Kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu wywołują wirusy z rodziny Flaviviridae. Przebieg kleszczowego zapalenia mózgu jest najczęściej ciężki, pojawia się gorączka sięgająca nawet 40°C. Około 2% przypadków choroby kończy się śmiercią. Na szczęście objawy neurologiczne kleszczowego zapalenia mózgu mogą całkowicie ustąpić, nie pozostawiając trwałych uszkodzeń, chociaż proces dochodzenia do zdrowia jest bardzo powolny.

Kleszczowe zapalenie mózgu – występowanie

Kleszczowe zapalenie mózgu to, obok boreliozy, jedna z dwóch ważnych chorób przenoszonych przez kleszcze. Wywoływane przez wirusy, daje o sobie znać w sezonie wiosenno-letnim oraz jesienią. Początkowe niecharakterystyczne objawy przypominające grypę z czasem ustępują miejsca poważnym zaburzeniom neurologicznym. Na szczęście często nie pozostawiają trwałych uszkodzeń.

Choroba wywoływana jest przez wirusy z rodziny Flaviviridae. Na terenie Europy największe znaczenie mają dwa podtypy wirusa, wywołujące różne odmiany choroby – środkowoeuropejskie zapalenie mózgu (odmiana występująca na obszarze od Francji do Japonii, w tym także na terenie Polski) oraz rosyjskie wiosenno-letnie zapalenie mózgu, charakteryzujące się znacznie cięższym przebiegiem.

W Polsce szczególnie narażone są województwa: warmińsko-mazurskie, podlaskie oraz zachodniopomorskie. To właśnie tam najczęściej można spotkać zakażonego wirusem kleszcza. Rocznie na ternie naszego kraju odnotowuje się od 15 do 250 zachorowań. Przeniesienie na człowieka znajdujących się w ślinie wirusów następuje przede wszystkim podczas ukąszenia kleszcza. Do innych sposobów należy spożycie surowego, niepasteryzowanego mleka krów, owiec bądź kóz, które to oprócz zwierząt leśnych są rezerwuarem dla wirusa.

Kleszczowe zapalenie mózgu – przebieg

Choroba najczęściej przebiega w dwóch fazach. Po okresie wylęgania, trwającym 7–14 dni, pojawiają się objawy przypominające grypę, takie jak gorączka, narastające osłabienie, ból głowy, karku oraz bóle mięśniowe. Dolegliwości utrzymują się od 4 do 14 dni i ustępują samoistnie.

Przez następne kilka dni pacjent czuje się względnie dobrze. Drugi etap choroby rozpoczyna się w momencie dostania się wirusa do mózgu – drogą krwi lub chłonki, być może także wzdłuż nerwów. Ten etap choroby dotyka 10–30% zakażonych pacjentów. Jego objawy są już znacznie poważniejsze, a pacjent wymaga hospitalizacji. Znane są trzy formy kleszczowego zapalenia mózgu:

  • oponowa – towarzyszą jej nudności i wymioty, bóle stawów oraz tzw. objawy oponowe, np. sztywność karku;
  • mózgowa – z różnie wyrażonymi zaburzeniami świadomości, a także zakłóceniami funkcji móżdżku, takimi jak oczopląs i drżenie zamiarowe; mogą pojawić się uszkodzenia nerwów czaszkowych, objawiające się zaburzeniami połykania bądź mowy; znacznie rzadziej obserwowane są objawy psychiatryczne, związane z ubytkami pamięci czy trudnościami z koncentracją;
  • mózgowo-rdzeniowa – poza objawami opisanymi powyżej występują symptomy uszkodzenia rogów przednich rdzenia kręgowego odcinka szyjnego; są to często asymetryczne porażenia lub niedowłady, niekiedy towarzyszą im zaniki mięśniowe.

Przebieg choroby jest najczęściej ciężki, pojawia się gorączka sięgająca 40°C, a około 2% przypadków kończy się śmiertelnie. Na szczęście objawy neurologiczne mogą całkowicie ustąpić, nie pozostawiając trwałych uszkodzeń, choć proces dochodzenia do zdrowia jest długotrwały. Czasem jednak niedowłady, bóle głowy czy zaniki mięśniowe mają charakter nieodwracalny.

Kleszczowe zapalenie mózgu – rozpoznanie

Ustalenie przyczyny dolegliwości w pierwszej fazie choroby jest praktycznie niemożliwe. Podczas drugiej fazy, gdy pojawiają się już objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, z pomocą przychodzą badania laboratoryjne. Pomagają one wykryć swoiste przeciwciała w surowicy krwi bądź w płynie mózgowo-rdzeniowym, którego dodatkowe parametry, takie jak ilość komórek, potwierdzają diagnozę.

Kleszczowe zapalenie mózgu – leczenie

Niedostępne jest leczenie przyczynowe kleszczowego zapalenia mózgu. Wszystkie podawane leki mają działanie objawowe – obniżają gorączkę, działają przeciwzapalnie, przeciwdrgawkowo, zmniejszają obrzęk mózgu i wyrównują zaburzenia elektrolitowe.

Kleszczowe zapalenie mózgu – szczepienie

Istnieje kilka sposobów na uniknięcie kleszczowego zapalenia mózgu. Należy do nich używanie środków odstraszających kleszcze, zakładanie odzieży szczelnie osłaniającej ciało oraz jak najwcześniejsze usuwanie kleszczy z powierzchni skóry. Jednak najskuteczniejszym sposobem uniknięcia choroby jest zaszczepienie.

Dostępna na rynku szczepionka podawana jest w trzech dawkach. Najlepiej pomyśleć o niej w okresie zimy bądź wczesnej wiosny, tak aby uzyskać odporność przed kwietniowym wzmożeniem aktywności kleszczy. Drugą dawkę szczepionki podaje się po upływie 1–3 miesięcy, ostatnią 9–12 miesięcy później. W razie konieczności istnieje przyspieszony schemat podawania szczepionki u osób, które zgłaszają się wiosną bądź nawet latem.

Po upływie 3 lat zalecane jest podanie dawki przypominającej. Kolejne dawki podaje się po upływie 3–5 lat. Szczepienie zalecane jest u osób, które z powodów zawodowych lub turystycznych są szczególnie narażone na ukąszenia kleszczy na obszarze częstego występowania kleszczowego zapalenia mózgu.

Opublikowano: ; aktualizacja: 04.01.2016

Oceń:
4.6


Może cię

Szczepienie – kleszczowe zapaleniu mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu jest chorobą zakaźną przenoszoną przez kleszcze. Przebieg choroby jest ciężki i zagraża ...

Grypa – jak można się zarazić?

Grypa przenosi się drogą kropelkową, można się nią łatwo zarazić poprzez bezpośredni kontakt z osobą ...

Kleszcze – jakie przenoszą choroby?

Powszechnie wiadomo, że kleszcze mogą przenosić na człowieka wiele chorób. Oprócz nagłośnionej ostatnimi czasy boreliozy ...

Choroba Chagasa

Choroba Chagasa to choroba zakaźna wywoływana przez pierwotniaka Trypanosoma cruzi. W rozwoju choroby można wyróżnić ...

Wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dzieci

Wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych należy do spektrum neuroinfekcji, to znaczy chorób zapalnych układu nerwowego. Może ...

Borelioza u dziecka

Borelioza to choroba zakaźna, lecz nie można się nią zarazić przez kontakt z osobą chorującą. ...

Wideo – Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego

Płyn mózgowo-rdzeniowy badamy wówczas, gdy podejrzewamy: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, zapalenie korzeni rdzeniowych, krwawienie ...

Ukąszenie przez kleszcza

Ukąszenie przez kleszcza może wywołać między innymi zachorowanie na boreliozę lub kleszczowe zapalenie mózgu. Podstawą ...

Jak usunąć kleszcza?

Pogryzienie przez kleszcza może powodować rozwój groźnych chorób, takich jak kleszczowe zapalenie mózgu oraz borelioza. ...

Japońskie zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, leczenie, szczepionka

Japońskie zapalenie mózgu jest chorobą zakaźną wywołaną przez wirusa przenoszonego przez komary. Zdecydowana większość przypadków ...

Jak usunąć kleszcza?

Pogryzienie przez kleszcza może powodować rozwój groźnych chorób, takich jak kleszczowe zapalenie mózgu oraz borelioza. ...

Wideo – Kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu wywołują wirusy z rodzaju flavivirus, których rezerwuarem są małe gryzonie i kleszcze. ...

Komentarze (0)