Nadczynność tarczycy w ciąży

Nadczynność tarczycy u kobiety ciężarnej jest patologią, w której we krwi matki obserwuje się podwyższony poziom hormonów produkowanych przez tarczycę: tyroksyny oraz trijodotyroniny. Stan ten ma negatywny wpływ zarówno na zdrowie matki jak również na rozwój płodu, a także może stanowić potencjalne ryzyko powikłań podczas porodu.

Nadczynność tarczycy a ciąża

Nadczynność tarczycy u kobiety ciężarnej jest patologią, w której we krwi matki obserwuje się podwyższony poziom hormonów produkowanych przez tarczycę: tyroksyny oraz trijodotyroniny. Stan ten ma negatywny wpływ zarówno na zdrowie matki jak również na rozwój płodu, a także może stanowić potencjalne ryzyko powikłań podczas porodu, z których najgroźniejszym jest przełom tarczycowy. Najczęstszą postacią nadczynności tarczycy w ciąży jest tyreotoksykoza ciężarnych.

Układ hormonalny kontroluje i reguluje podstawowe procesy życiowe organizmu. Funkcję tę spełnia za pośrednictwem przekaźników chemicznych czyli hormonów wytwarzanych przez gruczoły dokrewne. Hormony są ważne dla zachowania dobrostanu w organizmie – homeostazy, wśród nich produkowane przez tarczycę (gruczoł tarczowy): tyroksyna(T4) oraz trijodotyronina (T3). Tarczyca pozostaje pod stałą kontrolą narządu nadrzędnego jakim jest przysadka mózgowa. Kontrola ta jest sprawowana za pośrednictwem hormonu tyreotropowego czyli TSH (thyroid stimulating hormone). TSH pobudza produkcję hormonów przez tarczycę (efekt tyreotropowy TSH). Podczas ciąży stymulacja taka ma miejsce również poprzez jeden z hormonów wydzielanych przez łożysko – gonadotropinę kosmówkową βhCG.

Tarczyca płodu podejmuje swoją funkcję około 10-12 tygodnia ciąży, ale dopiero od 20-25 tygodnia ciąży staje się ona istotnym źródłem tyroksyny. Dlatego też w pierwszym trymestrze (w ciągu pierwszych trzech miesięcy ciąży) tyroksyna matki jest niezbędna do rozwoju płodu, zwłaszcza ośrodkowego układu nerwowego.

Diagnostyka chorób tarczycy w ciąży

Dla interpretacji wyników badań hormonalnych u kobiety ciężarnej konieczne jest uwzględnienie zmian fizjologicznie zachodzących w ciąży nie tylko w układzie dokrewnym ale także m. in. w wydzielaniu nerkowym i metabolizmie hormonów. Lekarzowi niezbędne są informacje o przyjmowanych przez pacjentkę lekach ponieważ wiele z nich może wpływać na wyniki i utrudniać prawidłową ocenę. W nadczynności tarczycy ciężarnej (hipertyreoza) obserwuje się podwyższone, w stosunku do fizjologicznego, stężenie hormonów tarczycy w osoczu krwi. W badaniach hormonalnych typowo stwierdza się: wzrost poziomu form wolnych (litera f to skrót od free) – niezwiązanych z białkami transportującymi – hormonów: fT3 i fT4. A ponieważ wzrost stężenia tych hormonów prowadzi do obniżenia produkcji TSH przez przysadkę typowo w pierwotnej nadczynności tarczycy obserwuje się też spadek TSH. Najczęstszymi przyczynami nadczynności tarczycy w ciąży są:

  • choroba Gravesa-Basedowa (autoimmunologiczne zapalenie tarczycy z jej nadczynnością),
  • wole guzowate nadczynne,
  • podostre zapalenie tarczycy,
  • nadmiar podaży hormonów (może powstać podczas leczenia hormonalnego niedoczynności tarczycy),
  • tyreotoksykoza ciężarnych.

Wpływ nadczynności tarczycy na ciążę

Pierwszymi objawami nadczynności tarczycy w ciąży są nadpobudliwość, niepokój czy ciągłe uczucie zmęczenia z towarzyszącym drżeniem rąk. Towarzyszy im uczucie osłabienia i zmniejszona wytrzymałość na wysiłek fizyczny. Niekiedy objawem sugerującym chorobę tarczycy jest powiększenie jej rozmiarów czyli wole tarczycy u matki. Czasem także możliwe jest do uwidocznienia w USG wole u płodu. Częstymi objawami towarzyszącymi są nietolerancja ciepła i uczucie gorąca wraz z nadmierną potliwością. Bardzo ważnym symptomem mogącym wskazywać na nadczynność tarczycy w ciąży może być chudnięcie lub brak przyrostu wagi w ciąży.

Pod wpływem nadmiaru hormonów tarczycy dochodzi do wzrostu częstości i siły skurczów mięśnia serca, które może być odczuwalne jako kołatanie serca lub uczucie mocnego bicia serca w klatce piersiowej (zespół hiperkinetyczny). Wzrost częstości serca występuje nie tylko u matki – może być również zaobserwowany u płodu. Przyspieszenie perystaltyki – pracy jelit wiąże się z częstszym występowaniem biegunek. Charakterystyczne – choć pojawiające się później objawy to aksamitnie gładka, cienka delikatna skóra oraz wytrzeszcz.

Nadczynność tarczycy może przyczyniać się do rozwoju nadciśnienia tętniczego u ciężarnej, z którym wiązać się może groźna patologia ciąży jaką jest stan przedrzucawkowy . Wiele dzieci rodzi się przedwcześnie po 30 tygodniu ciąży. U dzieci matek z hipertyreozą częściej stwierdza się niską masę urodzeniową. Nieleczona hipertyreoza może prowadzić do uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego u dziecka lub też do rozwoju wad układu krążenia. Bardzo rzadko – w skrajnych przypadkach – dochodzi do uogólnionego obrzęku płodu.

Tyreotoksykoza ciężarnych

Szczególną postacią nadczynności tarczycy związanej bezpośrednio z ciążą jest tyreotoksykoza ciężarnych. Stanowi ona około 70% wszystkich przypadków nadczynności tarczycy w ciąży. Związana jest ze wzrostem gonadotropiny kosmówkowej. Częściej występuje u kobiet w ciąży mnogiej czy z niepowściągliwymi wymiotami ciężarnych. Jest to choroba samoograniczająca się (do około 15-20 tygodnia ciąży).

Przełom tarczycowy

Leczona z powodu nadczynności tarczycy kobieta w ciąży musi być świadoma możliwości wystąpienia przełomu tarczycowego i dlatego powinna zgłosić się do swojego lekarza prowadzącego ciążę lub do szpitala, jeżeli pojawią się niepokojące objawy w postaci:

  • gorączki 38-40 st,
  • duszności, kołatania serca, uczucia nierównego bicia serca,
  • biegunki i wymiotów, żółtaczki,
  • nadmiernego pobudzenia lub też uczucia nadmiernej senności.

Leczenie nadczynności tarczycy w ciąży

Konieczne jest wykluczenie wpływu gonadotropiny kosmówkowej na poziom TSH i hormony tarczycy. Leczeniu poddaje się pacjentki z objawami klinicznymi – nie leczy się bezobjawowego wzrostu hormonów tarczycy we krwi.

Leczenie nadczynności tarczycy w ciąży polega na zastosowaniu tyreostatyków – propylotiouracylu i metamizolu. Nie wykazują one działania toksycznego dla płodu dlatego mogą być one bezpiecznie stosowane nawet w pierwszym trymestrze podczas formowania się najważniejszych organów płodu. Bardzo rzadko istnieje konieczność leczenia operacyjnego. Należy pamiętać, że leczenie radiojodem jest bezwzględnie przeciwwskazane w ciąży.

Planowanie ciąży a leczenie nadczynności tarczycy

Dla uniknięcia problemów związanych z terapią hipertyreozy podczas ciąży, kobieta lecząca się przewlekle z powodu nadczynności tarczycy tyreostatykami i planująca ciążę powinna skonsultować się ze swoim lekarzem prowadzącym. Może on zaproponować radykalne leczenie jodem radioaktywnym przynajmniej na 6 miesięcy przed zajściem w ciążę, co umożliwia pełną kontrolę poziomu hormonów tarczycy we krwi.

Nadczynność tarczycy po porodzie

Kontrola hormonalna nie powinna się zakończyć wraz z porodem. Często dochodzić może do zaostrzenia objawów bądź wystąpienia de novo choroby Gravesa Basedowa rozpoczynających się około 3-6 miesięcy po porodzie. Dlatego też pacjentka powinna regularnie kontrolować poziom hormonów tarczycy we krwi przez co najmniej pół roku od porodu.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.7


Może cię

Nadczynność tarczycy

Nadczynność gruczołu tarczowego można określić jako nadmierne oddziaływanie hormonów tarczycy na komórki ludzkiego organizmu. Nadczynność ...

Biopsja tarczycy

Biopsja tarczycy jest jednym z najważniejszych badań diagnostycznych guzów tarczycy i oceny stopnia ich złośliwości. ...

Zapalenie tarczycy

Zapalenia tarczycy to zespół schorzeń o różnej etiologii i różnym stopniu nasilenia objawów. Wśród przyczyn ...

Przełom tarczycowy (hipermetaboliczny) – przyczyny, objawy, leczenie, rokowanie

Przełom tarczycowy to stan zagrażający życiu. To najgroźniejsze powikłanie, jakie może rozwinąć się w wyniku ...

Choroba Gravesa-Basedowa – przyczyny, objawy, badania, leczenie, dieta

Choroba Gravesa-Basedowa to najczęstsza przyczyna nadczynności tarczycy. To choroba autoimmunologiczna, w przebiegu której dochodzi do ...

Niedoczynność tarczycy – przyczyny, objawy, badania, leczenie niedoczynności gruczołu tarczowego

Przyczyną niedoczynności tarczycy jest niedobór tyroksyny. Niskie TSH zaburza prawidłowe wydzielanie hormonów tarczycy – tyroksyny ...

Objawy nadczynności tarczycy

Objawy nadczynności tarczycy manifestują się pod postacią zmian w układzie nerwowym i układzie krążenia. Widoczne ...

Tarczyca – kiedy operować?

Choroby tarczycy są istotnym zagadnieniem endokrynologicznym, a ich diagnostyka i leczenie wymagają współpracy lekarzy kilku ...

Przyczyny nadczynności tarczycy

Najczęstszą przyczyną nadczynności tarczycy jest choroba Gravesa-Basedowa. Inne przyczyny to wole guzkowe toksyczne, wole rozlane ...

Nadczynność a niedoczynność tarczycy

Potocznie nadczynność i niedoczynność tarczycy traktuje się jako jednostki chorobowe gruczołu tarczowego, podczas gdy tak ...

Badania tarczycy

W przypadku podejrzenia chorób tarczycy wykonuje się badania stężenia hormonów, pozwalające ocenić stan czynnościowy gruczołu. ...

Tyreoglobulina – badanie stężenia

Oznaczenie stężenia tyreoglobuliny służy do monitorowania leczenia i wykrywania nawrotów raka tarczycy – brodawkowatego i ...

Komentarze (0)