Tężec – przyczyny, objawy, leczenie, szczepionka, powikłania zakażenia

Tężec to ostra i potencjalnie śmiertelna choroba, wywoływana przez neurotoksynę produkowaną przez laseczki Clostridium tetani (jad tężcowy). Drogą zakażenia są rany i skaleczenia, szczególnie te kłute lub miażdżone, które uległy zanieczyszczeniu. Objawy zależą od postaci choroby (tężec miejscowy, uogólniony, noworodkowy, mózgowy). W leczeniu stosuje się zastrzyk przeciwtężcowy i/lub antybiotyk. Śmiertelność jest wysoka, a jedyną formą profilaktyki są szczepienia.

Co to jest tężec?

Laseczki tężca Clostridium tetani – są szeroko rozpowszechnione w przyrodzie. Występują w przewodach pokarmowych zwierząt, skąd następnie przedostają się do gleby oraz wody. Mogą wytwarzać formy przetrwalnikowe, wyjątkowo odporne na zmienne warunki środowiskowe, a nawet na działanie środków dezynfekcyjnych.

Bakterie tężca należą do rodziny gatunków beztlenowych. W miejscu zakażenia przyrannego bakteria wydziela silną neurotoksynę – tetanospazminę, zwaną także jadem tężcowym. Toksyna tężcowa hamuje uwalnianie neuroprzekaźników blokujących, co powoduje porażenie skurczowe mięśni (spastyczne).

Tężec – przyczyny – jak można się zarazić?

Bakterię tężca można znaleźć w ziemi i w kale. Objawy klasycznej choroby tężcowej najczęściej występują w krajach rozwijających się. W Stanach Zjednoczonych rocznie odnotowuje się około 50–150 przypadków, choć szacuje się, że jest ich 2 razy więcej, ze względu na niepełną liczbę zgłoszeń choroby. Droga zakażenia tężcem to kontakt drążącej rany z ziemią skażoną sporami bakterii.

Ponad 50 proc. zakażonych to osoby, które ukończyły 60. rok życia. W przypadku osób dorosłych śmiertelność dotyczy do 30 proc.przypadków. Wyższy odsetek śmiertelnych powikłań po zakażeniu tężcem znajduje się w skrajnych grupach wiekowych, tj. u małych dzieci i wieku podeszłym.

Zakażenie tężcem następuje po urazie penetrującym (zakażenie przyranne – drogą zakażenia jest zanieczyszczone otarcie naskórka lub skaleczenie), co umożliwia powstanie warunków beztlenowych do rozwoju zakażenia. Drobnoustrój zaczyna wydzielać toksyny, które wiążą się z obwodowymi zakończeniami nerwowymi, w których jest internalizowana (dostaje się do wnętrza neuronu) i przemieszcza się drogą transportu aksonalnego (wzdłuż wypustki komórki nerwowej) aż do rdzenia kręgowego. Tam dochodzi do zaburzenia aktywności hamujących neuronów wstawkowych przez uwolnienie neuroprzekaźnika GABA.

Okres inkubacji (wylęgania) trwa od kliku do 3 tygodni w zależności od miejsca wnikania bakterii i ich liczby. Dłuży okres inkubacji występuje zwykle, jeżeli rana znajduje się daleko od ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Szybsza progresja do pierwszych objawów od momentu zakażenia wiąże się z ciężkim przebiegiem i większą śmiertelnością.

Tężec – objawy zakażenia – jak rozpoznać tężec?

Do klinicznych objawów zakażenia tężcem zalicza się objawy miejscowe i ogólne. Pierwsze objawy tężca miejscowego przejawiają się przedłużającym się skurczem w miejscu zanieczyszczonego ziemią zranienia. Postać ta jest łagodna i rokuje dobrze. Rzadko dochodzi do uogólnienia do cięższej postaci, związanej z wyższą śmiertelnością.

Jak wygląda tężec?

Tężec uogólniony to najgroźniejsza postać choroby. Przeważa skurcz silnych mięśni nad słabymi, co doprowadza do specyficznych dolegliwości:

  • szczękościsku,
  • uśmiechu sardonicznego (skurcz tężcowy mięśni twarzy),
  • opistotonus (skurcz mięśni szyi).
  • napadów drgawek,
  • hipoglikemii,
  • tachykardii spoczynkowej (szybkie bicie serca),
  • zaburzeń rytmu serca (uczucie nierównego bicia serca),
  • bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych,
  • obniżonego stężenia wapnia (tężyczka),
  • zatrzymania oddychania (porażenie mięśni oddechowych)

Niewydolność oddechowa może być spowodowana wtórnym i ciężkim zapaleniem płuc.

Tężec noworodkowy i tężec mózgowy

Tężec noworodkowy to choroba krajów rozwijających się. Objawia się u noworodka, które nie otrzymało przeciwciał od matki. Do pierwszych symptomów zalicza się niechęć do ssania. Następnie tężec powoduje bolesne kurcze mięśni i uogólnioną sztywność mięśniową. Nierzadki jest opistotonus, czyli wygięcie ku tyłowi szyi. Osłabienie mięśni twarzy wynika z uszkodzenia nerwów czaszkowych.

Tężec mózgowy dotyczy pacjentów, u których bakterie dostały się do organizmu w wyniku uszkodzenia skóry na powierzchni głowy. Objawy obejmują głównie osłabienie poszczególnych mięśni twarzy, zaopatrywanych przez zaatakowany nerw. Objawy tężca u ludzi dominujące w przypadku uszkodzenia nerwu twarzowego to skurcz mięśni mimicznych twarzy i asymetria kącików ust.

Tężec – leczenie – zastrzyk przeciwtężcowy, antybiotyk i inne sposoby

Leczenie tężca musi być podjęte szybko, najlepiej na podstawie rozpoznania klinicznego, ponieważ izolacja Clostridium tetani jest trudna. Nie można czekać na wynik badania mikrobiologicznego. Po skaleczeniu i powstawaniu zanieczyszczonej rany chory zgłasza się do ambulatorium, gdzie rana powinna być opracowana chirurgicznie z oczyszczeniem i usunięciem ciał obcych. Należy wykonać immunoprofilaktykę zakażenia C. tetani poprzez podanie antytoksyny i anatoksyny tężcowej. (tzw. zastrzyk przeciwtężcowy). Umożliwia to uzyskania czynnej i biernej odpowiedzi układu odpornościowego w odpowiedzi na podany antygen tężcowy i immunoglobulinę. Aby zatrzymać wzrost bakterii należy podać antybiotyk per os, najlepiej pochodne penicyliny.

Podtrzymujące leczenie tężca powinno być prowadzone skrupulatnie. W wybranych, zaawansowanych przypadkach zasadne będzie podtrzymywanie oddychania przez zastosowanie respiratora w trybie PEEP (dodanie ciśnienie końcowo-wydechowe). Niewykluczone jest wykonanie tracheostomii, a w przypadku skurczów uogólnionych mięśni, leków zwiotczających (pankuronium). Pacjent powinien leżeć w ciemnym i cichym pomieszczeniu, ponieważ nagły hałas może spowodować napad drgawek i bolesnych skurczów tężcowych.

Szczepienie na tężec

Możliwe jest całkowite zapobieganie tężcowi. W zastrzyku przeciwtężcowym otrzymujemy profilaktykę, która obejmuje uodpornienie anatoksyną tężcową (chemicznie odzjadliwioną toksyną bakteryjną).

Anatoksyna przeciwtężcowa u dzieci jest podawana razem z anatoksyną błoniczą i zabitymi bakteriami Bordetella pertussis od 6–8 tygodnia życia (szczepionka DiPerTe). Dawki przypominające powinny być podawane w 6–12 miesiącu życia,w wieku przedszkolnym i następnie co 10 lat (u dorosłych zaleca się stosowanie dawek przypominających tylko anatoksyny tężcowej i błoniczej).

W sytuacji kiedy od zakażenia upłynęło więcej niż 24 godziny wszyscy pacjenci powinni otrzymać uodpornienie czynne i bierne- tj. anatoksyne (szczepionka przeciw tężcowi) i antytoksynę przeciwtężcową.

Immunoprofialktyka (zastrzyk przeciwko tężcowi) nie musi być podawana tylko kiedy mamy do czynienia z chorym z małym ryzykiem zakażenia (niewielkie zanieczyszczenie rany), a od ostatniej dawki przypominającej nie minęło 10 lat.

Sama anatoksyna (szczepienie) wystarcza, kiedy istnieje niewielkie zanieczyszczenie rany, a chory był szczepiony 10 lat temu lub nie pamięta daty ostatniej dawki przypominającej.

Kiedy wiemy, że istnieje duże ryzyko skażenia sporami C. tetani, w zasadzie nie należy ryzykować i podać obie metody immunoprofilaktyki, tj. ana- i antytoksynę p/tężcową.

Objawy po szczepieniu na tężec mogą być związane z odczynem odpornościowym – zazwyczaj jest to łagodna gorączka i ogólne przejściowe rozbicie. Szczepienie na tężec w ciąży najlepiej zaplanować w II i III trymestrze. Dawka przypominająca anatoksyny jest zupełnie bezpieczna.

    Rokowanie i powikłania po tężcu

    Śmiertelność w zachorowaniach na tężec zależy przede wszystkim od postaci choroby. Rokowanie jest najlepsze w przypadku choroby ograniczonej do objawów miejscowych oraz w uogólnionej, ale wyłącznie o lekkim przebiegu.

    Objawy tężca utrzymują się zwykle od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy w przypadku skurczów mięśni. Do powikłań należą m.in.: zapalenia płuc (wynikające z zachłyśnięcia lub nadkażenia bakteryjnego), złamania kości (spowodowane prężeniami ciała), zatorowość płucna oraz zaburzenia psychiczne.

    Rokowanie przy tężcu może być bardzo poważne. Zdecydowanie nie należy go bagatelizować.

    Bibliografia

    1. Mikrobiologia i choroby zakaźne. G. Virella. Wydanie I polskie uaktualnione, pod redakcją P. Heczko, U&P Wrocław 2000, str 137-138.
    2. Dietz V., Cochii S., Bennet J. Performance and potency of tetanus toxoid: implications for eliminating neonatal tetanus. Bull WHO 1996, 74(6): 619-628.
    3. Galazka A, Gasse F., The present status of tetanus and tetanus vaccination. Curr Top Microbiol Immunol. 1995; 195:31-53.
    Opublikowano: ; aktualizacja: 10.12.2018

    Oceń:
    4.6


    Może cię

    Szczepienie przeciwko tężcowi

    Tężec jest chorobą zakaźną wywołaną przez bakterie Clostridium tetanii. Do zakażenia dochodzi w wyniku zanieczyszczenia ...

    Wirus Zachodniego Nilu – jak się można zarazić, objawy, leczenie

    Gorączka Zachodniego Nilu to tropikalna choroba przenoszona przez komary zainfekowane wirusem Zachodniego Nilu. W związku ...

    Powikłania po ospie – kiedy występują i jak rozpoznać powikłania ospy?

    Powikłania po ospie u dzieci występują rzadziej niż u osób dorosłych. Skutki uboczne choroby w ...

    Leczenie kiły

    Kiła to układowa choroba zakaźna, weneryczna. Odpowiedzialny za jej wywołanie jest krętek blady (łac. Treponema ...

    Salmonella – objawy zatrucia i leczenie zakażenia

    Zakażenie pałeczkami z rodzaju Salmonella innymi niż typhi lub paratyphi zwykle przebiega dość łagodnie i ...

    Jak leczyć rany, skaleczenia i zadrapania u dziecka? Jak wybrać najlepszą maść na rany?

    U dzieci, ze względu na ich ruchliwość oraz ogromną ciekawość świata, różnego rodzaju zranienia zdarzają ...

    Tężec – szczepionka przeciw tężcowi

    Tężec to ostra choroba zakaźna spowodowana przez bakterię Clotridium tetani występująca na całym świecie. Występuje ...

    Bruceloza

    Bruceloza, czyli inaczej choroba Banga, jest wynikiem odzwierzęcego zakażenia bakteriami z rodzaju Brucella. Od lat ...

    Profilaktyka wścieklizny

    Wścieklizna jest śmiertelną wirusową chorobą centralnego systemu nerwowego ludzi i zwierząt, wywoływaną przez Rabdowirusy. Obecnie ...

    Ukąszenie przez kleszcza

    Ukąszenie przez kleszcza może wywołać między innymi zachorowanie na boreliozę lub kleszczowe zapalenie mózgu. Podstawą ...

    Choroba bostońska – choroba dłoni, stóp i jamy ustnej – przyczyny, objawy, leczenie

    Choroba bostońska to choroba zakaźna, której przyczyną są wirusy Coxsackie. W terminologii medycznej określana jest ...

    Włośnica – przyczyny, objawy, leczenie zakażenia włośnicą

    Spożycie nieprzebadanego mięsa może nieść za sobą poważne konsekwencje. Włośnica, wywoływana przez ukryte w mięsie ...

    Komentarze i opinie (1)


    Ja mam powiklania po tezcu i cierpie
    Drogi Użytkowniku!
    Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

    25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

    Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

    Dane — jak je zbieramy?

    Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

    Administrator danych — kto nim będzie

    HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

    Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

    Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
    • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
    • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
    • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
    • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

    Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

    W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

    Twoje prawa w stosunku do danych

    Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

    Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

    Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

    Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

    Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
    Oktawave
    FreshMail Sp. z o.o.
    Google
    Cloudflare
    Facebook
    Criteo
    HotJar
    Disqus
    TVN
    Wirtualna Polska
    Quarticon