Wodogłowie u dziecka – przyczyny, objawy, rodzaje, leczenie, rokowanie

Brak zdjęcia

5 lipca 2019

Wodogłowie u dzieci jest skutkiem nadmiaru płynu mózgowo-rdzeniowego, powodującego wzrost ciśnienia śródczaszkowego.Może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Wyróżniamy wodogłowie normotensyjne oraz wentrikulomegalię. Objawy to m.in. bóle głowy, zaburzenia zachowania, nudności i wymioty. Rokowanie zależne jest od momentu podjęcia leczenia.

Co to jest wodogłowie?

Wodogłowie to stan, w którym występuje nadmiar płynu mózgowo-rdzeniowego (CSF – cerebrospinal fluid). Gromadzi się on w komorach mózgu i/lub przestrzeni podpajęczynówkowej, w wyniku czego następuje poszerzenie komór mózgu i wzrost ciśnienia śródczaszkowego. Płyn mózgowo-rdzeniowy jest produktem struktur naczyniowych znajdujących się w mózgu oraz samej tkanki mózgowej komór. Krąży on między komorami, przedostaje się do rdzenia kręgowego, a także przestrzeni podpajęczynówkowej, gdzie jest wchłaniany. Produkcja i resorpcja CSF zachodzi w czaszce ciągle.

Wodogłowie u dzieci, ale też u dorosłych, powstaje w wyniku dysproporcji pomiędzy produkcją płynu a jego wchłanianiem. Dodatkowy ogólny mechanizm to zablokowanie możliwości przepływu płynu w mózgu i jest to najczęstsza przyczyna wodogłowia (wodogłowie niekomunikujące, obstrukcyjne).

Wodogłowie może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Ponadto ze względu na patofizjologię wodogłowia wyróżnia się wodogłowie komunikujące (gdy odpływ płynu mózgowo-rdzeniowego z komór jest niezaburzony) i niekomunikujące/obstrukcyjne (przepływ zablokowany).

Wodogłowie – rodzaje

W obrazie radiologicznym można rozpoznać:

  • wodogłowie normotensyjne (komory mózgu powiększone, ciśnienie wewnątrzczaszkowe prawidłowe, rzadkie u dzieci, częściej osoby po 60. roku życia);
  • wentrikulomegalię (ogólnie – poszerzenie komór, niekoniecznie związane z wodogłowiem).

Odmiennym rodzajem wodogłowia jest łagodne wodogłowie zewnętrzne. Stan ten występuje rodzinnie i polega na poszerzeniu przestrzeni podpajęczynówkowej u noworodka. Jest to dość częsta przyczyna wielkogłowia (makrocefalii) u dzieci. Łagodne wodogłowie zewnętrzne w zdecydowanej większości przypadków nie wymaga interwencji i cofa się samoistnie.

Wodogłowie u dzieci występuje z częstością 0,5–0,8/1000 żywych i martwych urodzeń. Najczęstszą przyczyną wodogłowia wrodzonego u dzieci jest rozszczep kręgosłupa (myelomeningocele), stanowi 15–25 proc. wodogłowia wrodzonego. Za wodogłowie nabyte u dzieci najczęściej odpowiada krwotok dokomorowy, zwykle występujący, jako powikłanie wcześniactwa. Inne częste przyczyny wodogłowia nabytego to guzy i infekcje.

Sprawdź, jakie są przyczyny mikrocefalii u dziecka

Jakie są objawy wodogłowia u dziecka?

Jak wygląda wodogłowie u dziecka? Generalnie, objawy i obraz kliniczny wynikają z podwyższonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego i poszerzenia komór, jednak istotnych jest także kilka dodatkowych elementów takich jak:

  • czas początku choroby: jeśli wystąpiła przed zarośnięciem szwów czaszki, wówczas objawy podwyższonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego (ICP) będą łagodne lub nieobecne, ale wystąpi powiększenie obwodu głowy; jeżeli szwy już zarosły wystąpią klasyczne objawy podwyższonego ICP;
  • czas trwania i szybkość narastania ciśnienia wewnątrzczaszkowego (ICP): im szybciej narasta, tym ostrzejszy początek objawów;
  • obecność zmian strukturalnych mózgu: wówczas mogą dominować objawy neurologiczne.

Objawy wodogłowia zależą od nasilenia tego stanu oraz wieku dziecka. Wodogłowie u noworodka i niemowlęcia albo łagodne wodogłowie u dziecka starszego może być bezobjawowe. Jeżeli jednak objawy wodogłowia występują są to:

  • bóle głowy: mogą być stałe lub przerywane, zmienna lokalizacja, z tendencją do nasilenia się rano,
  • zmiany zachowania: różne, zwłaszcza nagłe, niewytłumaczalne, może wystąpić drażliwość, zaczepność, kłótliwość, zobojętnienie,
  • opóźnienie rozwoju: opóźnienie osiągania „kamieni milowych”, rozwoju psychoruchowego, zaburzenia chodu,
  • nudności i wymioty: zwłaszcza poranne,
  • apatia, ospałość, senność: zwłaszcza w pogarszaniu się wodogłowia.

Ponadto można zaobserwować napięte, pulsujące ciemiączko w wypadku wodogłowia u niemowląt.

Jakie mogą być przyczyny wodogłowia?

Wodogłowie wrodzone może być spowodowane wieloma czynnikami, jak chociażby:

  • wadami cewy nerwowej: rozszczep kręgosłupa, przepuklina mózgowa;
  • izolowanym wodogłowiem, jako skutkiem zwężenia wodociągu Sylwiusza odprowadzającego płyn mózgowo-rdzeniowy do rdzenia kręgowego: postuluje się tu infekcje wewnątrzmaciczne, dyskusyjna jest rola stosowania antydepresantów przez matkę w okresie ciąży;
  • wodogłowiem związanym z chromosomem X (X-linked hydrocephalus): najczęstsza przyczyna genetyczna wodogłowia, występuje zwężenie wodociągu mózgu, około 50 proc. chłopców rodzi się z przywiedzeniem kciuka, co może nasuwać podejrzenie tego zespołu chorobowego;
  • malformacjami centralnego systemu nerwowego:
    • malformacje Chiariego I i II,
    • malformacja Dandy-Walker,
    • manifestacja żyły Galena,
  • zespołami wrodzonych wad genetycznych;
  • infekcjami wewnątrzmacicznymi: różyczka, cytomegalia, toksoplazmoza, kiła, wirus Zika, limfocytowe zapalenie opon i splotów naczyniowych (LCM);
  • guzem lub nowotworem splotów naczyniowych.

Wodogłowie nabyte u dzieci może być natomiast wynikiem następujących czynników:

  • krwotok do przestrzeni podpajęczynówkowej lub komór mózgowych,
  • guzy centralnego systemu nerwowego,
  • infekcje centralnego systemu nerwowego.

Wodogłowie normotensyjne jest ekstremalnie rzadkie u dzieci i bardzo trudne w leczeniu. Jego przyczynami mogą być: guzy nowotworowe, przewlekłe wodogłowie, krwotok podpajęczynówkowy, infekcje.

Konsekwencje wodogłowia u dzieci

Życie z wodogłowiem wiąże się z wieloma przykrymi następstwami. Dzieci z wodogłowiem muszą niejednokrotne przechodzić liczne zabiegi operacyjne z powodu uszkodzeń zastawek lub ich wymiany na dostosowane do aktualnego wieku i wielkości dziecka.

Ponadto skutki wodogłowia to także występowanie napadów padaczkowych różnego rodzaju oraz opóźnienia rozwojowe. Wodogłowie może powodować późniejsze osiąganie kamieni milowych przez dziecko, a także trudności w nauce.

Zobacz, co oznaczają zawroty głowy u dziecka

Jak rozpoznać wodogłowie? Diagnostyka

Wodogłowie u dzieci rozpoznaje się na podstawie wywiadu uzyskanego od rodziców dziecka oraz badania klinicznego i badań obrazowych. Podejrzenie wodogłowia lekarz wysuwa, gdy dziecko ma zwiększony obwód głowy w momencie urodzenia albo w trakcie pomiarów dziecko przekracza kanały na siatce centylowej odpowiedniej dla obwodów głowy. Dodatkowo czujność wzbudzają dzieci, które przechodzą silne bóle głowy, zwłaszcza nasilające się w pozycji leżącej, podczas kaszlu, oddawania moczu lub defekacji.

Inne alarmujące objawy to: uporczywe nudności i wymioty, zmieniony stan świadomości, niezborność ruchów, podwójne widzenie, nieprawidłowe ruchy gałek ocznych. W pierwszej kolejności lekarz ustala czy nie występuje podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe i przeprowadza badanie dna oka. Następnie przeprowadza się dokładne badanie fizykalne oraz badania obrazowe.

Wodogłowie u dziecka nienarodzonego diagnozuje się na podstawie badania USG. Coraz częściej badanie to uzupełnia się później wykonaniem rezonansu magnetycznego dziecka w łonie matki, w celu dokładniejszej oceny układu nerwowego.

U noworodków i małych niemowląt podstawą jest także wykonanie USG przezciemiączkowego. U dzieci starszych wykonuje się w warunkach polskich tomografię komputerową, ale to rezonans magnetyczny jest w przypadku diagnostyki wodogłowia badaniem lepszym.

