Mononukleoza

Mononukleoza to ostra choroba wirusowa przenoszona przez ślinę, występująca najczęściej u małych dzieci i nastolatków. Głównie z tego powodu mononukleoza jest zwana „chorobą pocałunków”. Choroba ustępuje samoistnie i z reguły nie pozostawia po sobie śladu. Może jednak powodować powikłania, takie jak bakteryjne zakażenie układu oddechowego, zaburzenia hematologiczne czy choroby ośrodkowego układu nerwowego.

Wirus i epidemiologia

Za zachorowania na mononukleozę odpowiedzialny jest wirus Epsteina-Barr, nazywany w skrócie EBV lub HHV4. Wyodrębniono dwa jego typy:

  • typ A – jest szeroko rozpowszechniony, uważa się, że jest on głównym czynnikiem wywołującym mononukleozę; o tym, jak często występuje zakażenie wirusem EBV świadczą badania, które wykazały, że nawet u 98% dorosłych można wyizolować swoiste przeciwciała; oznacza to, że zdecydowana większość osób przebyła w przeszłości zakażenie EBV, bardzo często zupełnie nieświadomie;
  • typ B – jest zdecydowanie rzadziej spotykany; odpowiada najczęściej za zakażenia u osób z upośledzonym systemem odporności; wirus znajduje się w ślinie i może zostać przekazany przez bezpośredni kontakt lub też poprzez przedmioty, np. podczas picia ze wspólnej butelki.

Wydzielanie wirusa do śliny ma miejsce nie tylko w okresie trwania ostrej infekcji. Jego obecność obserwuje się w ślinie pacjentów przeciętnie do 4–6 miesięcy od ustąpienia objawów klinicznych. W wyjątkowych przypadkach okres ten może wydłużyć się nawet do 1,5 roku.

Wyróżniamy dwie główne grupy chorujących na mononukleozę:

  • dzieci w wieku przedszkolnym, u których choroba przebiega często łagodnie lub jest nawet niezauważona,
  • nastolatkowie, zdecydowanie częściej doświadczający szerokiego wachlarza nasilonych objawów.

Przebieg zakażenia mononukleozą i jej objawy

Wirus, który wraz ze śliną dostanie się do organizmu kolejnej osoby, zaczyna swoją działalność od zainfekowania komórek nabłonka wyściełającego nos i gardło. W następnej kolejności, ze względu na pewnego rodzaju powinowactwo, atakuje limfocyty B i wraz z nimi swobodnie rozprzestrzenia się po całym organizmie.

Okres wylęgania mononukleozy wynosi od 30 do 50 dni. Początkowo objawy nie są charakterystyczne. Należą do nich utrzymujące się około dwóch tygodni bóle mięśniowo-stawowe, uczucie ogólnego osłabienia, dreszcze i brak apetytu. Po okresie objawów zwiastunowych następuje pełny rozwój infekcji. Pojawiają się następujące objawy:

  • gorączka, niekiedy sięgająca 40°C;
  • zapalenie gardła i migdałków z towarzyszącym ostrym bólem; migdałki są często powiększone i pokryte nalotem, na podniebieniu można zaobserwować drobne zmiany o charakterze wybroczyn;
  • powiększenie węzłów chłonnych: u dzieci często ma charakter uogólniony, zaś u dorosłych dotyczy głównie węzłów chłonnych okolicy głowy i szyi; stają się one bolesne przy dotyku, ale są łatwo przesuwalne względem skóry i podłoża;
  • nieżyt nosa;
  • powiększenie śledziony (dotyczy około 50% pacjentów);
  • powiększenie wątroby, spowodowane toczącym się stanem zapalnym; występuje dość rzadko, zdecydowanie częściej pojawia się ból w okolicy prawego łuku żebrowego;
  • zmiany skórne: najczęściej jest to wysypka drobnoplamista lub drobnogrudkowa przypominająca różyczkę, odrę lub też płonicę, obserwuje się ją u około 5% pacjentów;
  • obrzęk powiek, nasady nosa i łuków brwiowych, któremu nadano wspólną nazwę – objaw Glanzmana (jest on charakterystyczny dla mononukleozy zakaźnej i najczęściej występuje u małych dzieci).

Rozpoznanie mononukleozy

Diagnoza mononukleozy opiera się na stwierdzeniu charakterystycznych objawów klinicznych oraz na wynikach pomocniczych badań laboratoryjnych.

W morfologii krwi obserwujemy zwiększenie ilości białych krwinek (10–30 × 10^3/mikrolitr), z których powyżej 50% stanowią limfocyty. Powyżej 10% z nich to tzw. limfocyty atypowe.

W postawieniu rozpoznania pomagają również badania serologiczne, polegające na wykrywaniu obecności przeciwciał. Należy do nich test ELISA, wykrywający swoiste przeciwciała skierowane przeciwko EBV. Wyróżniamy wśród nich przeciwciała aVCA w klasie IgM (wykrywane w ostrym zakażeniu) oraz utrzymujące się do końca życia aVCA w klasie IgG i aEBNA, świadczące o zakażeniu przebytym w przeszłości.

Możliwe jest też wykrywanie tzw. nieswoistych przeciwciał za pomocą odczynu Paula-Bunnella-Davidsohna. Badanie to ma zastosowanie u pacjentów powyżej 5. roku życia, z uwagi na to, że wcześniej organizm nie produkuje przeciwciał tego typu.

Warto również wspomnieć o sytuacji, w której objawy kliniczne są na tyle niecharakterystyczne, szczególnie na początku infekcji, że zostanie ona mylnie rozpoznana jako infekcja o podłożu bakteryjnym. Podanie antybiotyku, zwłaszcza z grupy penicylin półsyntetycznych (np. amoksycyliny czy ampicyliny) może spowodować wystąpienie swędzącej wysypki przypominającej odrę. Odstawienie leku powoduje ustąpienie dolegliwości i staje się w pewien niezamierzony sposób potwierdzeniem rozpoznania mononukleozy.

Leczenie mononukleozy

Infekcja z reguły ustępuje samoistnie. Poza wyjątkowymi sytuacjami nie ma konieczności stosowania leczenia przeciwwirusowego. Zaleca się natomiast odpoczynek, stosowanie lekkostrawnej diety oraz podawanie leków niwelujących objawy choroby, czyli przeciwbólowych, przeciwgorączkowych oraz odkażających jamę ustną i gardło.

Powikłania po mononukleozie

W zdecydowanej większości przypadków mononukleoza ustępuje, nie pozostawiając po sobie trwałych uszczerbków na zdrowiu. Powikłania choroby zdarzają się stosunkowo rzadko. Należą do nich:

  • zakażenia bakteryjne układu oddechowego;
  • zaburzenia hematologiczne: niedokrwistość, obniżenie poziomu płytek krwi lub granulocytów;
  • choroby dotyczące ośrodkowego układu nerwowego, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, poprzeczne zapalenie rdzenia kręgowego, porażenie nerwu twarzowego;
  • zaburzenia kardiologiczne: zapalenie mięśnia sercowego, osierdzia, zaburzenia przewodnictwa;
  • pęknięcie śledziony – występuje bardzo rzadko; z uwagi na to, że powiększona śledziona w okresie choroby i rekonwalescencji może stać się dość krucha, zaleca się unikanie sytuacji grożących urazem brzucha, czyli np. jazdy na rowerze;
  • zespół przewlekłego zmęczenia – może być wynikiem zakażenia wirusem Epsteina-Barr, ale także parwowirusem B19 lub wirusem cytomegalii; objawia się trudnościami w koncentracji, uczuciem wyczerpania fizycznego i psychicznego oraz zmęczeniem, często towarzyszą mu bóle stawów i mięśni; przeważnie dotyczy pacjentów, u których choroba przebiegała łagodnie.

Zapobieganie mononukleozie

Ustrzeżenie się przed zakażeniem jest bardzo trudne, gdyż ogranicza się do unikania bliskich kontaktów z osobą chorą. Jak do tej pory nie wyprodukowano skutecznej szczepionki.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.08.2017

Oceń:
4.4


Może cię

Herpeswirusy

Herpesviridae, czyli herpeswirusy, to wirusy, z których osiem wywołuje choroby u ludzi. Herpeswirusy są najlepiej ...

Mononukleoza zakaźna

Mononukleoza zakaźna jest ciężką, ogólną chorobą infekcyjną, dotyczącą zarówno dzieci, jak i młodzieży. Występuje w ...

Wybroczyny

Wybroczyny to drobne wynaczynienia krwi na skórze lub błonach śluzowych. Są to niewielkiej wielkości zmiany ...

Mononukleoza zakaźna – przyczyny, objawy, leczenie mononukleozy

Mononukleoza zakaźna („choroba pocałunków”) wywoływana jest przez wirus Epsteina-Barr. W przypadku dzieci symptomy mogą przypominać ...

Oznaczanie przeciwciał EBV IgG a mononukleoza

Wirus Epsteina-Barr to szeroko rozpowszechniony czynnik powodujący mononukleozę zakaźną (nazywaną także chorobą pocałunków). Podstawowe znaczenie ...

Mononukleoza zakaźna u dziecka

Objawy grypopodobne, silny ból gardła, uczucie przemęczenia oraz gorączka mogą sugerować zachorowanie na mononukleozę zakaźną ...

Wirus Epsteina-Barr (EBV)

Wirus Epsteina-Barr (EBV) jest często występującym wirusem należącym do grupy herpes. Jest on przyczyną mononukleozy ...

Ból gardła u dziecka

Ból gardła, mimo że najczęściej nie jest objawem poważnych chorób, może być uciążliwy dla dzieci. ...

Glistnica – objawy i leczenie glisty ludzkiej

Glistnica to choroba pasożytnicza wywołana przez zakażenie glistą ludzką (Ascaris lumbricoides), która w postaci dorosłej ...

O czym świadczą naloty na migdałkach?

Migdałki to niewielkie narządy odpowiedzialne za odporność organizmu. Są podatne na wiele różnych stanów chorobowych: ...

Choroby gardła u dzieci

Około 80% wszystkich zakażeń układu oddechowego u dzieci dotyczy nosa, gardła, ucha i/lub zatok. Najczęstsze ...

Bąblowica

Dla niektórych nieodłącznym elementem biwaków na łonie natury jest zbieranie i spożywanie owoców runa leśnego ...

Komentarze (0)