyko, że pierwotniak przedostanie się przez łożysko i spowoduje zakażenie u dziecka, występuje w zasadzie wyłącznie w okresie ostrego zakażenia u matki i rośnie wraz z długością trwania ciąży. Przed ukończeniem pierwszego trymestru wynosi mniej niż 10%, w drugim trymestrze jest to około 40%, zaś w trzecim od 65% do nawet 100%. Na szczęście im później dojdzie do zakażenia, tym łagodniejszy jest przebieg choroby. Poniżej przedstawiono konsekwencje wystąpienia ostrego zakażenia w zależności od stopnia zaawansowania ciąży:

  • pierwszy trymestr – poronienie, wewnątrzmaciczne obumarcie płodu;
  • drugi trymestr – małogłowie lub wodogłowie, małoocze, zwapnienia wewnątrzczaszkowe, powiększenie wątroby i śledziony, niekiedy wodobrzusze;
  • trzeci trymestr – bezpośrednio po urodzeniu przebieg jest często bezobjawowy; w późniejszym okresie życia mogą pojawić się zaburzenia wzroku, słuchu, opóźnienie rozwoju psychoruchowego.

Toksoplazmoza wrodzona – zapobieganie i zwalczanie

Z uwagi na poważne konsekwencje nieleczonego ostrego zakażenia, u wszystkich kobiet w ciąży należy jak najwcześniej wykonać badanie serologiczne krwi, polegające na wykrywaniu swoistych przeciwciał należących do dwóch klas – IgM oraz IgG. Rutynowo badanie pierwszy raz wykonuje się po stwierdzeniu ciąży, następnie zaleca się ich powtórzenie raz na trymestr, ewentualnie jednorazowo między 21. a 26. tygodniem ciąży. Takie badanie warto również wykonać przed planowanym zajściem w ciążę.

Jeżeli przyszła mama uzyska wynik świadczący o przebytym zakażeniu, tzn. dodatnie niskie miano przeciwciał klasy IgG oraz brak przeciwciał IgM, może być zupełnie spokojna. Przebyta wcześniej infekcja pozostawiła odporność w postaci przeciwciał klasy IgG, które chronią także podczas kolejnego zetknięcia się z pierwotniakiem.

Zapobieganie zakażeniu

W przypadku, gdy badanie serologiczne nie wykaże obecności przeciwciał, warto pomyśleć o tym, w jaki sposób zapobiec zakażeniu. Najczęstszą drogą przeniesienia pierwotniaka jest spożycie surowego, niedogotowanego lub suszonego mięsa zawierającego cysty. Poza unikaniem mięsa w takiej formie oraz gotowania w odpowiednio wysokiej temperaturze, należy również stosować środki ochronne podczas jego przyrządzania – osobną deskę do krojenia mięsa, a także lateksowe rękawiczki, ewentualnie pamiętać o dokładnym umyciu rąk wodą z mydłem bezpośrednio po zakończeniu pracy.

Drogą zakażenia może być również spożycie nieumytych warzyw lub owoców oraz picie nieprzegotowanej wody, z uwagi na możliwość zanieczyszczenia ich odchodami zakażonych zwierząt. Zachowanie środków ostrożności, czyli użycie rękawiczek ochronnych, obowiązuje osoby mające kontakt z glebą, np. pracujące w ogrodzie, a także właścicieli kotów podczas sprzątania kuwety.

Awidność przeciwciał

Jeżeli badanie serologiczne wykaże obecność przeciwciał klasy IgM, charakterystycznych dla wczesnej fazy zakażenia, najczęściej wykonuje się powtórne badanie, w którym dodatkowo oznacza się poziom przeciwciał klasy IgA oraz tzw. awidność przeciwciał IgG. Awidność to inaczej „zachłanność”, czyli siła wiązania przeciwciała z antygenem. Im dłużej trwa walka organizmu z zakażeniem, tym lepiej dopasowane przeciwciała są produkowane, a awidność jest wyższa.

Tym samym stwierdzenie niskiej awidności przeciwciał IgG świadczy o tym, że zakażenie wystąpiło prawdopodobnie w okresie ostatnich 3 miesięcy. Wynika z tego, że ostre zakażenie jest prawdopodobne w sytuacji, gdy badanie serologiczne wykazuje niski odsetek przeciwciał IgG o wysokiej awidności oraz obecność przeciwciał klas IgM oraz IgA. W niektórych przypadkach niska awidność może utrzymywać się wyjątkowo nawet do roku. Z uwagi na takie właśnie sytuacje interpretację wyników badań serologicznych i decyzję dotyczącą dalszego postępowania należy pozostawić specjalistom.

Leczenie toksoplazmozy w ciąży

W przypadku potwierdzenia świeżego zakażenia Toxoplasma gondii rozpoczyna się leczenie, mające na celu zapobieganie transmisji wertykalnej zakażenia, to znaczy przeniesienia go z matki na dziecko. W tym celu stosuje się spiromycynę – lek należący do grupy makrolidów. Zakażenie matki nie jest jeszcze równoznaczne z przeniesieniem go na płód. Aby potwierdzić bądź wykluczyć transmisję, wykonuje się amnioskopię, czyli badanie płynu owodniowego, w którym można wykazać bezpośrednio obecność pierwotniaków Toxoplasma gondii lub też za pomocą metody PCR zbadać, czy zawiera ich materiał genetyczny. Możliwe jest również wykonanie badania serologicznego krwi płodu pobranej z pępowiny między 20. a 24. tygodniem ciąży.

W przypadku niepotwierdzenia transmisji leczenie spiromycyną kontynuuje się z reguły aż do końca ciąży. Jeżeli jednak zakażenie zostanie udowodnione, a ciąża trwa dłużej niż 18 tygodni, rozpoczyna się leczenie pirymetaminą z sulfadiazyną i kwasem folinowym. Ten ostatni ma za zadanie zmniejszyć ryzyko wystąpienia powikłań hematologicznych związanym ze stosowaniem pirymetaminy. Leki te, w przeciwieństwie do spiromycyny, z łatwością przechodzą przez łożysko i leczą zakażenie występujące u dziecka. Wcześniejsze zastosowanie leczenia niesie za sobą ryzyko dla płodu, z uwagi na teratogenne działanie pirymetaminy.

Zdecydowana większość dzieci, których matki leczyły się na toksoplazmozę w ciąży, po urodzeniu nie manifestuje żadnych objawów klinicznych. Bezpośrednio po narodzinach wykonuje się kontrolne badanie serologiczne na obecność przeciwciał IgM, IgA oraz IgG.

Należy pamiętać, że przeciwciała klasy IgG przechodzą przez łożysko, istnieją jednak metody laboratoryjne umożliwiające rozróżnienie przeciwciał dziecka od matczynych. W przypadku potwierdzenia transmisji zakażenia leczenie dziecka jest kontynuowane.

Opublikowano: ; aktualizacja: 03.01.2016

Oceń:
3.9


Może cię

Choroby zagrażające ciąży

Niektóre infekcje bakteryjne i wirusowe zwiększają ryzyko wystąpienia groźnych powikłań, np. porodu przedwczesnego. Najniebezpieczniejsze czynniki ...

Toksoplazmoza, listerioza i salomella w ciąży

Panuje przekonanie, że w czasie ciąży kobiety powinny unikać kontaktu z niektórymi zwierzętami, zwłaszcza z ...

8 tydzień ciąży

W 8 tygodniu ciąży w strukturze zarodka pojawiają się zawiązki oczu, małżowin usznych i wyrostka ...

Choroby przenoszone przez koty

Choroby przenoszone przez zwierzęta domowe, przede wszystkim przez koty i psy, występują bardzo często u ...

Ciąża a zwierzęta domowe

Ciężarne kobiety posiadające zwierzęta domowe, zastanawiają się czy jest to bezpieczne dla nich, jak i ...

Profilaktyka wścieklizny

Wścieklizna jest śmiertelną wirusową chorobą centralnego systemu nerwowego ludzi i zwierząt, wywoływaną przez Rabdowirusy. Obecnie ...

Zakażenie wewnątrzmaciczne

O zakażeniu mówimy w sytuacji, gdy do organizmu gospodarza wnikają drobnoustroje i namnażają się w ...

Toksoplazmoza a koty

Toksoplazmoza wywołana jest przez pierwotniaka Toxoplasma gondii. Zwierzętami, które odgrywają największą rolę w rozprzestrzenianiu się ...

Przeciwciała IgG przeciwko toksoplazmozie

Badanie przeciwciał IgG przeciwko toksoplazmozie są szczególnie ważne u kobiet w ciąży i u kobiet ...

Toksoplazmoza

Toksoplazmoza jest to choroba wywoływana przez pierwotniaka o nazwie Toxoplasma gondii. Panuje powszechna opinia, że ...

Przeciwciała IgM przeciwko toksoplazmozie

Badanie na przeciwciała IgM przeciwko toksoplazmozie powinno być wykonywane u kobiet w ciąży i tych, ...

Toksoplazmoza w ciąży

Toksoplazmoza to bardzo popularny temat wśród kobiet ciężarnych. Najczęściej spotykamy się ze stwierdzeniem, że szczególnym ...

Komentarze (0)