Leczenie wodogłowia

Leczeniem wodogłowia u dzieci zajmują się przede wszystkim neurochirurdzy. Najczęściej stosuje się drenaż komór mózgu za pomocą specjalnej zastawki komorowo-otrzewnowej, która jest umieszczana pod skórą dziecka. Lekarze mogą się też zdecydować na wykonanie różnych połączeń pomiędzy komorami mózgu a przestrzenią podpajęczynówkową tak, by odtworzyć naturalna drogę krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego. Podejście terapeutyczne zależy ściśle od stanu dziecka i od przyczyny tego stanu, a podstawowe znaczenie ma przywrócenie ciśnienia wewnątrzczaszkowego do normy.

Ważne jest także całościowe podejście do dziecka i wczesne rozpoczęcie rehabilitacji psychoruchowej, co pozwoli zminimalizować zgubne skutki podwyższonego ciśnienia śródczaszkowego dla systemu nerwowego.

Rokowanie – czy wodogłowie może się cofnąć?

Rokowanie w przypadku nieleczonego wodogłowia jest złe.

W przypadku wodogłowia długość życia zależna jest od postępowania medycznego. Nieleczone wodogłowie powoduje śmierć około 50 proc. pacjentów zanim osiągną 3. rok życia, a 80 proc. obserwowanych pacjentów nie dożyło dorosłości.

Leczenie wodogłowia niezwiązanego z nowotworem, poprawiło wskaźniki przeżycia znacząco. Określono, że wieloletnia przeżywalność wodogłowia po leczeniu sięga 89–95 proc.

Na pytanie o to, czy wodogłowie może się cofnąć, odpowiedź nie jest jednoznaczna. Większość typów wodogłowia to stany postępujące, wymagające wielokrotnych interwencji chirurgicznych. Jest jednak łagodne wodogłowie zewnętrzne, występujące rodzinnie, które u znamienitej większości dzieci cofa się samoistnie, bez potrzeby wdrażania leczenia.

Przeczytaj, jakie są objawu plagiocefalii u dziecka

Bibliografia

  • Hadrias A., Tomita T.; Hydrocephalus in children: Physiology, pathogenesis, and etiology; [w:] Armsby C., Patterson M.C. (red.); UpToDate; 2018
  • Hadrias A., Tomita T.; Hydrocephalus in children: Clinical features and diagnosis; [w:] Armsby C., Patterson M.C. (red.); UpToDate; 2018
  • Hadrias A., Tomita T.; Hydrocephalus in children: Management and prognosis; [w:] Armsby C., Patterson M.C. (red.); UpToDate; 2018
  • Steczkowska M.; Nadciśnienie i niedociśnienie śródczaszkowe; [w:] Pietrzyk J.J., Kwinta P. (red.); Pediatria. Tom 3; Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego; Kraków 2018; s. 550 - 552; ISBN: 978-83-233-4322-6
Opublikowano: ; aktualizacja: 05.07.2019

Oceń:
4.8


  • Tagi:

Może cię

Odparzenia u noworodka

Odparzenia to zaczerwienienie i/lub wysypka skóry, które u noworodka najczęściej pojawiają się na pupie. Jest ...

Ból brzucha u dziecka – co oznacza?

Ból brzucha u dziecka ma bardzo wiele przyczyn. Ból może obejmować cały brzuch, być ostry, ...

Uraz kręgosłupa u dziecka

Urazy kręgosłupa są najczęściej skutkiem wypadku komunikacyjnego i należą do najniebezpieczniejszych urazów ciała u dzieci. ...

Wideo – Atopowe zapalenie skóry u dziecka

Atopowe zapalenie skóry. Wyprysk atopowy to przewlekłe, nawrotowe schorzenie z nasilonym świądem i charakterystycznymi zmianami ...

Astma a zapalenie oskrzeli u dziecka

Zapalenie oskrzeli u dzieci jest jedną z najczęstszych chorób infekcyjnych występujących do 4–5 roku życia. ...

Kostniakomięsak (osteosarcoma) – objawy, leczenie, rokowanie

Kostniakomięsak – inaczej osteosarcoma to najczęstszy nowotwór złośliwy kości u dzieci. Zwykle lokalizuje się w ...

Wideo – Jak pomóc dziecku, które się moczy?

Jak pomóc dziecku, które się moczy? W godzinach wieczornych ograniczamy podawanie płynów, w tym napojów ...

Hemochromatoza u dziecka

Hemochromatoza dziedziczna jest chorobą genetyczną. Jej istotą jest nadmierne wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego (nadmierne ...

Co na katar u dziecka?

Katar u dziecka (nieżyt nosa) jest w większości przypadków objawem przeziębienia. U malucha pojawia się ...

Alergie pokarmowe u dzieci

Alergie pokarmowe występują najczęściej u niemowląt. Objawy alergii na pokarm są bardzo zróżnicowane i dotyczą ...

Katar u dzieci

Katar (inaczej nieżyt błony śluzowej nosa) jest przede wszystkim objawem przeziębienia. Jednakże katar może również ...

Wymioty u dziecka

Wymioty są dolegliwością znacznie częstszą u dzieci niż u dorosłych. Nie muszą trwać długo, by ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon