Próchnica butelkowa – jak wygląda, jakie ma przyczyny, jak leczyć i zapobiegać?

Próchnica butelkowa, czyli próchnica wczesnego dzieciństwa, objawia się plamami na zębach, zwykle białymi, choć najbardziej charakterystyczną oznaką choroby są czarne zęby u dziecka. Pierwsze ubytki zajmują najczęściej jedynki. Ryzyko próchnicy wzrasta w przypadku długiego karmienia piersią. Jak leczyć i jak zapobiegać powstawaniu próchnicy butelkowej?

Próchnica butelkowa – próchnica zębów mlecznych u dziecka

Próchnica wczesnego dzieciństwa (ang. early childhood caries – ECC) to występowanie próchnicy u dzieci poniżej 6 roku życia. Bywa też określana jako próchnica butelkowa lub próchnica związana z karmieniem niemowlęcia.

Próchnica kwitnąca to pojęcie szersze, dotyka zarówno dzieci, młodzieży jak i dorosłych. Istotą próchnicy kwitnącej jest gwałtowna destrukcja wielu zębów. W próchnicy butelkowej charakterystyczne jest, że jako pierwsze zajęte są górne siekacze (“próchnica na jedynkach”).

Jak wygląda próchnica butelkowa – objawy: plamy na zębach

Pierwsze objawy próchnicy butelkowej mają charakter plamy na zębie. Jej obraz może być dwojaki:

  • biała, kredowa plama o chropowatej powierzchni – jeśli proces próchnicowy jest aktywny;
  • plama o gładkiej, błyszczącej i twardej powierzchni – jest to tzw. plama nieaktywna (w tej formie może ona utrzymywać się w szkliwie całymi latami).

Plamki na zębach mogą mieć też zabarwienie żółtawe, brązowe, a nawet czarne. Właśnie te czarne zęby u dziecka budzą zawsze niepokój rodziców.

Jeśli w miejscu plamy nadal będzie regularnie zalegać płytka, to pod wpływem kwasów dojdzie do jeszcze większego odwapnienia, aż w końcu szkliwo się odłamie i powstanie ubytek.

Początki próchnicy butelkowej, na etapie plamy próchnicowej, są możliwe do zatrzymania, trudniejsze jest to do osiągnięcia w przypadku ubytku. Ubytek (“dziura”) w zębie staje się miejscem stałego zalegania płytki bakteryjnej, z tego powodu utrzymanie tego obszaru w czystości jest trudne, a zębina jest słabiej (niż szkliwo) zmineralizowana, co skutkuje szybką utratą tkanek twardych zęba. Dlatego ubytki powinny zostać oczyszczone z tkanek zmienionych próchnicowo i wypełnione.

Dowiedz się, jak pozbyć się białych plam na zębach

Jakie są przyczyny próchnicy wczesnej?

Za rozwój próchnicy u małych dzieci odpowiadają te same czynniki, co u dorosłych, a są to bakterie próchnicotwórcze oraz cukry dostarczane z pożywieniem. Oba czynniki muszą działać w jamie ustnej przez odpowiedni długi czas, a ich wpływ zależy także od podatności gospodarza.

Bakterie tworzą na powierzchni zęba płytkę bakteryjną. Produkty uboczne rozkładu węglowodanów przez bakterię, to kwasy które rozpuszczają twarde tkanki zęba. Usunięcie bakterii z powierzchni zęba możliwe jest tylko przez mechaniczne działanie (szczotkowanie, nitkowanie), nie wystarczy przepłukiwanie. Niemałe znaczenie ma także moment kolonizacji jamy ustnej dziecka przez bakterie próchnicotwórcze. Przenoszenie śliny matki do jamy ustnej dziecka (np. oblizywanie smoczka, łyżeczki dziecka) sprzyja szybszej kolonizacji. Z tego powodu obniżenie poziomu bakterii próchnicotwórczych u matki jest równie ważne.

Cukry są niezbędne bakteriom do produkcji kwasów, zatem przyczyniają się do choroby próchnicowej. Najbardziej próchnicotwórcza jest sacharoza (tzw. cukier stołowy). Inne kariogenne cukry to glukoza oraz fruktoza, a te obecne są m.in. w miodzie. Mleko i produkty mleczne mają niski potencjał próchnicotwórczy. Naturalnie mleko zawiera cukier mleczny – laktozę, ale jej fermentacja przez bakterie jest wolniejsza niż sacharozy.

Im dłuższy kontakt kwasów produkowanych przez bakterie z powierzchnią zęba, tym większe prawdopodobieństwo, że szkliwo ulegnie rozpuszczeniu. Sprzyjają temu:

  • przyjmowanie retencyjnych pokarmów (biszkopty, krakersy),
  • ssanie cukierków,
  • częste popijanie słodkich napojów,
  • nieregularna higiena jamy ustnej.

Sprawdź, czym zastąpić cukier w diecie

Dlaczego próchnica butelkowa u dzieci jest tak częsta?

Zęby mleczne zaczynają się wyrzynać około 6. miesiąca życia. Różnią się one od zębów stałych kształtem, rozmiarem i strukturą:

  • korony zębów mlecznych są bardziej beczułkowate, kontaktują się szerokimi powierzchniami (a nie punktowo – jak w przypadku zębów stałych), co sprzyja zaleganiu płytki nazębnej
  • szkliwo i zębina są słabiej zmineralizowane, o połowę cieńsze niż w zębach stałych, zaś jama zęba stosunkowo większa, co sprawia, że proces próchnicowy szybciej dociera do miazgi zęba.

Te różnice sprawiają, że próchnica zębów mlecznych jest zjawiskiem powszechnym, szybciej dochodzi w nich do utraty tkanek twardych oraz zapalenia miazgi.

Jak zapobiec próchnicy butelkowej?

Matki są zwykle źródłem transmisji bakterii do jamy ustnej dziecka. Próchnica mleczaków i jej natężenie są tym większe im wyższe jest miano tych bakterii w jamie ustnej ciężarnej. Dlatego profilaktyka pierwotnie pierwotna (ang. primary-primary prevention) próchnicy zębów dziecka rozpoczyna się już w ciąży (ang. early oral health concept). W tym okresie dochodzi do wielu zmian w organizmie matki, które sprzyjają rozwojowi próchnicy (w tym spadek wydzielania śliny). Dlatego zabiegi higieniczne w jamie ustnej powinny być zintensyfikowane, a dieta kariostatyczna. Wszystkie aktywne ubytki próchnicowe powinny zostać wyeliminowane.

Nie zaleca się doustnej suplementacji fluoru u kobiet w ciąży, gdyż nie dowiedziono korzystnego wpływu tych działań na stan uzębienia dziecka.

Jeszcze przed wyrżnięciem zębów mlecznych (około 6 miesiąca życia) należy wprowadzić zabiegi pielęgnacyjne jamy ustnej. Polega to na regularnym oczyszczaniu błony śluzowej i dziąseł przed nocnym snem. Można to zrobić przy użyciu kawałka gazy zwilżonej wodą, który nawijamy na palec.

Szczoteczka dla niemowlaka i pasta do zębów dla niemowląt

Po wyrżnięciu pierwszego zęba należy rozpocząć szczotkowanie. Od tego momentu przez kilka pierwszych miesięcy posługujemy się specjalna silikonową szczoteczką lub miękką szczoteczką z małą główką. Stosujemy dwukrotne w ciągu dnia szczotkowanie zębów pastą z fluorem bez względu na poziom próchnicy. Przyjmuje się, że dziecko w wieku 2–3 lat połyka pewną objętość pasty. Z tego powodu szczotkowanie powinno być przeprowadzane na początku przez rodziców, a później przez nich nadzorowane, dzięki temu także efektywność usuwania płytki nazębnej jest większa.

Nie tylko ilość pasty, ale i zawartość fluoru w stosowanej paście musi być dostosowana do wieku dziecka. Europejska Akademia Stomatologii Dziecięcej (EAPD) zaleca u dzieci w wieku 6–24 miesięcy stosowanie pasty w ilości “ziarna grochu” z zawartością fluoru 500 ppm, zaś w wieku 2–6 lat można stosować pastę z fluorem w stężeniu 1000 ppm, w tej samej ilości. Poza pastą do zębów można stosować lakiery fluorkowe, które aplikowane są wyłącznie w gabinecie stomatologicznym.

Dowiedz się, kiedy i jak długo wyrzynają się zęby u dziecka

Próchnica butelkowa u dziecka karmionego piersią

Obecnie zaleca się wyłącznie karmienie piersią przez okres pierwszych 6 miesięcy życia dziecka. Próchnica butelkowa u dziecka karmionego piersią może być bardziej nasilona jeśli karmienie trwa długo i ma miejsce w nocy.

Sztuczne karmienie po 12 miesiącu życia nasila ryzyko próchnicy wczesnego dzieciństwa.

Aby próchnica u niemowlaka występowała rzadziej, nie należy:

  • stosować karmienia jako sposób na uspokojenie dziecka,
  • karmić dziecka tuż przed snem oraz “przez sen”,
  • słodzić (miodem czy cukrem) mleka,
  • używać kubków niekapków, słodzonego smoczka,
  • przyzwyczajać do spożywania słodyczy.

Zaleca się:

  • w celu nawodnienia dzieci starszych podawać przede wszystkim wodę,
  • soki wprowadzać u dzieci karmionych naturalnie nie wcześniej niż w 7 miesiącu życia (u karmionych sztucznie po ukończeniu 4 miesiąca życia), nie służą do nawadniania i nie powinny zastępować wody, należy je podawać łyżeczką i unikać podawania przed snem/ w nocy, powinny być to soki 100%, przecierowe, bez dodatku cukru,
  • od 1 roku życia wprowadzać picie z kubka,
  • słodycze spożywać najwyżej w postaci deseru, bezpośrednio po głównym posiłku (mniejsze niebezpieczeństwo dla uzębienia stanowi nawet większa ilość słodyczy zjedzona jednorazowo niż ta sama ilość przyjmowana często)
  • płukać usta wodą po posiłku, co pozwala usunąć blisko połowę resztek pokarmowych. Należy jednak być świadomym, że w żadnym wypadku nie jest to skuteczne jako jedyna metoda utrzymania higieny jamy ustnej, ale może być uzupełnieniem, obok szczotkowania zębów.

Można także podawać “słodycze” zawierające substytuty cukrów, wśród których szczególnie polecany i bezpieczny jest ksylitol, który posiada właściwości kariostatyczne.

Pierwszą wizytę u stomatologa dziecko powinno odbyć przed ukończeniem roku, czyli w ciągu 6 miesięcy od wyrżnięcia pierwszych zębów mlecznych.

Czarne zęby u dziecka – co robić?

Rodzice poprzez przestrzeganie zaleceń mogą znacznie przyczynić się do zapobiegania powstawaniu ubytków. Leczenie domowe próchnicy butelkowej nie jest możliwe, usuwanie próchnicy to zadanie dla stomatologa.

Leczenie próchnicy butelkowej to przede wszystkim zabiegi na najgłębszych ubytkach, zwłaszcza te, które są źródłem bólu. Zasadą jest, że jeśli występuje u dziecka zaawansowana próchnica, to stomatolog powinien dążyć do zabezpieczenia w krótkim czasie jak największej liczby ubytków.

W tym celu pedodonci (stomatolog specjalizujący się w leczeniu dzieci) stosują często tzw. tymczasowe wypełnienie terapeutyczne (ITR), co ma na celu obniżenie liczby drobnoustrojów, a tym samym redukcję ryzyka zajęcia przez próchnicę innych powierzchni zębów.

Jeśli dziecko nie współpracuje, a posiada wiele ubytków, to lekarz może zaproponować lapisowanie. To zabieg który nie zatrzymuje całkowicie procesu próchnicowego, ale go znacznie spowalnia, ponieważ aplikowane związki wysycają ubytek jonami oraz działają bakteriobójczo. Dzięki temu można zyskać na czasie, co często pozwala utrzymać zęby mleczne w jamie ustnej do czasu naturalnej wymiany uzębienia na stałe, a także uniknąć bólu. Wadą tego zabiegu jest brak estetyki leczonych w ten sposób zębów.

Ubytek musi zostać wstępnie przygotowany (nawet narzędziami ręcznymi) przez usunięciu miękkiej, zniszczonej próchnicowo zębiny. Następnie lekarz nanosi na powierzchnię ubytku azotan srebra, a na to tzw. strącalnik (płyn Lugola, eugenol lub inny związek). Oba te składniki reagują i wytrąca się srebro, które tworzy czarną powłokę na w ubytku próchnicowym.

W świetle obecnych badań naukowych ozon nie jest zalecanym środkiem w leczeniu próchnicy zębów mlecznych. Ozonowanie zmniejsza znacznie ilość bakterii w opracowanym uprzednio mechanicznie ubytku i może być stosowane przed jego wypełnieniem, jednak jako samodzielna metoda nie wystarcza.

Bibliografia

  • Współczesna stomatologia wieku rozwojowego/ pod red. Doroty Olczak-Kowalczyk, Joanny Szczepańskiej i Urszuli Kaczmarek ; Wyd. 1, Otwock, Wydawnictwo Med Tour Press International, 2017, ISBN 978-83-87717-26-1
  • Stomatologia dziecięca/ pod red. Angus C. Cameron i Richard P. Widmer ; Wyd. 1 pol., przeł. Agnieszka Antoszewska, Wrocław, Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, 2010.ISBN 83-89581-81-7 978-83-89581-81-5
  • Stomatologia zachowawcza z endodoncją. Zarys kliniczny. Podręcznik dla studentów stomatologii/ pod red. Zbigniewa Jańczuka, Urszuli Kaczmarek, Mariusza Lipskiego. Wyd. 4, Warszawa : Wydaw. Lekarskie PZWL, 2014, 978-83-200-4863-6
  • Işıl Şaroğlu Sönmez, Ozone therapy in the management and prevention of caries, "Journal of the Formosan Medical Association", 2015, nr 1, s,. 3-11.
Opublikowano: ; aktualizacja: 12.07.2019

Oceń:
4.7


  • Tagi:

Może cię

Gorączka u dziecka bez innych objawów – co to może być?

Wysoka gorączka u dziecka bez innych objawów będzie przyczyną niepokoju u każdego rodzica. Najczęstszą przyczyną ...

Przeziębienie a grypa u dziecka

Wielu rodziców zastanawia się w jaki sposób skutecznie odróżnić grypę od przeziębienia. Obecność zbliżonych objawów, ...

Ulewanie u niemowlaka

Bierne zarzucanie treści pokarmowej z żołądka do przełyku u niemowląt spowodowane jest niedojrzałością przewodu pokarmowego. ...

Samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży

Coraz więcej dzieci i młodzieży dokonuje aktów samouszkodzenia ciała. Sposobów na ich przeprowadzenie jest bardzo ...

Łojotokowe zapalenie skóry u dzieci

Łojotokowe zapalenie skóry jest schorzeniem charakteryzującym się występowaniem czerwonej, symetrycznej, złuszczającej się osutki, czyli uogólnionej ...

Zespół Tourette’a u dziecka

W zespole Tourette’a może dochodzić do mimowolnych, szybkich, powtarzających się, pozbawionych celu, rytmicznych ruchów, którym ...

Kolka u noworodka

Kolka to zmartwienie wielu rodziców noworodków. Jest to stosunkowo częste zaburzenie czynnościowe przewodu pokarmowego, spotykane ...

Wideo – Jak leczyć ból gardła u dziecka?

Ból gardła u dziecka to powszechna dolegliwość. Przyczyną są najczęściej bakterie lub wirusy. Gardło dziecko ...

Uraz brzucha u dziecka

Urazy brzucha u dzieci należą do poważniejszych przyczyn, z jakimi dzieci zgłaszają się do lekarza. ...

Trzeci migdał u dziecka – jakie ma objawy? Czy usuwać przerośnięty migdał u dziecka?

Trzeci migdał, czyli przerost migdałka gardłowego, to jednostka chorobowa obserwowana przede wszystkim u dzieci w ...

Kamica nerkowa u dzieci

Kamica układu moczowego jest schorzeniem występującym u dzieci, choć nie jest to zjawisko tak częste, ...

Jelito drażliwe u dziecka

Zespół jelita drażliwego jest często występującym zaburzeniem przewodu pokarmowego. Powoduje on takie objawy, jak np. ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon