Mononukleoza zakaźna u dziecka

Objawy grypopodobne, silny ból gardła, uczucie przemęczenia oraz gorączka mogą sugerować zachorowanie na mononukleozę zakaźną (łac. mononucleosis infectiosa), czyli ostrą chorobę zakaźną wywoływaną przez wirus Epsteina–Barra (EBV). Termin "mononukleoza" określa zwiększenie – pod wpływem działania wirusa – liczby krwinek białych, czyli limfocytów, w stosunku do całkowitej liczby krwinek we krwi obwodowej.

Mononukleoza zakaźna u dziecka – epidemiologia

Wirus EBV jest czynnikiem chorobotwórczym występującym powszechnie na całym świecie. Okresy jesieni i wiosny, a także duże skupiska dzieci są najbardziej obfite w jego obecność. Zakażenie wirusem mononukleozy zakaźnej, szczególnie we wczesnym dzieciństwie, nie zawsze prowadzi do rozwoju choroby; najczęściej jest bezobjawowe. Natomiast zakażenie w wieku nastoletnim lub w młodości skutkuje rozwinięciem się mononukleozy zakaźnej u dziecka w prawie 50% przypadków. Na mononukleozę zakaźną zapadają głównie dzieci pomiędzy 5 a 12 rokiem życia oraz dorośli do 30 roku życia. Szacuje się, że zakażeniu wirusem EBV ulega 50% dzieci przed ukończeniem 5 roku życia.

Mononukleoza zakaźna u dziecka – drogi przenoszenia

Zakażenie wirusem mononukleozy zakaźnej następuje głównie przez kontakt bezpośredni osoby zdrowej z osobą chorą lub nosicielem wirusa, u którego wirus obecny jest w ślinie (dlatego też mononukleozę zakaźną potocznie nazywa się „chorobą pocałunków”). Zarażenie następuje więc poprzez kontakt ze śliną i zanieczyszczone nią przedmioty (np. kęsy pokarmu) lub picie z tego samego naczynia. Możliwe są także inne drogi nabywania wirusa mononukleozy zakaźnej – przetoczenie krwi, przeszczep szpiku kostnego lub innych narządów. Okres wylęgania EBV wynosi średnio 30–50 dni, a zakaźność, czyli możliwość zakażania przez osobę chorą wynosi przeciętnie 4–6 miesięcy, czasem nawet do 1,5 roku. Warto zapamiętać, że mononukleoza zakaźna u dziecka pozostawia trwałą odporność, czyli raz przechorowana nie nawraca.

Mononukleoza zakaźna u dziecka – objawy

Mononukleoza zakaźna u dziecka początkowo objawia się niespecyficznie. Występują:

  • bóle głowy,
  • złe samopoczucie,
  • utrata łaknienia,
  • apatia,
  • rozkojarzenie,
  • przewlekłe zmęczenie,
  • ogólne osłabienie.

Powyższe niespecyficzne objawy mogą utrzymywać się od 1 do 2 tygodni. W międzyczasie pojawia się gorączka, która z reguły sięga nawet 40°C. Przed jej wystąpieniem, czasem w trakcie, bardzo rzadko po jej spadku, powiększają się węzły chłonne – głównie te zlokalizowane na szyi i z tyłu głowy. U dziecka występuje silny ból, szczególnie podczas połykania i zaczerwienie gardła. Migdałki podniebienne ulegają powiększeniu, pokrywają się wysiękiem.

W mononukleozie zakaźnej naloty są białe i szare, łatwo usuwalne, bez krwawienia. Występuje nieprzyjemny zapach z ust. Na podniebieniu dziecka pojawiają się wybroczyny. Dodatkowo występuje obrzęk powiek, nasady nosa i łuków brwiowych. Stałym objawem jest również powiększenie śledziony i wątroby. Obrzęk śledziony może być na tyle duży, że niewielki uraz doprowadza do jej pęknięcia. W wątrobie dochodzi niekiedy do jej stanu zapalnego i wtedy występuje żółtaczka.

Czas trwania choroby może być różny, przy czym najostrzejsze objawy występują przez około 2 tygodnie. Czasami w przebiegu mononukleozy zakaźnej u dziecka może wystąpić zapalenia płuc czy też powikłania ze strony układu nerwowego, takie jak zapalenie mózgu, opon mózgowo-rdzeniowych czy nerwów obwodowych. W okresie zdrowienia dziecka może pojawić się zespół przewlekłego zmęczenia, który charakteryzuje się trudnościami w koncentracji, uczuciem ciągłego zmęczenia, obniżeniem aktywności życiowej.

Mononukleoza zakaźna u dziecka – diagnozowanie

Obraz kliniczny klasycznej mononukleozy jest charakterystyczny. Na ogół objawy takie, jak przedłużające się zapalenie gardła z wysiękiem na migdałkach, z towarzyszącym powiększeniem śledziony i wątroby, a także duży odczyn węzłowy, czyli powiększenie węzłów chłonnych, sugerują lekarzowi rozpoznanie. Dla potwierdzenia zakażenia wirusem EBV stosuje się diagnostykę laboratoryjną. Rutynowa diagnostyka serologiczna w celu potwierdzenia mononukleozy zakaźnej u dziecka opiera się na stwierdzeniu obecności w surowicy krwi przeciwciał nieswoistych w klasie IgM, tzw. heterofilnych (odczyn Paula-Bunnella-Davidsohna).

U dzieci, zwłaszcza poniżej 5 roku życia, przeciwciała heterofilne wykrywane są we krwi znacznie rzadziej niż u osób dorosłych. Dlatego też obecnie bada się również przeciwciała swoiste, zwykle przeciwko antygenowi kapsydowemu (anty VCA) w klasie IgM. Także badanie morfologii krwi daje dużą podpowiedź lekarzowi. U dziecka z mononukleozą zakaźną w rozmazie krwi dominuje podwyższony poziom leukocytów, a także pojawiają się tzw. limfocyty atypowe, nazwane tak ze względu na różnicę w budowie, w porównaniu z klasycznymi limfocytami. Dodatkowo wykonując badanie biochemiczne krwi warto oznaczyć tzw. markery wątrobowe, które ze względu na stan zapalny w tym narządzie są podwyższone.

Mononukleoza zakaźna u dziecka – leczenie

Nie ma swoistego leku w przypadku mononukleozy zakaźnej u dziecka. Stosujemy jedynie leczenie objawowe. Ważny jest odpoczynek, unikanie nadmiernego wysiłku, leżenie w łóżku, leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, dieta bogata w witaminy. W przypadkach z nasiloną obturacją górnych dróg oddechowych, wynikającą z obrzęku tkanki limfatycznej, w małopłytkowości, w powikłaniach neurologicznych stosuje się kortykosterydy. Nie ma szczepionki przeciwko mononukleozie zakaźnej.

Pamiętajmy o zachowaniu profilaktyki w okresie chorobowym. W przypadku mononukleozy zakaźnej u dziecka powinna unikać bezpośredniego kontaktu, a w szczególności całowania się, picia i jedzenia ze wspólnych naczyń. Przechorowanie mononukleozy upośledza czasowo odporność dziecka, dlatego po chorobie należy zadbać o odpowiednią dietę i aktywność dziecka dostosowaną do samopoczucia.

Mononukleoza zakaźna u dziecka – powikłania

Poważne powikłania po mononukleozie zakaźnej u dziecka występują rzadko, w mniej niż 5% przypadków. Niemniej jednak zdarzają się:

  • wtórne zakażenia bakteryjne,
  • ostra małopłytkowość,
  • anemia hemolityczna,
  • agranulocytoza,
  • pancytopenia,
  • porażenia nerwów czaszkowych (najczęściej nerwu twarzowego),
  • padaczka,
  • psychozy,
  • zespół Guillaina–Barréego,
  • zapalenie mózgu,
  • poprzeczne zapalenie rdzenia kręgowego,
  • rzadko występuje zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie trzustki, zapalenie jąder,
  • utrudnienie oddychania (duszność ze stridorem),
  • pęknięcie śledziony,
  • zapalenie wątroby.

Mononukleoza zakaźna u dziecka – różnicowanie

Przy niecharakterystycznym obrazie objawów mononukleozy zakaźnej u dziecka lekarz powinien wziąć pod uwagę inne czynniki chorobotwórcze. Warto wtedy przeprowadzić diagnostykę w kierunku m.in. wirusa cytomegalii, paciorkowcowego zapalenia gardła, pierwotniaka Toxoplasma gondii, wirusa różyczki, wirusa świnki, HIV, HAW (wirusowe zapalenie wątroby typu A) oraz wirusów grypy A i B, gdyż dają one bardzo podobne objawy chorobowe. W przypadku, gdy u dziecka chorego na mononukleozę zakaźną (podejrzewając jednak bakteryjną etiologię choroby) podamy antybiotyki z grupy penicylin półsyntetycznych (np. amoksycylina) i zaobserwujemy wystąpienie wysypki, możemy być pewni, że mamy do czynienia z zakażeniem wirusem EBV. Należy wtedy odstawić antybiotyk i dalej leczyć dziecko objawowo.

Opublikowano: ; aktualizacja: 20.10.2017

Oceń:
4.3


Może cię

Herpeswirusy

Herpesviridae, czyli herpeswirusy, to wirusy, z których osiem wywołuje choroby u ludzi. Herpeswirusy są najlepiej ...

Ból gardła u dziecka

Ból gardła, mimo że najczęściej nie jest objawem poważnych chorób, może być uciążliwy dla dzieci. ...

Wybroczyny

Wybroczyny to drobne wynaczynienia krwi na skórze lub błonach śluzowych. Są to niewielkiej wielkości zmiany ...

O czym świadczą naloty na migdałkach?

Migdałki to niewielkie narządy odpowiedzialne za odporność organizmu. Są podatne na wiele różnych stanów chorobowych: ...

Choroby gardła u dzieci

Około 80% wszystkich zakażeń układu oddechowego u dzieci dotyczy nosa, gardła, ucha i/lub zatok. Najczęstsze ...

Oznaczanie przeciwciał EBV IgG a mononukleoza

Wirus Epsteina-Barr to szeroko rozpowszechniony czynnik powodujący mononukleozę zakaźną (nazywaną także chorobą pocałunków). Podstawowe znaczenie ...

Mononukleoza zakaźna

Mononukleoza zakaźna jest ciężką, ogólną chorobą infekcyjną, dotyczącą zarówno dzieci, jak i młodzieży. Występuje w ...

Mononukleoza

Mononukleoza to ostra choroba wirusowa przenoszona przez ślinę, występująca najczęściej u małych dzieci i nastolatków. ...

Przyczyny i leczenie chrypki u dziecka

Chrypka u dziecka oznacza zmianę głosu na szorstki i matowy. Chrypce towarzyszy często suchość i ...

Mononukleoza zakaźna – przyczyny, objawy, leczenie mononukleozy

Mononukleoza zakaźna („choroba pocałunków”) wywoływana jest przez wirus Epsteina-Barr. W przypadku dzieci symptomy mogą przypominać ...

Wirus Epsteina-Barr (EBV)

Wirus Epsteina-Barr (EBV) jest często występującym wirusem należącym do grupy herpes. Jest on przyczyną mononukleozy ...

Dziecko w wieku szkolnym a problemy ze słuchem

Ignorowanie poleceń rodziców nie zawsze jest przejawem buntu lub nieposłuszeństwa. Jeśli rodzice zauważą taki problem ...

Komentarze (0)