Kleszcze – jakie przenoszą choroby?

Powszechnie wiadomo, że kleszcze mogą przenosić na człowieka wiele chorób. Oprócz nagłośnionej ostatnimi czasy boreliozy należy pamiętać, że owady te mogą również przyczynić się do zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu. Nie każde ugryzienie kleszcza kończy się zachorowaniem. Ważne by zapobiegać chorobom przenoszonym przez kleszcze, a w przypadku wystąpienia pierwszych objawów, udać się do lekarza.

Choroby odkleszczowe

Kleszcze mogą przenosić na człowieka wiele chorób. Dość istotnym faktem jest, iż aktywność kleszczy jest uwarunkowana sezonowo. Zwiększone ryzyko zachorowania na boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu pojawia się w miesiącach wiosennych i letnich, co ma także związek z większą liczbą godzin spędzanych na świeżym powietrzu. Rezerwuarem kleszczy w Polsce jest głównie zwierzyna leśna (sarny, jelenie) oraz gryzonie polne.

W Polsce kleszcze kojarzone są przede wszystkim z zachorowaniami na dwie choroby:

  • kleszczowe zapalenie mózgu – jest to choroba wywoływana przez wirus,
  • boreliozę (zwaną także krętkowicą odkleszczową lub chorobą z Lyme) – jest to choroba wywoływana przez bakterie.

W innych strefach geograficznych kleszcze mogą przenosić także inne choroby. Najważniejsze z nich to:

babejoza,

gorączka plamista Gór Skalistych,

erlichiozy,

dur powrotny,

tularemia,

kleszczowy paraliż.

Borelioza (krętkowica odkleszczowa)

Borelioza charakteryzuje się wielofazowym przewlekłym przebiegiem, dotyczy wielu narządów i jest wywołana przez krętki Borrelia burgdorferi sensu lato, które przedostają się do skóry żywiciela wraz ze śliną zarażonego nimi kleszcza z rodziny Ixodes ricinus. Wraz z czasem żerowania rośnie ryzyko zakażenia, dlatego najlepiej jest usunąć kleszcza do 72 godzin od chwili ugryzienia.

Należy zwrócić uwagę, że nie każdy kleszcz jest zarażony krętkiem, np. w Polsce współczynnik zakażonych kleszczy wynosi zaledwie kilkanaście procent. Bardziej prawdopodobne jest jednak wystąpienie objawów boreliozy po ukąszeniu kleszcza w przypadku masowych ukąszeń.

Najłatwiej jest zarazić się boreliozą wczesną wiosną (kwiecień, maj) oraz na początku jesieni (wrzesień, październik). Szczególnie podatni na pogryzienie przez kleszcze są pracownicy leśni, myśliwi, żołnierze, grzybiarze, zbieracze jagód czy miłośnicy pieszych wędrówek po łąkach i terenach zalesionych. W Polsce do najbardziej narażonych na zakażenia rejonów należy Podlasie, Warmia oraz Mazury.

Objawy boreliozy

W sporadycznych przypadkach przebieg boreliozy może być bezobjawowy, jednak różnorodność obrazu klinicznego skłania do podziału boreliozy na trzy okresy, w zależności od czasu, jaki upłynął od zarażenia.

W pierwszym okresie boreliozy, który rozpoczyna się po upływie kilku dni lub tygodni, na skórze może pojawić się specyficzny rumień wędrujący. Początkowo ma on postać czerwonej owalnej grudki lub plamki, która powstaje w miejscu ukąszenia przez zarażonego kleszcza. Następnie zmiana zaczyna się powiększać, przyjmuje kształt pierścienia o nieregularnych kształtach, z charakterystycznym przejaśnieniem w środku.

Co ważne, rumień najczęściej nie boli, ale jest dobrze ocieplony, a jego powstaniu mogą towarzyszyć takie objawy, jak powiększenie okolicznych węzłów chłonnych, niewielka gorączka, osłabienie, złe samopoczucie, bóle głowy i stawów. Rumień najczęściej pojawia się na rękach, nogach lub plecach, czasem jest trudno dostrzegalny w owłosionej skórze głowy. Po upływie 3–4 tygodni zupełnie zanika, pozostawiając po sobie czasem niewielkie przebarwienie lub odbarwienie skóry.

Drugi okres boreliozy jest następstwem rozsiewu krętka drogą naczyń krwionośnych do różnych narządów. Po upływie 3–26 tygodni od chwili zarażenia, dochodzi do pojawienia się burzliwych objawów ogólnych pod postacią:

Pojawiają się one nagle, po kilku godzinach ustępują, a następnie znów się powtarzają. W tym czasie u chorego nie obserwuje się gorączki. Na skórze można wtedy zauważyć małe, dosyć liczne niepowiększające się zmiany rumieniowe.

U niektórych chorych występuje jeszcze inna zmiana skórna charakterystyczna dla boreliozy – chłoniak limfocytarny. Jest to niebolesny sinoczerwony łagodny guzek zapalny o średnicy 1–5 cm, zlokalizowany najczęściej na płatku ucha, brodawce sutkowej czy mosznie. Może być pojedynczy lub mnogi i szybko zanika po zastosowaniu odpowiedniego antybiotyku.

W drugim okresie boreliozy charakterystyczne jest zajęcie układu nerwowego, sercowo-naczyniowego i kostno-szkieletowego. Objawy neurologiczne manifestują się poprzez różnego stopnia neuropatie (bóle korzeniowe, porażenia nerwu twarzowego i innych nerwów czaszkowych) oraz objawy oponowe (np. sztywność karku, bolesność uciskowa gałek ocznych).

Zajęcie przez krętki serca wyraża się w zaburzeniach przewodzenia pod postacią bloku przedsionkowo-komorowego I, II lub III stopnia (badanie EKG). Może również rozwinąć się zapalenie mięśnia sercowego lub osierdzia.

Symptomy drugiego okresu boreliozy ze strony układu szkieletowego przyjmują postać niesymetrycznego zapalenia jednego lub kilku dużych stawów, najczęściej kolanowych, barkowych i biodrowych. Objawy utrzymują się do kilku miesięcy i przebiegają z nawrotami o coraz łagodniejszym przebiegu.

Trzeci okres boreliozy jest późnym stadium choroby, pojawiającym się po kilku lub kilkunastu miesiącach od zarażenia, w którym dolegliwości stawowe i neurologiczne mają charakter przewlekły. Zmiany w narządzie ruchu przyjmują postać pojedynczego lub mnogiego zapalenia dużych stawów, niejednokrotnie przebiegającego z uszkodzeniem powierzchni stawowych i powstaniem nadżerek, które można wykazać w rutynowym badaniu rentgenowskim.

Późny okres boreliozy często współistnieje z przewlekłym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Nierzadko występują tutaj niedowłady spastyczne (z przykurczami mięśni), zaburzenia ze strony zwieraczy, zaburzenia czucia, niezborność czy porażenia nerwu twarzowego i słuchowego. Zajęcie ośrodkowego układu nerwowego w neuroboreliozie może prowadzić nawet do otępienia.

Zmiany oczne ujawniają się pod postacią zapalenia nerwu wzrokowego (ubytki pola widzenia), rogówki, tęczówki czy naczyniówki. Charakterystyczne dla tej fazy choroby przewlekłe zanikowe zapalenie skóry najczęściej lokalizuje się na grzbietowej powierzchni dłoni i kończyn dolnych. Przyjmuje ono postać niebieskawoczerwonego przebarwienia z obrzękiem, które stopniowo prowadzi do ścieńczenia skóry (skóra pergaminowa), aż do jej zaniku włącznie.

Rozpoznanie i leczenie boreliozy

Na obecnym etapie wiedzy medycznej rozpoznanie boreliozy nie jest już zadaniem trudnym dla lekarza, aczkolwiek różnorodność obrazu klinicznego choroby często sprawia trudności w ustaleniu ostatecznej diagnozy.

Niejednokrotnie badania na zakażenie boreliozą należy wykonywać wielokrotnie w określonych odstępach czasu, gdyż istnieje ryzyko zarówno wyników fałszywie dodatnich, jak i fałszywie ujemnych. Najczęstszą metodą diagnostyczną są obecnie testy immunoenzymatyczne metodą ELISA oraz potwierdzające rozpoznanie testy Western blot. Materiałem badanym jest próbka krwi chorego, a swoiste przeciwciała przeciwkrętkowe można już wykryć 6 tygodni od chwili zarażenia.

W przypadku podejrzenia neuroboreliozy badaniu powinno się poddać również płyn mózgowo-rdzeniowy z nakłucia lędźwiowego. Bardziej swoistym, lecz droższym badaniem, jest bezpośrednie wykrywanie materiału genetycznego krętków Borrelia przy wykorzystaniu badania PCR.

Leczenie boreliozy polega na antybiotykoterapii. Szczególnie istotne jest, aby w przypadku wystąpienia rumienia wędrującego, niezależnie od wyniku badania serologicznego, odpowiednio szybko włączyć odpowiednie leki. W przypadku zmian neurologicznych konieczna jest hospitalizacja.

Kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu wywołane jest przez wirusy neurotropowe przenoszone na człowieka przez ślinę żerującego na nim kleszcza. W ciągu 7 dni od ukąszenia przez kleszcza wirus przedostaje się drogą naczyń chłonnych do krwi. Objawy to:

Po okresie objawów zwiastunowych kleszczowego zapalenia mózgu dochodzi do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego – chory prezentuje najczęściej łagodne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, móżdżku i rdzenia kręgowego.

W zależności od zajętych struktur mózgowia, pacjent może prezentować różne zespoły neurologiczne – w tym zaburzenia czucia, niedowłady, upośledzenie pamięci, niemożność skupienia uwagi. Rozpoznanie choroby stawia się na podstawie pozytywnego wyniku przeciwciał w surowicy krwi badanego oraz w płynie mózgowo-rdzeniowym. W przeciwieństwie do boreliozy, chorobie można zapobiegać poprzez stosowanie szczepionki na kleszczowe zapalenie mózgu.

Jak zapobiegać chorobom przenoszonym przez kleszcze?

W przypadku kleszczowego zapalenia mózgu możliwe jest stosowanie profilaktyki w postaci szczepionki. Do tej pory nie udało się jednak wynaleźć skutecznie działającej szczepionki przeciwko boreliozie.

Profilaktykę można podzielić na przedekspozycyjną (zapobiegającą ugryzieniu przez potencjalnie zarażonego kleszcza) oraz poekspozycyjną (zapobiegającą rozwojowi choroby po ukąszeniu przez pajęczaka). W pierwszym przypadku niezwykle istotne jest, aby omijać rejony, w których mogą żerować kleszcze, a w przypadku pobytu w tych miejscach, zakładać odzież szczelnie przylegającą do ciała, aby uniemożliwić przedostanie się pasożytów na odsłoniętą skórę.

Zawsze warto dokładnie skontrolować skórę po powrocie z lasu czy łąki, zwłaszcza w okresach wiosennych i jesiennych. W aptekach dostępne są również preparaty przeciwko kleszczom. Konieczne jest stosowanie odpowiedniej techniki pozwalającej skutecznie usunąć kleszcza.

Opublikowano: ; aktualizacja: 22.02.2016

Oceń:
4.5


Może cię

Kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu wywołują wirusy z rodziny Flaviviridae. Przebieg kleszczowego zapalenia mózgu jest najczęściej ciężki, ...

Ukąszenie przez kleszcza

Ukąszenie przez kleszcza może wywołać między innymi zachorowanie na boreliozę lub kleszczowe zapalenie mózgu. Podstawą ...

Borelioza u dziecka

Borelioza to choroba zakaźna, lecz nie można się nią zarazić przez kontakt z osobą chorującą. ...

Przeciwciała przeciwko boreliozie anty-Borrelia IgG

Badanie przeciwciał przeciwko boreliozie anty-Borrelia IgG wykonuje się u pacjentów, którzy zauważyli u siebie pierwsze ...

Szczepienie – kleszczowe zapaleniu mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu jest chorobą zakaźną przenoszoną przez kleszcze. Przebieg choroby jest ciężki i zagraża ...

Wideo – Kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu wywołują wirusy z rodzaju flavivirus, których rezerwuarem są małe gryzonie i kleszcze. ...

Jak usunąć kleszcza?

Pogryzienie przez kleszcza może powodować rozwój groźnych chorób, takich jak kleszczowe zapalenie mózgu oraz borelioza. ...

Wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dzieci

Wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych należy do spektrum neuroinfekcji, to znaczy chorób zapalnych układu nerwowego. Może ...

Ukąszenia przez owady u dzieci

Ofiarami ukąszeń owadów bardzo często są dzieci. Ukąszenia u dzieci najczęściej wywoływane są przez osy, ...

Wideo – Borelioza

Boreliozę powodują krętki Borrelia burgdorferi przenoszone przez kleszcze. Po wtargnięciu do organizmu atakują one liczne ...

Ukąszenia owadów

Ukąszenia owadów w większości przypadków nie wiążą się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Najczęściej pojawia się ...

Neuroborelioza

Neuroborelioza (borelioza układu nerwowego) to choroba obwodowego i ośrodkowego układ nerwowego. Zaliczana jest do chorób ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon