Zespół Tourette’a u dziecka

Brak zdjęcia

17 października 2013

W zespole Tourette’a może dochodzić do mimowolnych, szybkich, powtarzających się, pozbawionych celu, rytmicznych ruchów, którym nierzadko towarzyszy wydawanie dźwięków (np. klaskanie, podskakiwanie, tupanie, ruchy kończyn). Schorzenie przejawia się różnym nasileniem i ogółem dotyka około 1% dzieci. W wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym przemijające zaburzenia tikowe mogą pojawić się nawet u 15% populacji dziecięcej.

Symptomatyka i podział tików

Tiki można podzielić na wokalne i ruchowe, a te na proste i złożone. Pojawiają się pojedynczo lub występują w seriach, mają charakter przemijający lub przewlekły. Tiki u dzieci mogą być słabo zaznaczone. By uspokoić niepokój rodziców, powinno się przeprowadzić kompleksowe badania. Zazwyczaj przed pojawieniem się tiku u pacjenta występuje uczucie, które pozwala mu rozpoznać, iż takowy nastąpi. Towarzyszy temu również nieokreślony przymus wykonania tiku. Symptomy te mogą być słabo nasilone u młodszych dzieci. Jako prosty tik ruchowy definiuje się nieokreślony, krótki ruch niewielkiej grupy mięśni. Najczęściej występuje on w obrębie twarzy, oczu i głowy. Do prostych tików ruchowych należy:

  • unoszenie brwi,
  • marszczenie czoła,
  • potrząsanie głową,
  • mruganie lub mrużenie oczu, przewracanie oczami lub ich szerokie otwieranie,
  • kręcenie nosem,
  • nadmuchiwanie policzków,
  • pokazywanie języka,
  • krzywienie ust,
  • poruszanie żuchwą,
  • zgrzytanie zębami,
  • poruszanie tułowiem i kończynami.

Złożone tiki ruchowe obejmują więcej grup mięśniowych. Są to m.in.:

  • podskakiwanie, skakanie,
  • kręcenie się w kółko,
  • tupanie,
  • ruchy tułowia,
  • ruchy kończyn,
  • klaskanie.

Do szczególnych form złożonych tików ruchowych należą kopropraksja (pokazywanie niecenzuralnych gestów, obsceniczne ruchy), echopraksja (naśladowanie ruchów innych osób) oraz palipraksja (powtarzanie własnych ruchów, rzadko autoagresja).

Tiki wokalne u dzieci mogą być błędnie potraktowane jako oznaka choroby dróg oddechowych, np. astmy. Najczęstsze proste tiki wokalne to:

  • chrząkanie,
  • pociąganie nosem,
  • prychanie,
  • gwizdanie,
  • kwiki,
  • brzęczenie.

Jako złożone tiki wokalne określa się:

  • echolalię – bezcelowe powtarzanie usłyszanych dźwięków, odgłosów, całych słów, sylab, zdań,
  • koprolalię objawiającą się używaniem obscenicznych słów i przekleństw (występuje u 20–30% pacjentów),
  • palilalię – powtarzanie wypowiadanych przez samego pacjenta słów,
  • blokadę w mowie (również jąkanie),
  • nieodpowiednie zachowania społeczne,
  • wykrzykiwanie słów nieodpowiednich do sytuacji.

Co to jest zespół Tourette'a?

Zespół Tourette’a u dziecka jest złożonym zaburzeniem obejmującym tiki wokalne i ruchowe. Kryteria diagnostyczne uwzględniają również początek choroby w wieku dziecięcym oraz czas trwania zaburzeń przez co najmniej rok. Zespół Tourette’a występuje u około 1% populacji, 3–4 razy częściej u chłopców lub mężczyzn. Zazwyczaj choroba zaczyna się między 6 a 8 rokiem życia. Jako pierwsze pojawiają się tiki ruchowe (motoryczne), około 3 lat później dołączają się tiki wokalne. Brak jest zależności między wiekiem, w którym pierwszy raz manifestuje się choroba, a jej ciężkością.

Zazwyczaj początkowe proste tiki ruchowe lokalizują się w obrębie twarzy i głowy. Nie są znane czynniki bezpośrednio związane z czasem wystąpienia pierwszych objawów, ciężkością i przebiegiem choroby. Największe nasilenie tików występuje około 12 roku życia. Później stopniowo stan większości pacjentów poprawia się. Nie wiadomo natomiast jak często dochodzi do samoistnego cofania się choroby. W przebiegu występuje objawowa zmienność w liczbie, lokalizacji, złożoności, rodzaju oraz ciężkości tików. Pacjenci zauważają nasilenie objawów podczas stresów psychicznych i napięć emocjonalnych.

Diagnostyka zespołu Tourette’a

Diagnoza zespołu Tourette’a u dziecka może zostać postawiona na podstawie dokładnego wywiadu, badania neurologicznego oraz psychiatrycznego. Z zespołem tym należy różnicować:

  • przewlekłe tiki motoryczne, w przebiegu których nie występuje komponenta wokalna,
  • rzadkie, przewlekłe tiki wokalne (występuje wyłącznie komponenta wokalna),
  • przemijające zaburzenia tikowe, występujące u dzieci, trwające poniżej roku, najczęściej w ogóle niezauważane,
  • dyskinezy,
  • zespół niespokojnych nóg,
  • ogniskowe napady padaczkowe.

Szczególnych trudności diagnostycznych może nastręczać diagnostyka różnicowa w kierunku innych zaburzeń ruchowych, zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych oraz uogólnionej nadpobudliwości, rzadko manii, jak również dystonii i mioklonii. Wraz z nasileniem tików wzrasta również częstość występowania objawów dodatkowych. Symptomy towarzyszące obejmują zaburzenia psychiatryczne. Najczęściej dzieci cierpią dodatkowo z powodu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej i zaburzeń koncentracji uwagi (ADHD). Inne dolegliwości obniżające znacznie komfort życia pacjentów to:

  • zaburzenia ze spektrum autyzmu,
  • zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne,
  • lęki,
  • rozregulowanie emocjonalne,
  • trudności w nawiązywaniu kontaktów społecznych,
  • zaburzenia kontroli impulsów.

Przyczyny zespołu Tourette’a

Zespół Tourette’a u dziecka to choroba neurologiczna obejmująca układ pozapiramidowy. Udowodniono zaburzoną transmisję dopaminy w układzie dopaminergicznym. Badania potwierdzają także rolę czynników genetycznych. Zidentyfikowano geny podejrzane o udział w występowaniu tików, jednak sposób dziedziczenia jest skomplikowany i nie został dokładnie ustalony. Również wpływ środowiska zewnętrznego jest nie bez znaczenia. Do najważniejszych czynników środowiskowych należą:

  • stres i palenie podczas ciąży,
  • wcześniactwo,
  • niedotlenienie okołoporodowe,
  • infekcje okołoporodowe,
  • uwarunkowania socjalne.

Leczenie zespołu Tourette’a

Bardzo ważną rzeczą jest powiadomienie nauczycieli i wychowawców o występowaniu zespołu Tourette'a u dziecka. Psychoedukacja odgrywa kluczową rolę w procesie leczenia. Objaśnienie istoty problemu i przyczyn choroby pomoże w trudnościach związanych z nauką, a w przyszłości z wyborem dalszej drogi edukacji. Problemy w nauce, takie jak dysleksja, dysgrafia czy dysortografia mogą występować nawet u połowy dzieci dotkniętych chorobą, jednak rozwój intelektualny i emocjonalny pacjentów mieści się w granicach normy. Tiki są dla dziecka przykrym doświadczeniem, zwłaszcza jeśli spotykają się z nietolerancją i niezrozumieniem otoczenia. Czasami rodzice nie wiedzą jak się zachować, karcą dziecko lub przeciwnie – traktują w sposób ulgowy. Nie są to postawy właściwe.

Terapia farmakologiczna zespołu Tourette’a u dziecka ma charakter objawowy. Powinna być również dostosowana indywidualnie dla każdego pacjenta, przede wszystkim u dzieci, którym tiki i objawy współistniejące bardzo utrudniają codzienne funkcjonowanie. Stosowane są typowe (haloperidol, pimozyd) i atypowe (risperidon, olanzapina) neuroleptyki.

Do najczęstszych objawów ubocznych stosowanych leków należą: zmęczenie, wzrost apetytu, przybieranie na wadze. Czasami stosuje się klonidynę lub iniekcje z toksyny botulinowej. Alternatywną opcją jest psychologiczna terapia behawioralna, która pozwala zniwelować występowanie tików. Stosowane techniki terapeutyczne mają na celu kontrolę i jak najmniejsze koncentrowanie uwagi na tikach. Należy jeszcze raz podkreślić znaczenie przekazywania właściwych informacji przez lekarzy rodzicom oraz nauczycielom. Rzetelna wiedza pozwoli na oswojenie się z problemem, uniknięcie strachu i negatywnych postaw.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.5


Może cię

Trzeci migdał u dziecka – jakie ma objawy? Czy usuwać przerośnięty migdał u dziecka?

Trzeci migdał, czyli przerost migdałka gardłowego, to jednostka chorobowa obserwowana przede wszystkim u dzieci w ...

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych to choroba infekcyjna dotykająca przede wszystkim dzieci i młodzież. Jest ona ...

Biegunka wirusowa

Biegunka jest skutkiem zakażenia przewodu pokarmowego. Do najczęstszych przyczyn biegunki, zwłaszcza u dzieci, należy zakażenie ...

Echolalia – czym jest i jakim chorobom towarzyszy?

Echolalia to powtarzanie słów i zdań wypowiedzianych przez inną osobę. Nawyk taki występuje na wczesnym ...

Kaszel krtaniowy – rozpoznanie, leczenie i domowe sposoby na krtaniowy kaszel

Kaszel krtaniowy u dorosłych czy małych pacjentów często bywa określany jako kaszel szczekający. Jest to ...

Tiki nerwowe

Tiki nerwowe zaliczane są do schorzeń o podłożu neurologicznym. Przyczynę ich powstawania upatruje się głównie ...

Niezstąpienie jąder u chłopców

Niezstąpienie jąder określane jest jako wnętrostwo (łac. cryptorchidismus). Jądra zaczynają przesuwać się do wewnętrznego ujścia ...

Drżenie mięśni

Przyczyną drżenia mięśni są najczęściej niegroźne fascykulacje, czyli drżenia pojedynczych mięśni lub grup mięśniowych. Drżenie ...

Zespół Tourette'a

Zespół Tourette’a jest wrodzonym zaburzeniem neurologicznym, a nie psychicznym, występującym bardzo rzadko. Zaliczany jest do ...

Dziecko w wieku szkolnym a problemy ze słuchem

Ignorowanie poleceń rodziców nie zawsze jest przejawem buntu lub nieposłuszeństwa. Jeśli rodzice zauważą taki problem ...

Kolka u noworodka

Kolka to zmartwienie wielu rodziców noworodków. Jest to stosunkowo częste zaburzenie czynnościowe przewodu pokarmowego, spotykane ...

Tiki nerwowe u dzieci

Gwałtowne i nagłe ruchy, które trudno zatrzymać siłą woli to tiki. U dzieci przedszkolnych i ...

Komentarze (0)