Samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży

Coraz więcej dzieci i młodzieży dokonuje aktów samouszkodzenia ciała. Sposobów na ich przeprowadzenie jest bardzo wiele, od nacinania się, przekłuwania, przypalania, uderzania, wyrywania włosów, do prowokowania wypadków. Samouszkadzanie się młodej osoby jest poważnym sygnałem głębszych problemów, z którymi nie potrafi sobie ona poradzić. Istotny jest również stan zdrowia dziecka oraz takie zaburzenia, jak np. autyzm.

Co to jest samouszkodzenie?

Opierając się na definicji amerykańskiego psychiatry A. Favazzy, samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży można rozumieć jako ogólnie nieakceptowane akty bezpośredniej autodestrukcji, w których osoba świadomie zmierza do wyrządzenia sobie natychmiastowej szkody, a celem ataku jest jej ciało. Samouszkodzenie jest działaniem dobrowolnym, intencjonalnym i pozbawionym zamiaru samobójczego.

Niektórzy autorzy dzielą autoagresję na:

  • bezpośrednią (bezpośrednie ataki na własne ciało, samooskarżenia),
  • pośrednią (prowokowanie innych do agresji i poddawanie się jej);

oraz:

  • werbalną (częste krytykowanie siebie i swoich zachowań, wmawianie sobie swojej małej wartości i braku znaczenia, samoponiżanie się),
  • niewerbalną (bezpośrednie ataki na własne ciało).

Około 4% młodzieży w Polsce dokonuje samouszkodzeń i, niestety, odsetek ten jest coraz większy. Odsetek samouszkodzeń wśród dzieci i młodzieży, który przypada na dziewczęta jest 3-krotnie wyższy niż w przypadku chłopców.

Młode osoby, które dokonują samouszkodzeń, często robią to w ukryciu. Dokładają starań, aby nikt z zewnątrz nie zauważył ran. Wiele z tych osób nie zgłasza się po pomoc z obawy przed odrzuceniem, brakiem zrozumienia oraz reakcjami pogardy i obrzydzenia.

Formy podejmowanych samouszkodzeń

Istnieją różne sposoby samouszkadzania wśród dzieci i młodzieży. Należą do nich takie formy, jak:

  • nacinanie ostrym narzędziem (nożem, żyletką, kapslami o ostrych brzegach itd.) ramion i przedramion, rzadziej nóg,
  • gryzienie własnego ciała,
  • drapanie – aż do poważnych uszkodzeń skóry i naskórka,
  • nakłuwanie,
  • przypalanie,
  • wyrywanie włosów, brwi, rzęs,
  • powodowanie oparzeń,
  • uderzanie o twarde przedmioty,
  • prowokowanie wypadków.

Niektórzy specjaliści do działań autoagresywnych zaliczają również uzależnienia, zaburzenia łaknienia (anoreksja, bulimia), celowe zaniedbywanie własnych potrzeb oraz drastyczne, wyczerpujące i wyniszczające diety oraz ćwiczenia fizyczne.

Należy zwrócić uwagę na to, że współczesna kultura jest wręcz przesycona różnego rodzaju formami ingerencji w ciało. Operacje plastyczne, piercing, tatuowanie ciała – czasem trudno określić, kiedy jest to jeszcze podążanie za modą lub chęć upiększenia ciała, a kiedy podejmowanie tego typu działań przeradza się w autoagresję. Cienka jest linia między normą a zaburzeniem.

Pedagog Ewelina Sawaściuk w czasopiśmie "Niebieska Linia" zwraca uwagę na ważną rzecz: samookaleczenie nie jest (…) tylko samym okaleczeniem, lecz procesem, którego efektem są rany. Podjęcie działań autoagresywnych przez dziecko lub młodą osobę nie jest zjawiskiem wyizolowanym. Zawsze towarzyszą mu przeżycia wewnętrzne (emocje, myśli), na ogół bardzo trudne i bolesne.

Przyczyny samouszkodzeń

Istnieje wiele przyczyn samouszkadzenia wśród dzieci i młodzieży. Można do nich zaliczyć traumatyczne doświadczenia, takie jak doznanie przemocy fizycznej i psychicznej. Uważa się, że na pojawienie się tendencji do samouszkodzeń dwukrotnie częściej wpływa doznanie nadużycia seksualnego niż przemocy fizycznej.

Przewlekłą sytuacją traumatyczną jest także brak trwałej, bezpiecznej więzi emocjonalnej z opiekunem. Może to prowadzić do nierozwinięcia przez dziecko umiejętności kontrolowania i regulowania pobudzenia emocjonalnego, a co za tym idzie – do pojawienia się tendencji autoagresywnych.

Do innych przyczyn samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży należą: dysfunkcje systemu rodzinnego, zarówno głębokie (choroby psychiczne rodziców, alkoholizm i inne uzależnienia, poważne zaniedbywanie dziecka, maltretowanie, wykorzystywanie seksualne, przestępczość), jak też bardziej ukryte, np.:

  • nieprawidłowy podział ról w rodzinie,
  • słabość więzi między rodzicami, w tym "rozwód emocjonalny" i silne konflikty,
  • nadmierne wymagania wobec dzieci,
  • postawy wychowawcze rodziców: nadopiekuńczość, odrzucanie emocjonalne,
  • utrata kontaktu z którymś z rodziców lub inną, ważną osobą,
  • niespójny system wychowawczy,
  • zaburzenia komunikacyjne w rodzinie.

Samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży zdarzają się również wtedy, gdy młodzi ludzie nie radzą sobie z wymaganiami otaczającego środowiska, np. szkoły. Ponadto nastolatki nieraz zmuszone są do radzenia sobie z presją ze strony rówieśników dotyczącą inicjacji seksualnej, posiadania bardzo szczupłej figury, modnych, drogich ubrań, gadżetów, itd.

Nastolatki, które nie są w stanie lub nie chcą wpisywać się w te trendy i zachowania muszą radzić sobie z poczuciem odrzucenia i samotności, to zaś może wpływać na podejmowanie działań autoagresywnych. Rówieśnicy nieraz znęcają się nad tymi, którzy inaczej wyglądają lub po prostu "nie pasują".

Do innych przyczyn samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży można zaliczyć brak umiejętności kontrolowania poziomu pobudzenia oraz uszkodzenia mózgu. Samouszkodzenia występują również w przebiegu takich zaburzeń, jak upośledzenia umysłowe, autyzm, schizofrenia, zaburzenia zachowania, depresja itp.

Motywy samouszkodzeń

Młode osoby, które się samookaleczają, często mówią o poczuciu osamotnienia, długotrwałym smutku i problemach rodzinnych. Próbują więc zagłuszyć cierpienie psychiczne cierpieniem fizycznym. Raniąc swoje ciała uwalniają się od trudnych i silnych emocji, takich jak lęk, wściekłość czy niepokój (czują ulgę po zadaniu sobie ran).

Uważa się też, że samouszkodzenie wśród dzieci i młodzieży jest komunikatem dla otoczenia, mającym pokazać, że dana osoba cierpi, jednak nie potrafi wyrazić swego cierpienia słowami. Jest to zwracanie uwagi otoczenia na problem i wołanie o pomoc.

Niektórzy mają silne poczucie, że są winni, godni kary i pogardy, a samouszkadzając się, wymierzają sobie tę karę. Dotyczy to w szczególności dzieci i nastolatków, którzy na co dzień doświadczają przemocy i poniżenia oraz wychowują się w patologicznych środowiskach.

Z kolei młode osoby i dzieci po traumatycznych przejściach mają tendencję do odgrywania dramatycznych wydarzeń wciąż na nowo. Same zadają sobie ból podobny do tego, który doświadczyły ze strony sprawców. W ten sposób odzyskują również poczucie realności otaczającego je świata.

Także nadopiekuńczość rodziców może prowadzić dziecko do podjęcia działań autoagresywnych. Nadopiekuńczość to forma sprawowania nieustannej, wyniszczającej kontroli nad dzieckiem. Samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży jest więc sposobem na odzyskanie autonomii: młody człowiek może bowiem sam wybierać, w którym miejscu i w jaki sposób uszkodzi swoje ciało.

Samouszkodzenia pełnią czasem ważną funkcję społeczno-emocjonalną: pozwalają stać się członkiem pewnych grup rówieśniczych, doświadczyć poczucia przynależności, akceptacji i zrozumienia w trudnym okresie wchodzenia w dorosłość.

Samouszkodzenia – jak pomóc?

Każdy przypadek samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży wymaga skontaktowania się z psychologiem. Niezbędne jest bowiem poznanie motywów, jakimi kieruje się dziecko/nastolatek, a także okoliczności, w których zrobił to po raz pierwszy oraz częstotliwości, z jaką dokonuje samouszkodzeń. Psycholog pokieruje rodzinę odnośnie dalszych kroków: konsultacji z lekarzem psychiatrą, podjęcia terapii indywidualnej dziecka/nastolatka lub terapii całej rodziny. Należy zdawać sobie sprawę z tego, że tendencja do samouszkadzania ciała w pewnym momencie może przerodzić się w uzależnienie, może również grozić poważnymi chorobami, a nawet zagrażać życiu.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.3


Może cię

Depresja u mężczyzn

Depresja u mężczyzn jest trudniej wykrywalna. Panowie maskują przed otoczeniem wszelkie trudności czy gorsze samopoczucie. ...

Wideo – Depresja

Depresja jest dosyć często występującą chorobą oraz powodem, dla którego wielu ludzi zgłasza się do ...

Anoreksja u dziecka

Anoreksja, czyli jadłowstręt psychiczny (od greckiego anorexia orexis – "brak łaknienia") jest zjawiskiem diagnozowanym u ...

Depresja – przyczyny i czynniki ryzyka

Depresja stanowi bardzo niejednorodną jednostkę chorobową, zarówno pod względem przyczyn jak i objawów klinicznych. Jest ...

Anoreksja

Anoreksja, nazywana również jadłowstrętem psychicznym, jest przewlekłą, grożącą bardzo poważnymi powikłaniami zdrowotnymi chorobą, występującą głównie ...

Wideo – Leki przeciwdepresyjne

Leki przeciwdepresyjne stosuje się w przypadku zaburzeń depresyjnych – zarówno w epizodzie depresyjnym, zaburzeniach depresyjnych ...

Wideo – Dystymia - przewlekła depresja

Dystymią nazywamy stan przewlekle obniżonego nastroju i napędu. Można powiedzieć, że to stan nieprzerwanej depresji. ...

Autyzm u dziecka

Autyzm należy do zaburzeń rozwojowych u dzieci. Stopień nasilenia jego objawów jest zmienny, jednak występują ...

Jakie są pierwsze objawy depresji? Jak ją rozpoznać?

Depresja stanowi bardzo niejednorodną jednostkę chorobową, zarówno pod względem przyczyn jak i objawów klinicznych. Choroba ...

Dieta a ryzyko depresji

Odpowiedni styl życia w tym racjonalne żywienie ma udokumentowany wpływ na nasze samopoczucie. Prawidłowo skomponowany ...

Depresja – przyczyny, objawy, jakie są sposoby leczenia?

Leczenie depresji powinno opierać się na kompleksowej pomocy choremu, która stanowi połączenie metod farmakologicznych z ...

Wideo – Anoreksja

Anoreksja jest jedną z chorób zaliczaną do grupy zaburzeń odżywiania. Polega na, najprościej rzecz ujmując, ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon