Próchnica u dzieci

Zęby zaatakowane przez chorobę próchnicową nie tylko wyglądają nieestetycznie, ale także wywierają niekorzystny wpływ na cały organizm dziecka, uszkadzając mięsień sercowy, zastawki w sercu lub stawy. Próchnica może dotyczyć nawet zębów mlecznych, które są bardziej podatne na tę chorobę niż zęby stałe. Rodzice winni zwracać uwagę na dietę dziecka, zadbać o lakowanie zębów i przyzwyczajać dziecko do wizyt u dentysty (wizyta adaptacyjna).

Co to jest próchnica?

Próchnica (zwana również chorobą próchnicową) jest schorzeniem nabytym. Próchnica zębów ma etiologię wieloprzyczynową – powstaje jako efekt jednoczesnego działania wielu czynników. Próchnica u dziecka może zaatakować zęby już od najmłodszych lat, tym bardziej że zęby mleczne są mniej odporne na próchnicę niż zęby stałe.

Próchnica u dzieci a podatność tkanek zęba

Podatność ta uzależniona jest od prawidłowego rozwoju i mineralizacji tkanek zawiązków zębów mlecznych, które powstają u płodu już w 4 miesiącu ciąży. Istnieją doniesienia mówiące o tym, że spożywanie przez kobiety ciężarne nadmiaru węglowodanów powoduje, że mleczne uzębienie dziecka jest słabiej zmineralizowane i bardziej podatne na próchnicę. Nie są to jednak informacje dotychczas stuprocentowo potwierdzone. Dostarczanie wapnia i fluoru w okresie płodowym, jak i w okresie wzrostu ma bardzo duży wpływ na podatność zębów na próchnicę u dziecka.

Próchnica u dzieci a biofilm

Biofilm, czyli biologiczna błona jest skupiskiem drobnoustrojów – głównie z grupy Streptococcus mutans oraz Lactobacillus acidophilus. Bakterie te, bytując w jamie ustnej przy niskim pH, wytwarzają kwasy, co przyczynia się do odwapnienia szkliwa. Proces wytwarzania kwasów zależny jest od obecności substratów, czyli węglowodanów.

Próchnica u dzieci a węglowodany

Cukry, czyli węglowodany, są podstawą metabolizmu bakterii. Cukry występujące naturalnie w pokarmach mają niewielkie znaczenie dla rozwoju próchnicy, natomiast istotną rolę odgrywają te rafinowane, sztucznie dodawane do pokarmów. Poszczególne cukry różnią się swoim działaniem próchnicotwórczym. Najbardziej do jej rozwoju predysponują sacharoza, glukoza i fruktoza. Skrobia ma znikomy wpływ na rozwój próchnicy u dziecka, ponadto nie wywołują jej substytuty cukru, takie jak aspartam. Aby rozwinęła się próchnica, dodatkowo potrzebne jest kryterium odpowiednio długiego czasu działania powyższych czynników. Nawet wysokie spożycie cukru przy podatnych na próchnicę zębach nie musi prowadzić do rozwoju próchnicy u dziecka, pod warunkiem jednak dokładnego i częstego oczyszczania zębów z pozostałości pokarmowych.

Próchnica u dzieci a ślina

Próchnicotwórcze bakterie i węglowodany działają w środowisku śliny. Oczyszcza ona mechanicznie zęby, rozcieńcza i buforuje kwasy. Ślina przyczynia się do redukowania płytki nazębnej i działa bakteriobójczo, a także osłabia udział bakterii biofilmu w powstawaniu próchnicy u dziecka. Ponadto, zawarty w ślinie fluor i wapń sprzyjają reperacji uszkodzonego szkliwa. Powoduje to spowolnienie procesu rozwoju próchnicy, a nawet jego odwrócenie.

Próchnica u dzieci – objawy

Na śnieżnobiałym szkliwie dziecka powstaje matowa, szorstka kredowobiała plama. Po pewnym czasie może ona dodatkowo ulegać przebarwieniu. W plamie próchnicowej zaczyna ubywać szkliwa, powstają zagłębienia. Szkliwo zęba kruszy się i rozpada. Odsłonięta zostaje mniej twarda tkanka – zębina. Kanalikowa budowa zęba powoduje, że bakterie przenikają w głąb zęba, aż do przestrzeni, w których znajduje się miazga – bogato unaczyniona i unerwiona tkanka wypełniająca ząb. Dolegliwości bólowe mogą występować już na początku powstawania plamy próchnicowej. Występuje wtedy reakcja na nagłe zmiany temperatury, na słodkie i kwaśne pokarmy, zaleganie resztek pokarmowych między zębami, czy też na dotykanie zębów włosiem szczotki.

Próchnica u dzieci – zapobieganie

Edukacja w zakresie profilaktyki próchnicy u dziecka powinna zaczynać się już w okresie prenatalnym. Kobiety w ciąży należy informować o roli właściwego odżywiania, stanu zdrowia własnego uzębienia oraz jamy ustnej, gdyż to właśnie matki zarażają swoje dzieci bakteriami próchnicotwórczymi. Również bardzo ważna jest dieta dziecka. Mały człowiek potrzebuje dużo więcej składników odżywczych niż dorośli. Powinniśmy dbać o dostarczanie odpowiedniej ilości wapnia i pełnowartościowego białka, które znajdziemy głównie w mleku i jego przetworach. Ważne dla dobrej kondycji zębów jest spożywanie witamin A, D i C, których duże ilości znajdują się m.in. w warzywach.

Rodzice nie powinni podawać dziecku przedmiotów, które miały kontakt z ich jamą ustną – np. nie należy oblizywać smoczka przed podaniem go dziecku, gdyż przekazuje się mu w ten sposób bakterie. Ważne jest oczyszczanie z resztek pokarmu nawet bezzębnej jeszcze jamy ustnej poprzez używanie zwilżonej gazy. Należy oglądać każdy nowo wyrzynający się ząb, szukając ewentualnych przebarwień mogących być początkiem próchnicy u dziecka.

Przy już wyrzniętych zębach mlecznych należy stosować szczoteczkę z miękkim włosiem (dla dzieci do 2 roku życia). Od 2 do 5 roku życia należy stosować szczoteczki dla tego przedziału wiekowego. Następny rodzaj przeznaczony jest dla dzieci powyżej 5 roku życia. Ważna jest też pasta do zębów z fluorem (odpowiednia dla danego przedziału wiekowego).

Dawanie dziecku na noc butli ze słodkim sokiem lub smoczków w miodzie sprzyja powstawaniu tzw. próchnicy butelkowej. W nocy wydzielanie śliny oraz oczyszczanie i neutralizowanie kwasów organicznych jest zdecydowanie mniejsze niż w dzień, co powoduje zakwaszenie środowiska jamy ustnej. Dlatego też cukry pochodzące ze słodkich napojów dodatkowo przyczyniają się do zapoczątkowania procesu próchnicowego u dziecka. Próchnica butelkowa prowadzi do zniszczenia koron zębowych. Początkowo zmiany widoczne są na górnych jedynkach, tuż przy dziąsłach. Później stosunkowo szybko rozprzestrzeniają się na kolejne powierzchnie zębowe. Proces ten może spowodować powikłania ropne, których leczenie wymagać będzie podawania dziecku antybiotyków, a cały proces leczenia zębów będzie dość bolesny. Ważne jest przechodzenie z butelki ze smaczkiem na kubeczek już około 1 roku życia.

Od 5 do 12 roku życia dzieci tracą zęby mleczne. Rozpoczyna się wtedy proces wyrzynania zębów stałych. Około 6 roku życia za piątymi zębami mlecznymi wyrzynają się pierwsze stałe zęby trzonowe, czyli zęby szóste. Na ogół w wieku 13 lat większość dzieci ma już wszystkie zęby stałe, z wyjątkiem trzecich zębów trzonowych, tzw. ósemek lub zębów mądrości. Ważne jest, aby rodzice pamiętali, iż pomimo większej samodzielności, sprawność manualna dziecka wciąż się rozwija, dlatego powinni pomagać szczotkować zęby dzieciom nawet do 8 roku życia. Wszystkie wyżej wymienione zasady pozwalają minimalizować ryzyko wystąpienia próchnicy u dziecka.

Pierwsza wizyta u dentysty

Pierwsza wizyta w gabinecie stomatologicznym powinna się odbyć przed ukończeniem 1 roku życia, a kolejne, regularnie przynajmniej co pół roku. Lekarz zajmujący się zębami najmłodszych pacjentów to pedodonta. Oswaja on dziecko z wizytami u dentysty, pokazuje, jak należy dbać o higienę jamy ustnej w celu uniknięcia próchnicy i innych chorób zębów oraz regularnie kontroluje stan uzębienie i – w razie konieczności – leczy zęby. Na początek najlepiej umówić się na wizytę adaptacyjną, podczas której dziecko pozna lekarza, obejrzy narzędzia, posiedzi na fotelu dentystycznym. Jeśli potrzebne będzie leczenie zębów, lepiej przełożyć je na kolejną wizytę, aby ta pierwsza dobrze kojarzyła się dziecku.

Leczenie próchnicy u dzieci

Najczęstszą metodą leczenia próchnicy u dziecka jest „borowanie” chorego zęba. Powoduje to usunięcie zajętych próchnicą tkanek. Następnie uzupełnia się ubytek wypełnieniem – „plombą”. Podczas tego zabiegu można zastosować znieczulenie miejscowe lub łagodne środki uspokajające. W wielu gabinetach stomatologicznych jest możliwość wybrania sobie przez dziecko koloru wypełnienia w zębach bocznych (różowe, niebieskie, zielone i inne), ma to na celu zachęcenie dzieci do dalszego leczenia zębów.

Inną metodą leczenia próchnicy u dziecka jest impregnacja, która polega na przesyceniu chorych tkanek zęba środkami bakteriobójczymi i mineralizującymi. Chroni ona skutecznie przed dalszym rozwojem próchnicy. Ma jednak jedną wadę – zęby po jej zastosowaniu ciemnieją. Jeśli próchnica jest bardzo rozwinięta, stomatolog może podjąć decyzję o usunięciu zęba.

Niektóre dzieci nie chcą współpracować z lekarzem, stawiają opór, nie wykonują poleceń. Istnieje wtedy możliwość leczenia dziecka w narkozie lub po podaniu leku na uspokojenie.

Próchnica u dzieci a fluoryzacja

Nawet jeśli zęby mleczne są zdrowe, można zapewnić im dodatkową ochronę przed próchnicą u dziecka. Fluoryzacja polega na nałożeniu na powierzchnię zębów fluoru w postaci pianki, żelu lub lakieru, które rozprowadza się specjalnym pędzelkiem. Zabieg jest całkowicie bezbolesny. Trwa kilka minut, nie wolno jednak po nim pić ani jeść przez około 1,5 godziny. Poza tym nie wolno myć zębów przez około 12 godzin. Fluoryzacja wzmacnia zęby i działa profilaktycznie przeciwko rozwojowi próchnicy. Należy ją powtarzać co około 4–6 miesięcy.

Próchnica u dzieci a lakowanie zębów

Lakowanie zębów to zabieg przeprowadzany na zdrowych ząbkach, polegający na wypełnieniu lakiem bruzd i szczelin. Jest to specjalny półpłynny materiał, który chroni zęby przed dostępem bakterii i działaniem kwasów bakteryjnych, zmniejszając tym samym ryzyko wystąpienia próchnicy u dziecka. Metoda ta jest o tyle ważna w przypadku zębów niemowląt, że mają one wiele bruzd, a dokładne i długie szczotkowanie zębów nie zawsze się udaje. Niektórzy dentyści uważają, że nie należy lakować zębów u niemowląt, chyba że od razu po ich wyrznięciu, zanim pojawi się ryzyko zainfekowania zęba przez próchnicę. Jeśli natomiast zalakujemy ząb wraz z niewidoczną jeszcze próchnicą, będzie się on dalej psuł, a przebarwienie będzie ukryte pod lakiem. Dlatego najczęściej lakuje się zęby stałe – szóstki, piątki, czwórki, a następnie siódemki.

Lakowanie powinno być przeprowadzone maksymalnie w ciągu 2 miesięcy od wyrznięcia zęba. Stomatolog najpierw oczyszcza powierzchnię zęba, a potem lakuje i oświetla lak lampą polimeryzacyjną, która go utrwali. Zabieg jest bezbolesny, a lak prawie w ogóle nie ma smaku. Aby mieć pewność, że lak nie będzie dziecku przeszkadzał, dentysta sprawdza to kalką. Jeśli ząb jest „za wysoki”, wygładza go specjalną diamentową kulką, co jest całkowicie bezbolesne. Lakowanie jednego zęba trwa od kilku do kilkunastu minut.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.7


Może cię

Skutki próchnicy – do czego prowadzi próchnica? Jak wpływa na organizm?

Skutki próchnicy obejmują nie tylko przykre doświadczenie leczenia stomatologicznego czy usunięcie zęba. Zdarza się, ze ...

Zapalenie okostnej zęba – przyczyny objawy i leczenie zapalenia okostnej

Zapalenie okostnej zęba jest wynikiem szerzenia się procesu zapalnego miazgi w kierunku kości wyrostka zębodołowego. ...

Próchnica zębów

Próchnica zębów to proces niszczenia tkanek tworzących zęby pod wpływem kwasów wytwarzanych przez bakterie obecne ...

Dziecko na wózku inwalidzkim w szkole – ograniczenia i możliwości

Pierwszy dzień w szkole jest dla dziecka początkiem nowego etapu w życiu. Łączy się to ...

Lakowanie zębów u dziecka – kiedy i jak lakować zęby u dzieci

Jedna z podstawowych zasad obowiązujących w medycynie głosi, że lepiej jest zapobiegać niż leczyć. Dotyczy ...

Choroba lokomocyjna u dziecka – jakie są przyczyny choroby lokomocyjnej?

Choroba lokomocyjna to zmora wakacyjnych wyjazdów, która dotyczy przede wszystkim dzieci. Przyczyną jest brak zgodności ...

Jęczmień u dziecka

Jęczmień to częste zapalenie bakteryjnych powiek i bardzo powszechny problem okulistyczny. Jest ostrym ropnym stanem ...

Trzeci migdał u dziecka – jakie ma objawy? Czy usuwać przerośnięty migdał u dziecka?

Trzeci migdał, czyli przerost migdałka gardłowego, to jednostka chorobowa obserwowana przede wszystkim u dzieci w ...

Jelito drażliwe u dziecka

Zespół jelita drażliwego jest często występującym zaburzeniem przewodu pokarmowego. Powoduje on takie objawy, jak np. ...

Lakowanie zębów – na czym polega, kiedy wykonać i ile kosztuje?

Lakowanie zębów (u dorosłych czy dzieci) jest zabiegiem wykorzystywanym w profilaktyce próchnicy. Procedura ta ma ...

Próchnica wtórna – przyczyny, objawy, leczenie próchnicy pod plombą

Próchnica wtórna powstaje pod założonym już wypełnieniem. Jeśli nie jest w porę leczona, doprowadza do ...

Trawienie u dzieci

Zadaniem układu trawiennego jest zapewnienie prawidłowego rozdrobnienia i rozłożenia (dzięki enzymom trawiennym) składników pokarmowych, a ...

Komentarze (0)