Profilaktyka wścieklizny

Wścieklizna jest śmiertelną wirusową chorobą centralnego systemu nerwowego ludzi i zwierząt, wywoływaną przez Rabdowirusy. Obecnie w Polsce głównymi nosicielami tego patogenu są lisy, ale w wielu krajach są nimi nietoperze. Do zakażenia najczęściej dochodzi poprzez ugryzienie lub polizanie przez zwierzę. W przypadku nietoperzy do zakażenia może dojść bez ugryzienia, przez wdychanie aerozolu zawierającego mocz tych ssaków (np. w jaskini).

Objawy, diagnostyka i leczenie wścieklizny

Wścieklizna jest znanym od tysiącleci zapaleniem centralnego układu nerwowego, powodowanym przez Rabdowirusy, wirusy o charakterystycznym kształcie, przypominającym w obrazie spod mikroskopu elektronowego pocisk pistoletowy.

Nazwa choroby wywodzi się od części objawów, polegających na znacznym pobudzeniu, ślinotoku („piana” z ust) oraz nasilonej agresywności u chorych zwierząt. Dawna nazwa choroby to hydrofobia (wodowstręt), wynikająca z tego, że charakterystycznym objawem są silne skurcze mięśni na widok płynów, a nawet przy dźwięku przelewającej się wody.

U ludzi objawy wścieklizny pojawiają się zwykle w okresie 2–12 tygodni od zakażenia, jeśli nie zostanie przedsięwzięta profilaktyka.

Wścieklizna może jednak być u zakażonego w stanie utajonym i nie dawać objawów chorobowych nawet przez 19 lat. Zazwyczaj pojawiają się:

Chory zwykle umiera z powodu niewydolności oddechowej – w ciągu 2–10 dni od początku objawów. U zwierząt podejrzenie wścieklizny powinny budzić wszystkie nietypowe zachowania – dzikie zwierzęta stają się wtedy nierzadko bardzo ufne i skłonne do kontaktów z ludźmi.

Rozpoznanie wścieklizny za życia pacjenta jest trudne – zazwyczaj należy oprzeć się na objawach i wywiadzie z pacjentem i jego otoczeniem. Przydatne jest w niektórych przypadkach wykonanie badań genetycznych testem PCR.

Leczenie wścieklizny, kiedy wystąpią już objawy, polega tylko na łagodzeniu ich, zanim nastąpi śmierć pacjenta. W 2004 roku w USA, dzięki zastosowaniu eksperymentalnego protokołu z Milwaukee (śpiączka farmakologiczna i intensywne leczenie lekami przeciwwirusowymi), udało się po raz pierwszy w historii uratować życie pacjentki z objawami wścieklizny.

Dalsze doświadczenia z tym protokołem wykazały jednak, że szansa przeżycia jest statystycznie nadal bardzo mała (nie przekracza 8%). Jedyną metodą zapobiegającą tragicznym skutkom jest zastosowanie jak najszybciej profilaktyki, jeszcze przed wystąpieniem pierwszych objawów choroby.

Epidemiologia i drogi przenoszenia wścieklizny

W wielu państwach wścieklizna jest nadal chorobą powszechną u zwierząt, zarówno domowych, jak i dzikich. W krajach rozwijających się najczęściej występuje u psów, ale na przykład w Polsce wścieklizna u zwierząt obecnie dotyczy głównie lisów, a w USA nietoperzy.

Są na świecie rejony wolne od wścieklizny u zwierząt (większość krajów Zachodniej Europy, Japonia, Australia, Nowa Zelandia), co udało się osiągnąć dzięki akcji szczepień dzikich zwierząt (specjalne przynęty ze szczepionką) i ścisłej kontroli migracji zwierząt. Nadal jednak istnieje ryzyko naturalnej migracji zakażonych zwierząt lub ich nielegalnego przewozu.

Globalna zapadalność na wściekliznę w różnych rejonach świata jest trudna do ustalenia – szacuje się, że sięga do 100 000 przypadków rocznie. W przypadku ludzi corocznie na świecie z powodu zagrożenia wścieklizną profilaktyce poddawanych jest kilka milionów osób, a z powodu wścieklizny umiera kilkadziesiąt tysięcy.

Typową drogą zakażenia jest ugryzienie przez chore zwierzę (lub człowieka), ale możliwe są i inne drogi zakażenia.

Coraz częściej zdarzają się zakażenia poprzez wdychanie aerozolu zawierającego mocz nietoperzy (wysoka koncentracja wirusa rozpylonego w powietrzu) lub jego transmisji drogą przezspojówkową lub przez nerw węchowy (na przykład w jaskiniach).

Ponadto w USA i w Niemczech zdarzały się przypadki zakażenia biorców przeszczepów narządów pochodzących od pacjentów zmarłych na wściekliznę, np. rogówki oka, jednakże jest to wyjątkowa rzadkość.

Wirus wścieklizny ginie w wysokiej temperaturze i suchym powietrzu, zaś w niskiej temperaturze i środowisku wilgotnym może przez długi czas zachować żywotność.

Profilaktyka wścieklizny

Podstawowe zasady profilaktyki wścieklizny do zastosowania przez każdą osobę wymienione zostały poniżej.

  • Należy szczepić posiadane przez siebie psy, koty oraz inne zwierzęta, które mogą kontaktować się ze zwierzętami na zewnątrz.
  • Należy zawsze mieć zwierzęta domowe pod nadzorem.
  • W przypadku zauważenia dziwnego zachowania u własnych zwierząt, stwierdzenia śladów ugryzień, zaobserwowania walki z innymi zwierzętami itp. należy udać się z nimi do weterynarza.
  • Należy unikać bezpośrednich kontaktów z dzikimi zwierzętami (szczególnie takimi jak lisy i inne drapieżniki oraz nietoperze).
  • Należy poddać się profilaktycznemu szczepieniu, jeśli jest się narażonym zawodowo na wściekliznę (np. leśnicy, grotołazi).
  • Należy informować odpowiednie instytucje (sanepid, lokalny weterynarz) o podejrzanie zachowujących się zwierzętach domowych i dzikich.
  • W przypadku ugryzienia należy jak najszybciej umyć ranę wodą z mydłem oraz zgłosić się do lekarza, aby rozpocząć profilaktykę (należy ją rozpocząć także przy możliwości wystąpienia ugryzienia, nawet gdy nie mamy pewności, czy doszło do kontaktu z chorym zwierzęciem, czy nie).

Profilaktyka poekspozycyjna w krajach rozwiniętych obecnie różni się od tradycyjnego szczepienia, wprowadzonego przez Pasteura – od lat nie wykonuje się bolesnych zastrzyków w powłoki brzuszne. Obecnie stosuje się podanie ludzkiej immunoglobuliny odpornościowej w pośladek i wokół rany oraz 4–5 dawek szczepionki (zazwyczaj z komórek ludzkich) w mięsień naramienny lub – u niemowląt – w zewnętrzną stronę uda.

Żeby profilaktyka była skuteczna, powinna być rozpoczęta jak najszybciej, najlepiej w dniu ugryzienia.

Zasadność rozpoczęcia profilaktyki zależy od okoliczności i możliwości obserwacji zwierzęcia. W przypadku pogryzienia przez psa, kota, tchórzofretkę:

  • jeśli zwierzę wykazywało objawy wścieklizny, należy profilaktykę rozpocząć od razu;
  • jeśli nie jest jasne, czy wykazywało objawy wścieklizny, ale zbiegło, należy profilaktykę rozpocząć od razu;
  • jeśli nie jest jasne, czy wykazywało objawy wścieklizny, ale zostało schwytane (ewentualnie dostarczone później), a jego tożsamość nie budzi wątpliwości, to powinno podlegać obserwacji przez weterynarza przez 10 dni, a profilaktykę należy rozpocząć natychmiast, kiedy weterynarz stwierdzi podejrzenie wścieklizny;
  • jeśli nie jest jasne, czy zwierzę wykazywało objawy wścieklizny, ale zostało zabite, to powinno podlegać natychmiastowemu badaniu przez władze sanitarne, a profilaktykę należy rozpocząć natychmiast, kiedy zostanie stwierdzona wścieklizna.

W przypadku ugryzienia przez dzikie zwierzę drapieżne (szczególnie lisa) lub nietoperza profilaktykę poekspozycyjną należy rozpocząć zawsze, niezależnie od tego, czy zwierzę zbiegło, zostało zabite czy schwytane. Zachorowania na wściekliznę osób przebywających w grotach lub jaskiniach zamieszkałych przez nietoperze są rejestrowane.

W przypadku pozostałych zwierząt decyzja o profilaktyce należy do lekarza chorób zakaźnych, który powinien skonsultować się z weterynarzem i władzami sanitarnymi.

Opublikowano: ; aktualizacja: 26.01.2016

Oceń:
4.6


Może cię

Pokswirusy

Pokswirusy są największymi znanymi wirusami. U ludzi najpoważniejszym zakażeniem była przez długie stulecia ospa prawdziwa, ...

Tężec

Tężec to ostra i potencjalnie śmiertelna choroba, wywoływana przez neurotoksynę produkowaną przez laseczki Clostridium tetani. ...

Choroby przenoszone przez koty

Choroby przenoszone przez zwierzęta domowe, przede wszystkim przez koty i psy, występują bardzo często u ...

Kryptosporydioza – przyczyny, objawy, diagnostyka zakażenia Cryptosporidium parvum

Kryptosporydioza to choroba pasożytnicza wywoływana przez kokcidia z rodzaju Cryptosporidium. Choroba ta dotyka także wiele ...

Wścieklizna

Wścieklizna to ostra choroba wirusowa, która od wieków niezmiennie wzbudza strach. Choroba ta kojarzy się ...

Giardioza – przyczyny, objawy, leczenie

Giardioza jest jedną z częstszych chorób pasożytniczych, dotykającą zwłaszcza mieszkańców krajów rozwijających się. Wywoływana jest ...

Parwowirusy

Parwowirusy są najmniejszymi znanymi wirusami. U ludzi zakażenia wywołuje tylko jeden z nich – wirus ...

Toksoplazmoza a koty

Toksoplazmoza wywołana jest przez pierwotniaka Toxoplasma gondii. Zwierzętami, które odgrywają największą rolę w rozprzestrzenianiu się ...

Choroba Chagasa

Choroba Chagasa to choroba zakaźna wywoływana przez pierwotniaka Trypanosoma cruzi. W rozwoju choroby można wyróżnić ...

Wścieklizna

Wścieklizna to ostra choroba wirusowa, która od wieków niezmiennie wzbudza strach. Choroba ta kojarzy się ...

Leczenie kiły

Kiła to układowa choroba zakaźna, weneryczna. Odpowiedzialny za jej wywołanie jest krętek blady (łac. Treponema ...

Mykoplazma

Zakażenie bakteriami Mycoplasma pneumoniae, czyli mykoplazmoza, może powodować wystąpienie różnorodnych objawów. Najczęściej przebiega jako atypowe ...

Komentarze (0)